Όσοι παρακολουθούν με κριτική σκέψη τα παγκόσμια γεγονότα και τις εξελίξεις, μπόρεσαν νωρίς να αντιληφθούν ότι ο Covid-19 θα άλλαζε για πάντα την καθημερινότητά μας, όχι μόνον γύρω από ένα τεράστιο εύρος δραστηριοτήτων, αλλά και την παρουσία της μουσικής και της μουσικής εκπαίδευσης στον παγκόσμιο χάρτη.
Είναι δεδομένο ότι οι καθημερινές εξελίξεις εκείνης της περιόδου αναπόφευκτα άσκησαν πίεση σε όλα τα στρώματα της κοινωνίας. Ευτυχώς για όλους μας, το ήδη εύθραυστο εκπαιδευτικό μας σύστημα, κατάφερε αν και πληγωμένο να σταθεί όρθιο και να επιβιώσει. Τα προβλήματα της Covid-19 εποχής, επιβεβαίωσαν την επαγγελματική υπευθυνότητα της πλειοψηφίας του εκπαιδευτικού κλάδου καθώς και την άοκνη προσπάθεια υλοποίησης ενός προγραμματισμού που ναι μεν θεωρητικά είχε στόχο την προστασία των μαθητών, αλλά δυστυχώς δεν κατάφερε να αποφύγει και να υποκύψει στις ακατανόητες και κωμικοτραγικές πολιτικές ντιρεκτίβες.
Αν και υπήρξαν ελάχιστα επιστημονικά στοιχεία για το πώς το τραγούδι και η εκτέλεση των μουσικών οργάνων συνέβαλαν στην εξάπλωση του ιού, εν τούτοις οι αυτοαποκαλούμενοι ειδικοί είχαν εξαγγείλει κατά διαστήματα ένα σωρό ευτράπελες προτάσεις. Αν και χωρίς επιβεβαιωμένες έρευνες, οι ειδικοί της υγείας σε συνεργασία με την πολιτική ηγεσία, είχαν θέσει επί τάπητος ευφάνταστες λύσεις, όπως επί παραδείγματι, η αλλαγή στη διάταξη της κλασικής ορχήστρας, μεταφέροντας δηλαδή, τις τρομπέτες στο πίσω μέρος της σκηνής, την παρουσία διαχωριστικών πλέξιγκλας ανάμεσα στους μουσικούς της ορχήστρας και άλλες παρόμοιες. Τέθηκαν αξιομνημόνευτα διατάγματα όπως οι περιορισμοί των ωραρίων στις πρόβες, τα φίλτρα αέρα, οι μάσκες αυξημένης ή μη προστασίας, καθώς ακόμη και σχετικές ανακοινώσεις που αφορούσαν την ταχύτητα των σταγονιδίων από τους μουσικούς, τα όργανά τους και άλλα πολλά τραγελαφικά.
Όλα αυτά, μαζί με άλλα διατάγματα και σε συνάρτηση με μετακινούμενα χρονοδιαγράμματα και αλλαγές ημερομηνιών οδήγησαν αφενός στην περιθωριοποίηση της μουσικής μέσα στην καθημερινότητα της συγκεκριμένης περιόδου και αφετέρου στην επαναξιολόγηση αλλά και στην προσαρμογή ομαδικών ή ατομικών μαθημάτων μουσικής, είτε αφορούσαν τη δημόσια εκπαίδευση είτε την ιδιωτική.
Έχοντας υπόψιν ό,τι προηγήθηκε αυτά τα χρόνια, εμείς πρέπει να είμαστε πλέον σε θέση να αξιοποιήσουμε τις αρχές και τις πρακτικές μας για το σήμερα και το αύριο των παιδιών μας καθώς και για τη μουσική τους εκπαίδευση και παιδεία. Επί του παρόντος, η απουσία επίδοσης και η αποφυγή συγκρίσεων των αποτελεσμάτων, είναι ένα βήμα για να ξεκινήσουμε από την αρχή, γιατί είμαστε σε μια καινούργια αρχή, όσο και αν θέλουμε να συνεχίσουμε από εκεί που σταματήσαμε.
Είναι μια καινούργια πρόκληση οι σημερινές μας τακτικές γιατί θα οδηγήσουν στις αυριανές πρακτικές. Οι μετασεισμοί που ακολούθησαν τον υποχρεωτικό εγκλεισμό είναι ήδη ορατοί τόσο αριθμητικά όσο και ποιοτικά. Κυρίως στους μαθητές ανεξαρτήτως εκπαιδευτικής βαθμίδας. Η οικονομική δυσπραγία είναι δεδομένη ως αποτέλεσμα των εξελίξεων και αποτελεί έναν από τους λόγους που λιγότερα παιδιά εγγράφονται πλέον στα ωδεία για να μάθουν κάποιο μουσικό όργανο και λιγότερα παιδιά εντάσσονται σε χορωδίες και ορχήστρες. Αν κάθε χρονιά έχουμε λιγότερες συμμετοχές τότε σταδιακά θα έχουμε και λιγότερες καλλιτεχνικές παραστάσεις. Για αυτό θα πρέπει να δοθεί αγώνας για να κρατηθούν οι μαθητές μας που ήδη ασχολούνται με τη μουσική αλλά συνάμα να δημιουργηθούν οι νέες προκλήσεις για να ασχοληθούν περισσότερα παιδιά με την τέχνη των ήχων.
Από την άλλη οι επιπτώσεις στον ψυχισμό των παιδιών είναι ακόμη εμφανείς αφού χωρίς την ουσιαστική ολοκλήρωση δυο εκπαιδευτικών ετών, ακολούθησε η μετάβασή τους στην επόμενη βαθμίδα. Δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα, η πλειοψηφία γονέων και εκπαιδευτικών, εξαιτίας των συνθηκών, προτίμησε την ουδετερότητα όσον αφορά την εξωτερίκευση των συναισθημάτων των μαθητών μας. Από την άλλη, οι μαθητές του Γυμνασίου προχώρησαν στο Λύκειο χωρίς να βιώσουν ουσιαστικά τις εμπειρίες του Γυμνασίου, οι δυο τελευταίες τάξεις της δημοτικής εκπαίδευσης έφτασαν στο Γυμνάσιο χωρίς να γνωρίσουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις και τη μετάβαση της Δημοτικής και οι νεοφώτιστοι μαθητές του Δημοτικού από το Νηπιαγωγείο βρίσκονται ήδη στη Γ’ τάξη του Δημοτικού.
Ως εκ τούτου τα κενά είναι δεδομένα όχι μόνον όσον αφορά το εκπαιδευτικό υλικό αλλά και όσον αφορά την κατανόηση και την εμπειρία της σχολικής κοινότητας. Ελλιπείς γνώσεις, απουσία δεξιοτήτων και δυσπροσαρμογή στην επικοινωνία, συνθέτουν μεταξύ άλλων την εικόνα της σημερινής σχολικής πραγματικότητας. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του εγκλεισμού έχουν κάνει ήδη την εμφάνισή τους εντός του σχολικού χώρου. Η άρνηση για προσαρμογή είναι αποτέλεσμα της αποξένωσης που προηγήθηκε. Η καταπίεση και ο περιορισμός αναζητούν πάντα διεξόδους, για αυτό πρέπει όλοι να αναρωτηθούμε τι έχει μεγαλύτερη σημασία για να μπορέσουμε να χτίσουμε τη συνέχεια.
Επίλυση αγχωτικών προβλημάτων για μαθητές
Από προηγούμενα άρθρα έχουμε γνωρίσει πόσο σημαντική αλλά και πόσο πολύ μπορεί να επιδράσει η μουσική στον εσωτερικό κόσμο των παιδιών. Μια καλοσχεδιασμένη προσέγγιση θα μπορέσει να λύσει πολλά αγχωτικά προβλήματα και ζητήματα που απασχολούν τους μαθητές μας, αλλά και τους εκπαιδευτικούς. Πάντα μέσα σε ένα πλαίσιο μάθησης προκύπτουν δυσκολίες. Η επικοινωνία με τον μαθητή είναι το μέσο για την επίλυση των προβλημάτων και για την αντιμετώπιση των δυσκολιών. Οι προϋποθέσεις όμως θα πρέπει να δομηθούν από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς για να μπορέσει να υπάρξει ουσιαστική υποστήριξη στα παιδιά ανεξαρτήτως εκπαιδευτικής βαθμίδας.
Όσον αφορά δε το μάθημα της μουσικής και τους καθηγητές της μουσικής η υποστήριξη προς τα παιδιά μπορεί να είναι άμεση και ουσιαστική αφού η επικοινωνία, μπορεί και επιβάλλεται να είναι μέσω της μουσικής. Με τον τρόπο που αντανακλά η μουσική στις σκέψεις και στα συναισθήματά μας και κατ’ επέκτασιν στη συμπεριφορά μας, έτσι και η δική μας συμπεριφορά αντανακλάται στους μαθητές μας. Τόσο εμείς όσο και η διδασκαλία μας, συμβάλλουμε σε ό,τι εμφανίζεται ως συμπεριφορά και προσωπικότητα στους μαθητές μας. Είναι πολύ σημαντικό, ειδικά εμείς οι καθηγητές της μουσικής να μπορούμε να δούμε μέσα από την οπτική γωνιά που βλέπουν τον κόσμο οι μαθητές μας για να μπορούμε να κατανοήσουμε τα θέλω τους και τις ανάγκες τους. Κατανοώντας όσα τους περιβάλλουν, τότε θα μπορούμε διά μέσου της δική μας παρατήρησης, να ενεργοποιήσουμε τις δυνατότητες για την επιθυμητή αλλαγή των μαθητών μας. Το ιδανικό θα ήταν οι μουσικές μας παρεμβάσεις, να στοχεύουν στην παρατήρηση των αλληλοεπιδράσεων εντός αλλά και εκτός της σχολικής μονάδας, για να μπορούμε να συμβάλουμε στην αλλαγή των δυσλειτουργικών δεδομένων που συναντούμε. Χρέος του εκπαιδευτικού και κυρίως του καθηγητή της μουσικής είναι η δημιουργία και η διατήρηση μιας υποστηρικτικής στάσης, απέναντι στα προβλήματα των μαθητών αλλά και η έμπρακτη προσέγγιση στην επίλυση αυτών των προβλημάτων, ώστε να μπορέσει να ανατρέψει τα σημερινά δεδομένα και να καλλιεργήσει το έδαφος για μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, τόσο στο γνωσιακό όσο και στο ψυχικό επίπεδο.
*Καθηγητής Μουσικής στη Μέση Εκπαίδευση και κάτοχος (MSc) στην εκπαιδευτική ψυχολογία. Ασχολείται με την ερευνητική και συγγραφική δραστηριότητα που αφορά τις θεραπευτικές επιδράσεις της μουσικής σε σωματικό, νοητικό και ψυχικό επίπεδο.
