Πολλές είναι οι συνεντεύξεις που πήρα για τον κορυφαίο της Αριστεράς και της Κύπρου, Αδάμ Αδάμαντος (1904-1959).
Ο πρώην Γενικός Γραμματέας της ΠΕΟ Παύλος Δίγκλης, στη δική του αφήγηση ανέφερε: «Στην τελευταία προεκλογική συγκέντρωση του Αδάμαντος τον Μάη του 1953 στο «Ηραίον» της Αμμοχώστου, με έστειλε η επαγρύπνηση του κόμματος να δω αν υπήρχε ο,τιδήποτε που έπρεπε να απαντηθεί. Την ίδια ώρα πραγματοποιείτο στο κινηματοθέατρο του Χατζηχαμπή η συγκέντρωση του ΑΚΕΛ. Με έστειλαν να δω αν υπήρχε ο,τιδήποτε σε βάρος του να το μεταφέρω…».
Κυρίαρχο των εκλογών του 1953 για την ανάδειξη του Δημάρχου στην Αμμόχωστο ήταν το ζήτημα της ένωσης. Στις συναντήσεις που είχα με τον Δίγκλη, ιδιαίτερα μετά την καθαίρεσή του από την ηγεσία της ΠΕΟ το 1990, πέρα από την αυτοκριτική του για το ότι είχε ταχθεί εναντίον του Αδάμαντος στην κρίσιμη ώρα, μού ανέφερε κι αυτά που ακολουθούν:
«Το ότι η Αριστερά εγκατέλειψε μια ορθή γραμμή, δηλαδή δεν είχε τα κότσια να επιμένει στη γραμμή της αυτοκυβέρνησης που αργότερα θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια σωστή γραμμή ανεξαρτησίας, είναι απόδειξη ότι ενέδωσε στις πιέσεις με λαϊκίστικα κριτήρια». Και συνέχισε: «Μελετώντας την ιστορία καταλήγω στο ότι η ίδια η γραμμή της ένωσης ήταν λανθασμένη εξ υπαρχής. Και κάποιοι ευθύνονται γι’ αυτή τη γραμμή. Και εννοώ από τα τέλη του 19ου αιώνα όταν η Κύπρος περιήλθε υπό την αγγλική κατοχή. Και τότε διεξήγετο ένας αγώνας μεταξύ διαφορετικών μερίδων του κυπριακού λαού κατά πόσο η Κύπρος θα ακολουθήσει πορεία ανεξαρτησίας ή το δρόμο του αγώνα για την ένωση με τη μητέρα Ελλάδα. Βεβαίως, αν πάμε και πιο πίσω, θα δούμε ότι το αίτημα της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα προβλήθηκε ακόμα επί τουρκοκρατίας, αμέσως μετά τη νίκη της επανάστασης του 1821, δηλαδή το 1830…
Αλλά, στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η Κύπρος έγινε αγγλική κτήση και προβλήθηκε το αίτημα για την ένωση, ήταν πιστεύω λανθασμένο. Σε όλη αυτή την ιστορική διαδρομή ως το 1960, εκτός από το 1915 που η Αγγλία πρόσφερε την Κύπρο στην Ελλάδα, υπό όρους, για εξυπηρέτηση δικών της πολεμικών συμφερόντων και η τότε ελληνική κυβέρνηση δεν απεδέχθη την προσφορά, σε όλη αυτή τη μακρά περίοδο, και ιδιαίτερα μετά τον Α’, αλλά πολύ περισσότερο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ένωση σαν πολιτικός στόχος δεν ήταν εφικτός.
Και δυστυχώς, η ηγεσία του κυπριακού λαού γενικά με εξαίρεση την ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου που από την ίδρυσή του το 1926 υιοθέτησε τη γραμμή της ανεξαρτησίας της Κύπρου και όχι την ένωση, η ηγεσία επαναλαμβάνω, και μετά το Κομμουνιστικό Κόμμα εννοώ και την ηγεσία της Αριστεράς από το 1941, διέπραξε το λάθος να θέτει σαν στόχο την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, πράγμα που ήταν ανέφικτο. Το ότι δεν επετεύχθη η ένωση και οδηγηθήκαμε εδώ που οδηγηθήκαμε, δεν ήταν καθόλου τυχαίο. Ήταν ο καρπός και η αναγκαία πορεία των ιστορικών εξελίξεων. Κι γι’ αυτό φυσικά, ευθύνονται όλοι. Και η ηγεσία της Αριστεράς και η ηγεσία της Δεξιάς. Ιδιαίτερα, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με τον συσχετισμό δυνάμεων, τον ψυχρό πόλεμο και τους άλλους παράγοντες που μετέτρεψαν την Κύπρο σε κέντρο στρατηγικό του αγγλικού ιμπεριαλισμού, του δυτικού κόσμου, του ΝΑΤΟ…».
* Από το βιβλίο του Λουκά Κακουλλή «Αδάμ Αδάμαντος, αυθεντικές αφηγήσεις – μαρτυρίες για τον κορυφαίο της Αριστεράς και της Κύπρου. (Το ντοκουμέντο είναι από άρθρο του Εζεκία Παπαϊωάννου, «Δημοκράτης» 19.1.1949)
