«Είναι προφανές ότι μια αποτελεσματική Αστυνομία, είναι αυτή που αντιμετωπίζει δραστικά την εγκληματικότητα και βρίσκεται ταυτόχρονα στην πρώτη γραμμή της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όλων των πολιτών, ασκώντας τα καθήκοντά της με επαγγελματισμό, τιμιότητα, αξιοκρατία, διαφάνεια και σεβασμό προς τον πολίτη», τόνισε ο Αρχηγός Αστυνομίας Στέλιος Παπαθεοδώρου και την ίδια διαβεβαίωση έδωσε η υπουργός Δικαιοσύνης Στέφη Δράκου υπογραμμίζοντας ότι «η διαφύλαξη της δημόσιας τάξης και της πάταξης της εγκληματικότητας παραμένει ψηλά στις προτεραιότητες μας και πρωταρχικός μας στόχος είναι η ασφάλεια του πολίτη που πρέπει να πραγματώνεται μόνο μέσα από τον σεβασμό των συνταγματικά κατοχυρωμένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων του σε συνθήκες ευνομίας». Μιλούσαν και οι δύο σε ημερίδα που οργάνωσε η Αστυνομία στις 19 Δεκεμβρίου 2022 στη Δημοσιογραφική Εστία στη Λευκωσία με θέμα «Ανθρώπινα δικαιώματα και διασφάλιση της δημόσιας τάξης, προκλήσεις και προοπτικές» με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όπως έχει οριστεί η 10η Δεκεμβρίου από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Η ημερίδα τελούσε υπό την αιγίδα της υπουργού Στέφης Δράκου και τη συντόνιζε ο Άριστος Τσιάρτας επικεφαλής του Τομέα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Σωφρονιστικής και Αντιεγκληματικής Πολιτικής του υπουργείου Δικαιοσύνης. Σημαντικές παρεμβάσεις έκαναν οι Επίτροποι Διοικήσεως, Νομοθεσίας και Προστασίας των Δικαιωμάτων του παιδιού Μαρία Στυλιανού Λοττίδη, Λουϊζα Χριστοδουλίδου Ζαννέτου και Δέσπω Μιχαηλίδου αντίστοιχα, όπως και ο προέδρος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου δρ Χρίστος Κληρίδης και ο επίσης δικηγόρος Κώστας Παρασκευά, αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Κύπρου.
Υπηρεσίες, εκπαίδευση, επιμόρφωση
«Συνειδητοποιώντας πλήρως την ευθύνη που μας αναλογεί και την αναγκαιότητα λήψης μέτρων και αναγνωρίζοντας την υποχρέωσή μας για προστασία, θέσαμε ως άμεση προτεραιότητά μας την εμπέδωση συνθηκών ασφάλειας και την αντιμετώπιση της εγκληματικότητας», είπε μεταξύ άλλων ο Αρχηγός Αστυνομίας και πρόσθεσε:
«Είναι ισχυρή μας πεποίθηση ότι οι προκλήσεις που υπάρχουν μπορούν να αντιμετωπιστούν με προσήλωση στις κοινές αξίες του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Στα πλαίσια αυτά προχωρήσαμε στη σύσταση και λειτουργία αρκετών εξειδικευμένων γραφείων και υπηρεσιών που επιτελούν ένα εξαιρετικά σημαντικό έργο σ’ ότι αφορά στον συντονισμό των δράσεων μας, σε θέματα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προάσπισης των δικαιωμάτων ευάλωτων προσώπων και την εναρμόνιση των εν λόγω δράσεων μας, με τις Διεθνείς Συμβάσεις, τα Ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών, αλλά και την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία και Οδηγίες. Στις υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνονται η Υποδιεύθυνση Διαχείρισης Υποθέσεων Ευάλωτων Προσώπων, το Γραφείο Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων και το Γραφείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Καταπολέμησης των Διακρίσεων. Παράλληλα έχουμε προβεί στον καταρτισμό και τη διανομή εγχειριδίων που αφορούν στα ανθρώπινα δικαιώματα γενικά, καθώς και σε επιμέρους θέματα που άπτονται της λειτουργίας της Αστυνομίας, όπως είναι ο χειρισμός και η μεταχείριση κρατουμένων, τα δικαιώματα των γυναικών – θυμάτων συντροφικής βίας, ο χειρισμός ανήλικων παραβατών και θυμάτων, τα δικαιώματα και η προστασία θυμάτων εγκληματικότητας κ.α. Έχουμε επίσης προχωρήσει σε βελτιωτικά έργα στα αστυνομικά κρατητήρια για την κατοχύρωση και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των προσώπων που τελούν υπό κράτηση και την πλήρη συμμόρφωση με τις συστάσεις Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οργανισμών, καθώς και Εθνικών Αρχών, αναπτύσσοντας αγαστή συνεργασία με το Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Έχοντας πλήρη επίγνωση του σημαντικού ρόλου που διαδραματίζει η εκπαίδευση και η επιμόρφωση των μελών μας γενικότερα και ειδικότερα σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προχωρήσαμε στην εισαγωγή πρόσθετων μαθημάτων σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Αστυνομική Ακαδημία και στην ένταξη σχετικής με τα ανθρώπινα δικαιώματα, θεματικής ενότητας ενός εξαμήνου στο πρόγραμμα εκπαίδευσης που παρακολουθούν στο Πανεπιστήμιο Κύπρου όλοι οι δόκιμοι αστυνομικοί».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Φυλακισμένοι και ανθρώπινα δικαιώματα
Το 2022 σταθμός για Κυπριακή Δικαιοσύνη
«Καθοριστικό ρόλο στο σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχει η δικαιοσύνη και συνεπακόλουθα η καθυστέρηση που παρατηρείται στην εκδίκαση των υποθέσεων στη χώρα μας, αναμφίβολα επηρεάζει αρνητικά το κράτος δικαίου» ανέφερε η υπουργός Δικαιοσύνης, Στέφη Δράκου, προσθέτοντας ότι «θεωρεί το 2022 μια σημαντική χρονιά σταθμό στην Κυπριακή Δικαιοσύνη, αφού πετύχαμε τη ψήφιση νομοσχεδίων με σημαντική μάλιστα πλειοψηφία, που άνοιξαν τον δρόμο για τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης, ενώ παράλληλα προχώρησαν και ολοκληρώνονται εντός χρονοδιαγραμμάτων σημαντικά έργα που τα συμπληρώνουν. Νομοσχέδια και έργα, που με την υλοποίηση τους από το 2023 δημιουργούν την προοπτική να ξανακερδηθεί η αξιοπιστία που χάθηκε τα τελευταία χρόνια στο θεσμό της δικαιοσύνης, του βασικότερου πυλώνα της δημοκρατίας».
Η κυρία Δράκου επεσήμανε «την τεράστια ευθύνη και το δύσκολο έργο της πολιτείας για την τήρηση της τάξης και της προστασίας του πολίτη» και τόνισε απευθυνόμενη στους αστυνομικούς ότι «εσείς πρώτοι πρέπει να αποτελείτε το έμπρακτο παράδειγμα του απόλυτου σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά την εκτέλεση του καθήκοντος σας. Από πλευράς μας θα συνεχίσουμε να ενισχύουμε την επιχειρησιακή ικανότητα και την αναδιοργάνωση της Αστυνομίας με την βοήθεια εμπειρογνωμόνων, ώστε να καταστεί ακόμη πιο αποτελεσματική στην αντιμετώπιση όλων των μορφών βίας, ιδίως όσων που αφορούν σε ευάλωτες ομάδες. Κορυφαία ανάμεσα στις προτεραιότητες μας είναι η πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών. Με βαθιές νομοθετικές τομές, ισχυροποιήσαμε το νομοθετικό πλαίσιο και είμαστε ένα βήμα πιο κοντά στην πλήρη εφαρμογή των προνοιών της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Μέσω των νομοθεσιών που έχουν ψηφιστεί πρόσφατα, καθίστανται ποινικά κολάσιμες νέες μορφές βίας σε βάρος των γυναικών, όπως είναι η οικονομική βία, ο σεξισμός, η παρενοχλητική παρακολούθηση, η διάδοση υλικού πορνογραφικού ή σεξουαλικού περιεχομένου και η γυναικοκτονία, η οποία συνιστά την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Παράλληλα έχουν επιτευχθεί σημαντικές εκσυγχρονιστικές αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα σε σχέση με τον ορισμό του αδικήματος του βιασμού και έχουν αναθεωρηθεί τα Πρωτόκολλα που εφαρμόζει η Αστυνομία στις περιπτώσεις υποθέσεων σεξουαλικής βίας και βιασμού. Σήμερα βρισκόμαστε στο τελικό στάδιο ετοιμασίας της πρώτης Εθνικής Στρατηγικής και του πρώτου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών για τα έτη 2023-2028».
Αμερόληπτος έλεγχος αστυνομικής δράσης
«Έχουμε επίγνωση των δυσκολιών και εντάσεων της καθημερινότητας του αστυνομικού που βρίσκεται σε καθήκον και σε καμία περίπτωση δεν τις υποτιμούμε», ανέφερε στον χαιρετισμό της στην ημερίδα η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Μαρία Στυλιανού Λοττίδη, διαβεβαιώνοντας ότι «το Γραφείο της θα συνεχίσει να βρίσκεται στη διάθεση της Αστυνομίας και να στηρίζει κάθε προσπάθειά της για τη διασφάλιση της απόλαυσης των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων χωρίς διακρίσεις». Πρόσθεσε ότι «για να ασκήσει αποτελεσματικά τα καθήκοντά της η Αστυνομία διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια και εξουσία η οποία δύναται να ενισχυθεί μέσω της εξέλιξης σύγχρονων επιστημονικών και τεχνολογικών μέσων, γεγονός ωστόσο που θέτει σε μεγαλύτερο κίνδυνο τα ατομικά ανθρώπινα δικαιώματα, γι’ αυτό και η τήρηση ορισμένων διαδικασιών κατά τη χρήση τους είναι απαραίτητη. Ως εκ τούτου είναι αναγκαίο να υπενθυμίσουμε ότι η αρχή της νομιμότητας δεσμεύει την Αστυνομία και τα μέλη της, όπως και κάθε όργανο που ασκεί δημόσια εξουσία. Ο αμερόληπτος, αντικειμενικός και αποτελεσματικός έλεγχος της αστυνομικής δράσης από ανεξάρτητα ελεγκτικά σώματα, όπως είναι και ο Επίτροπος Διοικήσεως, συνιστά ένα από τα πιο δραστικά μέσα καταπολέμησης των αστυνομικών αυθαιρεσιών, ενώ παράλληλα απαιτείται η διαρκής εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των αστυνομικών όλων των επιπέδων στις αρχές προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με παράλληλη πρακτική επιμόρφωσή τους σε σχέση με τη χρήση βίας, τα όρια και τους περιορισμούς της, αλλά και η παροχή προς τους ίδιους, επιχειρησιακής καθοδήγησης και ψυχοσυναισθηματικής υποστήριξης, όπου απαιτείται».
Οι συμβάσεις και ο ρόλος Επιτρόπου Νομοθεσίας
«Το Γραφείο Επιτρόπου Νομοθεσίας λειτουργεί, με μια μόνο εξαίρεση, ως ο εθνικός μηχανισμός συντονισμού, σύνταξης, υποβολής και παρουσίασης των εθνικών εκθέσεων στο πλαίσιο των μείζονων συμβάσεων του ΟΗΕ που έχει κυρώσει η Κυπριακή Δημοκρατία με θέμα την προαγωγή και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», είπε μεταξύ άλλων στην ομιλία της με θέμα «Διεθνείς Συμβάσεις Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και ο ρόλος του Γραφείου Επιτρόπου Νομοθεσίας» η Επίτροπος Νομοθεσίας Λουίζα Χριστοδουλίδου Ζαννέτου. «Η πρακτική αυτή που ακολουθεί η Κυπριακή Δημοκρατία – συνέχισε – είναι σύμφωνη με τη θέση του Γραφείου του Ύπατου Αρμοστή για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, που ενθαρρύνει τη συστηματοποίηση της ετοιμασίας των εκθέσεων μέσω της δημιουργίας εθνικού μηχανισμού υποβολής εκθέσεων και συντονισμού, για να διευκολύνει τις εθνικές διαβουλεύσεις και την παρακολούθηση τους. Για το σκοπό αυτό, είναι θεμιτό να δημιουργηθεί και ένας κεντρικός μηχανισμός ολιστικής παρακολούθησης της υλοποίησης των εισηγήσεων των Επιτροπών του ΟΗΕ, καθώς κάτι τέτοιο θα διευκολύνει το έργο ετοιμασίας των περιοδικών εκθέσεων από πλευράς Κυπριακής Δημοκρατίας. Θα ήθελα να τονίσω εμφαντικά ότι η εργασία και υποστήριξη των εκθέσεων αυτών αποτελεί εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία. Για το λόγο αυτό θεωρώ σκόπιμο να εκφράσω δημόσια τις ευχαριστίες μου προς την ηγεσία και τα μέλη της Αστυνομίας για τη βοήθεια, υποστήριξη και πολύτιμη συμβολή τους. Η βοήθεια της Αστυνομίας Κύπρου αποτελεί από τις πλέον σημαντικές συνεισφορές για την ετοιμασία των εκθέσεων, αλλά και την ακρόαση ενώπιον των Επιτροπών. Η στενή και άψογη συνεργασία των εκπροσώπων υπουργείων, υφυπουργείων, Αστυνομίας και λοιπών κρατικών Αρχών αποτελεί τον θεμέλιο λίθο και καταλυτικό παράγοντα στην επιτυχή έκβαση της όλης διαδικασίας προς τήρηση των συμβατικών υποχρεώσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας».
Αποκαταστατική και παιδοκεντρική δικαιοσύνη
«Η αποκαταστατική δικαιοσύνη στοχεύει στην ανάπτυξη και επανένταξη στην κοινωνία, των παιδιών που βρίσκονται σε σύγκρουση με τον νόμο», επεσήμανε στην ομιλία της με τίτλο «Δικαιώματα παιδιού και αποκαταστατική δικαιοσύνη» η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Δέσπω Μιχαηλίδου. «Πρόκειται – πρόσθεσε – για μια δικαιοσύνη προσβάσιμη, κατάλληλη για τη συγκεκριμένη ηλικία, γρήγορη, επιμελή, προσαρμοσμένη και επικεντρωμένη στις ανάγκες και με σεβασμό στα δικαιώματα του και κυρίως στο δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, το δικαίωμα συμμετοχής στη διαδικασία και κατανόησής της, το δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, καθώς και το δικαίωμα στην ακεραιότητα και την αξιοπρέπεια. Θα πρέπει να στηριχτεί με κάθε τρόπο η δικαιοσύνη στην Κύπρο ώστε οι αποφάσεις της να κινούνται προς τη θετική κατεύθυνση και το πνεύμα που φέρει μαζί του ο Νόμος, κατανοώντας συγχρόνως την ανάγκη αναμόρφωσης των νεαρών παραβατών ώστε να οικοδομηθεί ένα σύστημα ποινικής δικαιοσύνης που θέτει τις ανάγκες του παιδιού δράστη και του παιδιού θύματος στον πυρήνα του».
Η Επίτροπος αναφέρθηκε στον νόμο «περί Παιδιών σε Σύγκρουση με το Νόμο» του 2021 που τον χαρακτήρισε «σταθμό και πολύτιμο εργαλείο για την προστασία των δικαιωμάτων παιδιών σε σύγκρουση με τον νόμο», καθώς όπως είπε, «θεσμοθετεί ένα σύστημα ποινικής δικαιοσύνης ειδικά σχεδιασμένο για της ανάγκες των παιδιών στοχεύοντας σε αποκαταστατική δικαιοσύνη και ικανοποιώντας τις διεθνείς υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας». Η κυρία Μιχαηλίδου υπέμνησε ότι «παιδί, σύμφωνα με τον Νόμο, είναι κάθε πρόσωπο το οποίο δεν έχει συμπληρώσει το 21ο έτος της ηλικίας του για αξιόποινες πράξεις τις οποίες τέλεσε πριν τη συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας του, ενώ κανένα παιδί κάτω των 14 ετών δεν υπέχει ποινική ευθύνη». Τόνισε το «αυτονόητο» κατά την έκφρασή της, ότι «τα παιδιά, λόγω της φυσικής και διανοητικής τους ανωριμότητας χρειάζονται ειδική προστασία και μέριμνα και ως εκ τούτου η διεθνής νομοθεσία αναγνωρίζει την ειδική αντιμετώπιση που πρέπει να τυγχάνουν, πέραν της διασφάλισης των διεθνώς αναγνωρισμένων πανανθρώπινων δικαιωμάτων. Το παιδί πρέπει να έχει ειδική και αξιοπρεπή μεταχείριση, ιδιαίτερα όταν βρίσκεται σε ευάλωτη κατάσταση. Όταν οι επαγγελματίες (δικαστές, αστυνομικοί, κοινωνικοί λειτουργοί κ.α.) κατανοήσουν τις ιδιαίτερες ανάγκες ενός παιδιού και ότι κάποιες συμπεριφορές του εντάσσονται στο φάσμα του αναμενόμενου για την ηλικία του, τότε μπορεί να υιοθετήσουν μια πιο παιδοκεντρική ματιά. Πρέπει να έχουμε πάντα κατά νου ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε το παιδί με σεβασμό στα δικαιώματά του και ότι σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να δίδεται προτεραιότητα στο συμφέρον του. Για την καλύτερη και ορθότερη μεταχείριση των παιδιών σε ένα σύστημα απονομής δικαιοσύνης, είναι απαραίτητη η γνώση σε θέματα ανάπτυξης του παιδιού. Είναι λοιπόν απολύτως επιβεβλημένη η ύπαρξη ενός συστήματος δικαιοσύνης εξειδικευμένου για παιδιά, με επαγγελματίες που έχουν εκπαιδευτεί στα δικαιώματα, στη μεταχείριση και στις ανάγκες των παιδιών σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης».
Διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες και ταραχές
«Διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες και ταραχές κάτω από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου» ήταν το θέμα της ομιλίας του προέδρου του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου δρος Χρίστου Κληρίδη. «Η ελευθερία του συνέρχεσθαι – είπε μεταξύ άλλων – κατοχυρώνεται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο Άρθρο 11 για το δικαίωμα στην ειρηνική συνάθροιση και στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι». Πρόσθεσε ότι «στο Άρθρο εισάγονται κάποιοι περιορισμοί που ισχύουν με κάποιες προϋποθέσεις: Πρέπει να επιβάλλονται δια νόμου, να είναι αναγκαίοι στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής κοινωνίας και να στοχεύουν στην εθνική ασφάλεια, τη δημόσια ασφάλεια, την προάσπιση της τάξεως, την πρόληψη του εγκλήματος και την προστασία της υγείας, της ηθικής και των δικαιωμάτων και ελευθεριών τρίτων. Στο θέμα μας, που αφορά ουσιαστικά διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες και ταραχές, υπεισέρχεται και η εφαρμογή του άρθρου 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης η οποία κατοχυρώνει το δικαίωμα ελευθερίας έκφρασης, γνώμης, αποδοχής και τροφοδοσίας ιδεών και πληροφοριών χωρίς επέμβαση από τις Αρχές. Η άσκηση των δικαιωμάτων αυτών, μπορεί να επιβληθεί σε περιορισμούς και πάλι, επιβαλλομένους από νόμο και απαραίτητους στη δημοκρατική κοινωνία για σκοπούς της εθνικής ασφάλειας, εδαφικής ακεραιότητας, δημόσιας ασφάλειας, για την παρεμπόδιση του εγκλήματος και διαταραχής και για την προστασία της υγείας, ηθικής, και φήμη και δικαιωμάτων άλλων και για αποτροπή αποκάλυψης πληροφοριών που λαμβάνονται εμπιστευτικά και βεβαίως για τη διατήρηση της εξουσίας και ακεραιότητας των δικαστών».
