Ο Χαράλαμπος Μερακλής γράφει για τον ρόλο που πρέπει να έχει σήμερα ο πνευματικός άνθρωπος.
Με τις πάμπολλες ποικίλες κρίσεις που περνούμε σαν ανθρωπότητα, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο, η απουσία των διανοούμενων σήμερα είναι διαπιστωμένη και σχετίζεται άμεσα με την ειδικότητα του ειδήμονα τεχνοκράτη και σε άλλες περιπτώσεις, να διαχειρίζεται ο ίδιος την εξουσία ή άλλοτε ως επαΐων και άλλοτε ως «οργανικός διανοούμενος» του συστήματος σύμφωνα με τον Γκράμσι.
Σήμερα η παρέμβαση του διανοούμενου απέχει κατά πολύ από εκείνες τις παρεμβάσεις των Ράσελ, Σαρτρ, Σιμόν Ντε Μποβουάρ, Σαιντ, Σεφέρη, Μάνεση, Καστοριάδη, Πουλάντζα, Σβόρωνα, Τσουκαλά και άλλων που αγωνίζονταν με τη λογοτεχνία, καλλιτεχνία και φιλοσοφία τους για τη δικαιοσύνη, αλήθεια, ηθικές αρχές, ιστορική συνείδηση, πολιτισμικές αξίες και δεν πούλησαν τις τοποθετήσεις στο σύστημα της εξουσίας.
Παρόμοια κατάσταση συναντούμε και στην περίπτωση του προγόνου μας Σωκράτη που με οξύ νου και εκπληκτική ευρυμάθεια αμφισβήτησε τα παραδεδεγμένα και αγωνίστηκε για να οδηγήσει τους συνομιλητές του και τους απλούς ανθρώπους να διαμορφώσουν μια άλλη πραγματικότητα και να γίνουν ενεργοί πολίτες, αφιερώνοντας τον εαυτό τους για το καλό της πόλης τους καθώς επίσης να αντιστέκονται στους δημαγωγούς, τυράννους, δικτάτορες κ.λπ.
Η σημερινή εξειδικευμένη διανόηση απέχει από ηθικές και πολιτικές δεσμεύσεις και παρουσιάζεται ως «ουδέτερος» προμηθευτής της αντικειμενικής γνώσης.
Ο δημόσιος διανοούμενος δεν πουλάει την ειδίκευσή του και δεν δίδει ουδέτερες συμβουλές.
Οι ηθικές και πολιτικές του αρχές τον βοηθούν να κρίνει, να καταδικάσει, να αντισταθεί στις υποδείξεις της εξουσίας και στις «κοινοτοπίες της κοινής γνώμης», γιατί εκπροσωπεί τις αρχές του ευρωπαϊκού «Διαφωτισμού», όπως επισημαίνουν οι Τσόμσκι και Σάιντ γιατί αυτός «είναι ένας σύγχρονος Ρομπέν των Δασών, που δίδει φωνή σ’ αυτούς που δεν μπορούν να ακουστούν».
Η παρατηρούμενη ουδετερότητα και σιωπή αποκαλύπτει μεταμφιέσεις ιδεολογικής μεροληψίας και αντικειμενικής γνώσης του θέματος από τον διανοούμενο, που κατά τον Μισέλ Φουκό «δεν είναι όπως τον νομοθέτη που καθορίζει κανόνες, υποχρεώσεις και πλαίσια για εφαρμογή του νόμου» γιατί σαν έγκριτος διανοούμενος βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση για να υπερασπισθεί την ηθική, αξίες, εφαρμογή της δικαιοσύνης και κοινωνίας.
Αυτός αγωνίζεται για να υιοθετηθεί μια ηθική αξία, ισότητα και για να μειωθούν οι αιτίες της καταπίεσης και εκμετάλλευσης και να αναγνωρισθεί ο ρόλος της συμμετοχής και ευθύνης ενός εκάστου.
Ο ρόλος του διανοούμενου δεν θα πρέπει να είναι κωπηλάτης της εκδοτικής και μαντικής βιομηχανίας που πληρώνεται ή όχι.
Η γραφή του διανοούμενου δεν έχει τιμή αλλά υποχρέωση που κωπηλατεί για να μη βουλιάξει και να μη βυθιστεί στην αφάνεια.
Η αντικατάσταση του παραδοσιακού διανοούμενου από τον σύγχρονο διανοούμενο τεχνοκράτη αποτελεί μια από τις επαχθείς κληρονομιές του 20ού αιώνα ένεκα της τεράστιας αλλαγής που συντελέστηκε στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση η οποία κατέληγε στην ολοκληρωμένη εκπαίδευση και στην ολόπλευρη ανάπτυξη των ανθρώπων που θα ήταν ικανοί να προσφέρουν στην κοινωνία ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων.
Λόγω αυτής της αλλαγής και της επαγγελματικής κατάρτισης και εξειδίκευσης, η πλατιά ευρεία γνώση περιορίσθηκε αλλά εξελίχθηκε η τεχνολογία και η συσσώρευση του πλούτου, αφήνοντας πίσω τους σημαντικά αδιέξοδα της υπερβολής τα οποία βρίσκουμε μπροστά μας.
Γι’ αυτό στη σημερινή εποχή της ιστορίας μας έχουμε ανάγκη από την ύπαρξη ενός νέου τύπου διανοουμένων που θα είναι η ιεραρχία των επαγγελματιών της διανόησης, η οποία δεν θα αποφαίνεται με τον δογματισμό του ιεροεξεταστή.
Πέραν αυτού χρειαζόμαστε μια εκπαίδευση που να δημιουργεί ευρυμαθείς ανθρώπους, αμφισβητίες και θαρραλέους, με δημόσιο λόγο και με ενεργή συμμετοχή στο κοινωνικο-πολιτικό γίγνεσθαι και να δημιουργεί διανοούμενους οι οποίοι θα δίδουν φωνή στους υπόλοιπους συνανθρώπους τους και όχι μόνο αυτιά, όπως συμβαίνει σήμερα όπου κάθε πρωτοτυπία, σκέψη και έκφραση χειραγωγείται και όποιος νέος διανοούμενος δεν υπάγεται στο σύστημα περιθωριοποιείται.
Μπροστά στο χάος που βρισκόμαστε, ο ρόλος του σημερινού διανοουμένου είναι οι κοινωνίες να γνωρίζουν την ιστορική τους διαδρομή και να μην κινούνται στα όρια μεταξύ ζωής και θανάτου αλλά να επαυξήσουν τη γνώση που έχει ανάγκη κάθε λαός για να διορθώσει το πολιτιστικό και πολιτικό υπόβαθρό του, ώστε να αντέχει τις αλήθειες και ευθύνες.
Μεταμορφώνοντας θεραπείες και παιδεία που να δημιουργεί μια νέα Αναγέννηση του κόσμου με κοινωνική ανάπτυξη και να δημιουργεί ατομική οντότητα και ταυτότητα χωρίς αναστοχασμούς και προβληματισμό που θα οδηγεί στην καταστροφή, εξαιτίας της άγνοιας για το πραγματικό γεγονός και στην εμμονή Μεγάλων Ιδεών.
