Μια λιγότερο προβεβλημένη πτυχή της δημιουργικής πορείας της μεγάλης Ελληνίδας ηθοποιού Ειρήνης Παπά φωτίζει ο διακεκριμένος Καναδός νεοελληνιστής, πανεπιστημιακός και μεταφραστής Ζακ Μπουσάρ, σε μια σημαντική διάλεξη που θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 23 Μαρτίου στη Λευκωσία.
Αφιερωμένη στο λιγότερο γνωστό, αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρον συγγραφικό έργο της Ειρήνης Παπά, η διέλεξη έχει θέμα «Το δραματικό ποίημα “Θεοδώρα” της Ειρήνης Παπά» και εντάσσεται στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τη Γαλλοφωνία. Διοργανώνεται από το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο Κύπρου.
Στο επίκεντρο της ομιλίας βρίσκεται το μονόπρακτο δραματικό ποίημα «Θεοδώρα», έργο που η Ειρήνη Παπά επεξεργαζόταν για χρόνια, εμπνευσμένη από τη μυθική μορφή της βυζαντινής αυτοκράτειρας Θεοδώρας, μιας γυναίκας που, σύμφωνα με την παράδοση, ξεκίνησε από ταπεινή καταγωγή και έφτασε μέχρι τον θρόνο στο πλευρό του Ιουστινιανού.
Το δραματικό ποίημα παίχτηκε σε πολλές γλώσσες και σε πολλές σκηνές. Στην τελική του μορφή, η ποιήτρια ζήτησε από τον Ζακ Μπουσάρ να αναλάβει τη μετάφρασή του στα γαλλικά την εποχή που εκείνος δίδασκε Νεοελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ.
Η διαδικασία αυτή υπήρξε ιδιαίτερα στενή, προσωπική και δημιουργική, καθώς η ίδια η Παπά, για να βοηθήσει του δουλειά του μεταφραστή, απήγγειλε το έργο σε ηχογράφηση, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μεταφραστική προσέγγιση. Το ελληνικό ποίημα, η γαλλική μετάφραση και η κασέτα αποτελούν ανέκδοτα ντοκουμέντα που δημοσιεύονται για πρώτη φορά από τον εκδοτικό οίκο ΑΙΩΡΑ στην Αθήνα.
Η διάλεξη θα αναδείξει τόσο τη λογοτεχνική αξία του έργου όσο και τη σημασία αυτής της μοναδικής συνεργασίας, ενώ θα γίνει αναφορά και στην πρόσφατη έκδοση των ανέκδοτων αυτών τεκμηρίων από ελληνικό εκδοτικό οίκο.
Ο Ζακ Μπουσάρ, γεννημένος στο Κεμπέκ το 1940, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές της νεοελληνικής φιλολογίας διεθνώς. Έχει διδάξει σε κορυφαία πανεπιστήμια του Καναδά, όπως το Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ και το Πανεπιστήμιο McGill, ενώ έχει μεταφράσει στα γαλλικά έργα κορυφαίων Ελλήνων δημιουργών, όπως οι Κ. Π. Καβάφης, Ανδρέας Εμπειρίκος, Νίκος Εγγονόπουλος, Μίλτος Σαχτούρης, Νίκος Καχτίτσης, Έκτωρ Κακναβάτος, Παύλος Μάτεσις, Μαργαρίτα Καραπάνου, Ζυράννα Ζατέλη.
Το 2026 τιμήθηκε με το «Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων» από το Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας.
Σπούδασε κλασική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Λαβάλ του Κεμπέκ και νεοελληνική φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Εισηγητές και καθηγητές του στις νεοελληνικές του σπουδές υπήρξαν σπουδαίοι καθηγητές όπως οι Κ. Θ. Δημαράς, Γ. Π. Σαββίδης και Γεώργιος Μπαμπινιώτης. Διετέλεσε καθηγητής αρχαίας και νέας ελληνικής στο Πανεπιστήμιο Λαβάλ από το 1970 ως το 1973. Από το 1973 διετέλεσε καθηγητής νεοελληνικής φιλολογίας και διευθυντής του Προγράμματος Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ. Εξελέγη ο πρώτος κάτοχος της Έδρας Φρίξου Παπαχρηστίδη Νεοελληνικών Σπουδών και Καναδοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο McGill. Είναι από το 2002 διευθυντής του Διαπανεπιστημιακού Κέντρου Ελληνικών Σπουδών του Μόντρεαλ.
Είναι μέλος της Ακαδημίας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών της Βασιλικής Εταιρείας του Καναδά. Τα ακαδημαϊκά του ενδιαφέροντα αφορούν στον Νεοελληνικό Πρώιμο Διαφωτισμό, τις Ελληνο-Ρουμανικές σχέσεις κατά το 18ο αιώνα, τον Ελληνικό Υπερρεαλισμό και τη λογοτεχνική μετάφραση.
Έχει προσκληθεί να δώσει διαλέξεις και σεμινάρια στη Σορβόννη, στο Χάρβαρντ, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης και σε πολλά άλλα πανεπιστήμια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Πού και πότε
- Λευκωσία, Πολιτιστικό Ίδρυμα ARTOS, Δευτέρα 23 Μαρτίου, 7μ.μ. Η διάλεξη θα δοθεί στα ελληνικά και η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.
