Από τα πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στον τομέα της ενέργειας και ειδικά του ηλεκτρισμού, δύο είναι τα πιο βασικά: η ψηλή τιμή του -από τις ψηλότερες στην Ευρώπη- και η περιορισμένη επάρκεια παραγωγής , γεγονός που το περασμένο καλοκαίρι οδήγησε σε αποκοπές ρεύματος. Αφού η παραγωγική δυναμικότητα ηλεκτρισμού δεν έχει αυξηθεί ενώ η ζήτηση ολοένα και αυξάνεται, είναι πολύ πιθανό το επόμενο καλοκαίρι οι αποκοπές να είναι πιο εκτεταμένες.
Σ’ αυτή τη δύσκολη κατάσταση δεν έχουμε βρεθεί τυχαία. Είναι εξαιτίας των κακών αποφάσεων που λήφθηκαν και της ανικανότητας που επέδειξαν η προηγούμενη και η σημερινή Κυβέρνηση να υλοποιήσουν έργα απαραίτητα για τη διασφάλιση επάρκειας ηλεκτρισμού σε προσιτή τιμή.
Η πρώτη και μεγάλη αποτυχία είναι μη έλευση φυσικού αερίου για ηλεκτροπαραγωγή. Όλα τα χρονοδιαγράμματα που εξαγγέλθηκαν διαψεύστηκαν πανηγυρικά. Χωρίς φυσικό αέριο, δεν μπορεί να αυξηθεί η διαθέσιμη παραγωγή ρεύματος, ενώ η τιμή του ηλεκτρισμού επιβαρύνεται σημαντικά εξαιτίας των προστίμων που πληρώνουμε για ρύπους (από το 2018 μέχρι το πρώτο μισό του 2025 πληρώσαμε €1.3δις).
Τα σενάρια για την ηλεκτρική επάρκεια τα επόμενα χρόνια γίνονται ακόμα πιο εφιαλτικά έχοντας υπόψη ότι οι παλιές και ρυπογόνες μονάδες στον σταθμό της Δεκέλειας (δυναμικότητας 360 MW) θα πρέπει να αποσυρθούν το 2029 και είναι πολύ αμφίβολο ότι θα υπάρξει έγκαιρη αντικατάστασή τους με νέες γεννήτριες.
Κοντά σε αυτά τα άκρως ανησυχητικά έρχονται να προστεθούν ακόμα δύο αρνητικοί παράγοντες. Η αποθήκευση έχει καθυστερήσει πάρα πολύ με αποτέλεσμα να απορρίπτουμε πράσινη ενέργεια ενώ η συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μίγμα εξακολουθεί να είναι χαμηλή παρά τη ραγδαία αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος.
Τεράστιο πρόβλημα αποτελεί η μεγάλη εκκρεμότητα στα δύο κομβικά έργα που πομπωδώς είχαν εξαγγελθεί από την προηγούμενη Κυβέρνηση αλλά η υλοποίησή τους έχει διακοπεί. Πρόκειται για το Τερματικό στο Βασιλικό και το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης, το περιβόητο GSI.
Η συμφωνία για το Βασιλικό που υπέγραψε η Κυβέρνηση του ΔΗΣΥ ήταν από την αρχή προβληματική. Το γεγονός ότι το έργο ερευνάται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία μιλά από μόνο του. Το γνώριζε αυτό αφού είχε προειδοποιηθεί από τεχνοκράτες, από την Ελεγκτική Υπηρεσία, προειδοποιήθηκε και από το ΑΚΕΛ (το Κόμμα είχε εκδώσει σχετική ανακοίνωση ανήμερα της υπογραφής των συμβολαίων, τον Δεκέμβριο του 2019).
Για έργο κόστους €300 εκ. ήδη έχουμε πληρώσει περίπου €500 εκ. -αν συνυπολογιστούν οι επενδύσεις της ΑΗΚ και οι παράπλευρες δαπάνες-, το έργο δεν προχωρά αλλά ο λογαριασμός μεγαλώνει. Η σημερινή κυβέρνηση παρέλαβε χάος, αλλά δεν έδωσε λύσεις. Τα εναλλακτικά σενάρια, τα χρονοδιαγράμματα και τα «plan B» που ανακοίνωσε όχι μόνο διαψεύστηκαν, αλλά ο χρόνος περνά χωρίς κανείς να μπορεί να προβλέψει πότε θα έρθει το φυσικό αέριο.
Το δεύτερο μεγάλο έργο που βρίσκεται σε αβεβαιότητα είναι η ηλεκτρική διασύνδεση με την Ελλάδα. Πρόκειται για έργο στρατηγικής σημασίας με τεράστιες πολιτικές και οικονομικές δεσμεύσεις, αλλά και με γεωπολιτικές προκλήσεις. Το έργο έχει παγώσει, τα έξοδα τρέχουν και ο κίνδυνος αποζημιώσεων είναι μεγάλος. Το συνολικό κόστος σήμερα υπολογίζεται στα €1,9 δισ., αλλά το ενδεχόμενο σοβαρών υπερβάσεων είναι πολύ πιθανό. Σημειώνουμε ότι κι αυτό το έργο ερευνάται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Βασιλικό και GSI είναι εκφάνσεις του ίδιου προβλήματος: απουσία ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδιασμού και μετατροπή της ενέργειας από δημόσιο αγαθό σε πεδίο κερδοφορίας για λίγους.
Για έξοδο από τα αδιέξοδα, το ΑΚΕΛ προτείνει έναν ολοκληρωμένο ενεργειακό σχεδιασμό με κοινωνική πυξίδα, βασισμένο σε τέσσερις πυλώνες:
- Ασφάλεια εφοδιασμού και επάρκεια ηλεκτρισμού, με αναβάθμιση των μονάδων παραγωγής, ενίσχυση των δικτύων, αποθήκευση και ευελιξία.
- Δίκαιη πράσινη μετάβαση με προτεραιότητα στα νοικοκυριά, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τους ενεργειακούς συνεταιρισμούς και τις τοπικές κοινωνίες.
- Σύσταση Συμβουλίου Ενεργειακής Πολιτικής για διασφάλιση συνέχειας στην υλοποίηση των ενεργειακών σχεδιασμών και για ύπαρξη διαφάνειας και λογοδοσίας.
- Μείωση τιμής και αντιμετώπιση ενεργειακής φτώχειας με έλευση φυσικού αερίου, με μόνιμα μειωμένο ΦΠΑ στον ηλεκτρισμό, κατάργηση της διπλής φορολογίας στα καύσιμα, διεξαγωγή μειοδοτικών διαγωνισμών για ΑΠΕ και αποθήκευση, σημαντική ένταξη ΑΠΕ στο μείγμα παραγωγής της ΑΗΚ και φορολόγηση των υπερκερδών.
Η Κύπρος χρειάζεται σχέδιο, προτεραιότητες και πολιτικό θάρρος. Αυτό υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και αυτό θα συνεχίσει να διεκδικεί το ΑΚΕΛ.
* Γενικός Γραμματέας ΑΚΕΛ
