O βελονισμός και τα μυστικά του

Τι ακριβώς είναι ο βελονισμός και πώς ακριβώς δρα; Πότε ενδείκνυται και πότε θα πρέπει να αποφεύγεται, η αποτελεσματικότητά του και οι πιθανοί κίνδυνοι, είναι μερικά από τα ερωτήματα που απαντά η παθολόγος ιατρός βελονισμού, δρ Χαρούλα Μαυρή, συνεργάτιδα του Cyprus Pain Clinic στην Έγκωμη, για περιστατικά ασθενών που αντιμετωπίζουν προβλήματα χρόνιου πόνου.

-Τι ακριβώς είναι ο βελονισμός και πώς ακριβώς δρα;

-Ο βελονισμός είναι μία ιατρική θεραπευτική μέθοδος που βασίζεται στην παραδοσιακή κινέζικη ιατρική. Η ιστορία του βελονισμού ξεκινά πριν 4000 χρόνια στην Κίνα και πριν 160 χρόνια στην Ευρώπη. Αποτελεί μια ολοκληρωμένη και πολύπλοκη θεραπευτική τεχνική όπου ο εκπαιδευμένος επαγγελματίας υγείας εισάγει λεπτές βελόνες στο δέρμα, σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος. Ο παραδοσιακός κινέζικος βελονισμός στηρίζεται σε θεωρητικές αρχές εξισορρόπησης της ενέργειας των δυο δυνάμεων που υπάρχουν μέσα στο σώμα, το yin και το yang. Ο βιοϊατρικός βελονισμός είναι η επιστημονική προσέγγιση η οποία βασίζεται σε δημοσιευμένες έρευνες και μελέτες και εξηγείται μέσω των σύγχρονων γνώσεων της νευροφυσιολογίας, της ανατομίας και της παθολογίας. Ο βελονισμός δρα στο περιφερικό αλλά και στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Η είσοδος της βελόνας προκαλεί μια τοπική αντίδραση (τοπική δράση) προκαλώντας την απελευθέρωση νευροπεπτιδίων και αυξάνοντας την τοπική αιματική ροή. Ταυτόχρονα, στο νωτιαίο μυελό και στον εγκέφαλο εκκρίνονται οπιοειδή πεπτίδια (ενδογενή αναλγητικά) και ειδικοί νευροδιαβιβαστές (κυρίως σεροτονίνη) που ολοκληρώνουν και ενισχύουν την τοπική δράση του βελονισμού (περιοχική και κεντρική δράση). Υπάρχουν ακόμη άγνωστες δράσεις του βελονισμού στο κεντρικό νευρικό σύστημα που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. Οι απεικονιστικές μελέτες με λειτουργική μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου και με PET αποδεικνύουν ότι στις συνεδρίες βελονισμού ενεργοποιούνται διάφορα κέντρα του εγκεφάλου, κυρίως αυτά που συμμετέχουν στον έλεγχό του όπως είναι το μεταιχμιακό σύστημα.

-Σε ποιες περιπτώσεις ενδείκνυται ο βελονισμός; Πώς μπορεί να βοηθήσει έναν ασθενή;

-Κατά κύριο λόγο ο βελονισμός στη Δύση έγινε γνωστός για το παυσίπονο αποτέλεσμα που έχει. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε όλα τα είδη πόνου. Στον οξύ και στον χρόνιο, τον οργανικό και τον ψυχικό, τον αλγαισθητικό ή νευροπαθητικό πόνο. Μπορεί να συνοδεύει τα φάρμακα ή να εφαρμόζεται ανεξάρτητα από αυτά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) και το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας της Αμερικής (NIH) αξιοποιώντας μια σειρά κλινικών μελετών, δημοσίευσαν έναν κατάλογο ενδείξεων Ιατρικού βελονισμού τον οποίο υιοθέτησε και η IASP (International association for the study of pain).

Οι πιο συνηθισμένες ενδείξεις είναι: (α) επώδυνα σύνδρομα (κεφαλαλγίες, ημικρανίες, νευραλγία τριδύμου, οσφυαλγία-ισχιαλγία, περιαρθρίτιδα ώμου, επικονδυλίτιδα αγκώνα, οστεοαρθρίτιδες -ώμου, αγκώνα, γόνατος-, αυχενικό σύνδρομο, δυσμηνόρροια, ινομυαλγία). (β) ψυχοσωματικά νοσήματα (αϋπνία, άγχος, μελαγχολία, κατάθλιψη, εθισμοί – κάπνισμα, αλκοόλ – παχυσαρκία). (γ) δερματοπάθειες (ψωρίαση, ακμή, κνίδωση, εκζέματα). (δ) παθήσεις αναπνευστικού (αλλεργική ρινίτιδα, βρογχικό άσθμα). (ε) μετεγχειρητικός πόνος. (στ) σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, δυσκοιλιότητα, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

Μετά από κάθε συνεδρία βελονισμού, όλοι σχεδόν οι θεραπευόμενοι νιώθουν χαλάρωση, ξεκούραση και ανανέωση. Το μεγαλύτερο ποσοστό των ασθενών αναφέρουν σημαντική βελτίωση έως και πλήρη ύφεση του πόνου, καλύτερο ύπνο, περισσότερη ενέργεια και μείωση του άγχους.

-Υπάρχουν αντενδείξεις για τον βελονισμό; Σε ποιες περιπτώσεις πρέπει να αποφεύγεται;

-Απόλυτες αντενδείξεις δεν υπάρχουν εκτός από την εφαρμογή σε ασθενείς που είναι σε καταστολή ή σε τελειόμηνες έγκυες και μόνο για την περιοχή της κοιλιάς. Σχετικές αντενδείξεις είναι η λήψη αντιπηκτικών φαρμάκων και η αιμορραγική διάθεση. Πρέπει να αποφεύγεται ο ηλεκτροβελονισμός (ενώ μπορούμε να κάνουμε απλό βελονισμό) σε ασθενείς με επιληψία, σε ασθενείς που φέρουν βηματοδότη ή απινιδωτή, σε ασθενείς που πάσχουν από καρδιακές αρρυθμίες, σε ασθενείς με υλικά εσωτερικής οστεοσύνθεσης ή ορθοπεδικές προθέσεις (αρθροπλαστική, βίδες, πλάκες) στις συγκεκριμένες περιοχές και σε περιοχές του δέρματος που παρουσιάζουν φλεγμονή ή νεοπλασματική διάθεση. 

 -Προκαλεί παρενέργειες;

-Ο βελονισμός γενικά είναι μια ακίνδυνη και ασφαλής θεραπευτική μέθοδος, όταν εφαρμόζεται σωστά από εξειδικευμένους γιατρούς. Μέχρι σήμερα έχουν αναφερθεί πολύ λίγες σοβαρές παρενέργειες, που κυρίως έχουν να κάνουν με κακή εφαρμογή του βελονισμού. Μικροαιμορραγίες ή μικρές εκχυμώσεις μπορεί να συμβούν κατά την έξοδο της βελόνας, φυσικά παροδικές και ακίνδυνες. Μικρό ποσοστό ασθενών αμέσως μετά ή κατά τη διάρκεια των συνεδριών νιώθουν παροδική υπνηλία. Τα αρχικά συμπτώματα μπορεί να χειροτερέψουν αρχικά, πριν αρχίζουν να βελτιώνονται. Γενικά αυτό συνήθως αποτελεί θετικό σημείο ανταπόκρισης στον βελονισμό. Λιποθυμικά επεισόδια κατά τη διάρκεια των συνεδριών έχουν παρατηρηθεί σε αγχώδεις ασθενείς.

-Όσο κάνει βελονισμό ένας ασθενής συνεχίζει τη φαρμακευτική αγωγή ή θα πρέπει να διακόψει;

-Δεν υπάρχει απολύτως καμία ασυμβατότητα της φαρμακευτικής αγωγής με τον βελονισμό γιατί δεν χρησιμοποιούνται χημικές ουσίες. Η θεραπεία του βελονισμού μπορεί να είναι συμπληρωματική της φαρμακευτικής αγωγής. Ο ασθενής πρέπει να ενημερώσει τον ιατρό – βελονιστή σχετικά με τη λαμβανόμενη φαρμακευτική αγωγή και ο ιατρός θα εξετάσει αν πρέπει σε κάποια φάση να τροποποιήσει ή να διακόψει τη φαρμακευτική αγωγή. Ο βελονισμός ενισχύει τη δράση των φαρμάκων, ενώ μειώνει τυχόν παρενέργειές τους.

-Πόσο επώδυνος είναι ο βελονισμός;

-Όλες οι βελόνες είναι από χειρουργικό ατσάλι, αποστειρωμένες και μιας χρήσης. Είναι πάρα πολύ λεπτές, με διάφορα νούμερα, διαβαθμίσεις δηλαδή ως προς το πάχος και το μήκος τους (διάμετρος 0,15 – 0,25 χιλιοστά). Κατά την εφαρμογή επιλέγονται ανάλογα με τον σωματότυπο, την περιοχή του σώματος στην οποία θα εφαρμοστούν και το πάχος της επιδερμίδας σε κάθε σημείο. Κατά γενική ομολογία ο βελονισμός είναι ανώδυνος, αλλά δεν αποκλείεται να νιώσει κάποιος μια ενόχληση. Μπορεί να υπάρξει μια ελαφριά αίσθηση επώδυνου τσιμπήματος κατά την τοποθέτηση της βελόνας ή απαλό μούδιασμα.

Πολυδύναμο μοντέλο σε ιατρείο πόνου 

-Τι προσφέρει ένας παθολόγος ιατρός βελονισμού σε ένα ιατρείο πόνου;

-Το μοντέλο αντιμετώπισης του ασθενούς σε ένα ιατρείο πόνου πρέπει να είναι ολιστικό και πολυδύναμο. Για την καλύτερη λειτουργία ενός ιατρείου πόνου πρέπει αυτό να επανδρώνεται από μια διεπιστημονική ομάδα επαγγελματιών υγείας αποτελούμενη από ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων (π.χ. αναισθησιολόγο – αλγολόγο, ψυχίατρο, νευρολόγο, παθολόγο) και άλλους επαγγελματίες (π.χ. φυσιοθεραπευτή, νοσηλευτή, ψυχολόγο, διαιτολόγο) εκπαιδευμένους στο αντικείμενο αυτό. Ένας παθολόγος – ιατρός βελονισμού με εξειδίκευση στην αλγολογία προσφέρει στην καλύτερη διάγνωση του περιστατικού, μέσα από τη λήψη ενός λεπτομερειακού ατομικού και οικογενειακού ιστορικού, την κλινική εξέταση, τη διενέργεια και ερμηνεία εργαστηριακών και παρακλινικών εξετάσεων και στην καλύτερη εκτίμηση της συλλογικής εικόνας και παρακολούθησης της πορείας του ασθενούς. Και φυσικά συμβάλλει θεραπευτικά με την εφαρμογή του βελονισμού.

Αποτελεσματικότητα για 28 νόσους

-Είναι αποτελεσματικός;

-Ναι. Η αποτελεσματικότητα του βελονισμού στην αντιμετώπιση του οξέος και χρόνιου πόνου είναι διεθνώς αναγνωρισμένη από πολλές πανεπιστημιακές σχολές και από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Σύμφωνα με τον WHO ο βελονισμός είναι αποτελεσματικός στη θεραπεία 28 νόσων και συμπτωμάτων, ενώ παραδέχεται τις ενδείξεις της πιθανής θεραπευτικής αξίας του σε πολλές ακόμη. Έχουν δημοσιευθεί αρκετές κλινικές μελέτες και έρευνες όπου αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα του βελονισμού ή και την υπεροχή του έναντι της φαρμακευτικής αγωγής.

-Πόσο διαρκεί μια θεραπεία βελονισμού;

-Η διάρκεια και τα σημεία κάθε θεραπείας βελονισμού εξατομικεύονται ανάλογα με τη νόσο και την αντίδραση του νευρικού συστήματος του κάθε ασθενή. Οι βελόνες παραμένουν στα σημεία 15-30 λεπτά. Μετά αφαιρούνται. Η συνεδρία συνολικά διαρκεί περίπου 45 λεπτά. Για ένα χρόνιο πρόβλημα συνήθως χρειάζονται 10-12 συνεδρίες, δύο φορές την εβδομάδα. Μερικοί ασθενείς μετά το πέρας της βασικής θεραπείας ίσως χρειαστούν κάποιες συνεδρίες συντήρησης (μια θεραπεία τον μήνα ή πιο αραιά). Για ένα οξύ πρόσφατο πρόβλημα ο αριθμός των συνεδριών είναι ακόμα μικρότερος.