Κλιματική αλλαγή, πληθωρισμός, ανισότητες, αδυναμία ενσωμάτωσης αναπτυσσόμενων τεχνολογιών, συρρίκνωση της βιοποικιλότητας είναι μερικά από τα κρισιμότερα εμπόδια για την ευημερία των πολιτών του σήμερα. Αυτό διαφαίνεται από τις μετρήσεις, επισημαίνει στον «Φ», η κορυφαία και παγκοσμίως αναγνωρισμένη Κύπρια επιστήμονας, καθηγήτρια Φοίβη Κουντούρη, η έρευνα της οποίας επικεντρώνεται σε ανθρωποκεντρικά, διεπιστημονικά μαθηματικά συστήματα που να συνυπολογίζουν την οικονομία, τη φύση και την κοινωνία. «Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, ήταν να βρω λύσεις γύρω από την ανάγκη του ανθρώπου να υποστηρίξει την ευημερία του και των μελλοντικών γενεών», υπογράμμισε με αφορμή το Αριστείο της Κυπριακής Δημοκρατίας που πρόσφατα της απένειμε η Ακαδημία Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών.
«Γεννήθηκα στο κατεχόμενο χωριό Σόλοι στις 30 Μαΐου του 1974. Λίγες μέρες μετά τη γέννησή μου, η οικογένεια μου κλήθηκε να φύγει από το σπίτι της. Το χωριό μου το γνώρισα πολλά χρόνια αργότερα», είπε. Τα παιδικά χρόνια η κ. Κουντούρη τα έζησε στη Λευκωσία, με μια μικρή παύση, δύο χρόνων, στην Αθήνα. «Μεγάλωσα με δύο καταπληκτικούς γονείς», είπε, μεταξύ άλλων, εκφράζοντας ευγνωμοσύνη, τόσο για εκείνους όσο και για την αδερφή της. «Ξέραμε από πολύ νωρίς ότι αυτό που δεν μπορεί να σου πάρει κανείς είναι ο χαρακτήρας σου και η γνώση σου. Σε αντίθεση με τα περιουσιακά –αν δεν είσαι πολύ τυχερός– όπως συμβαίνει στην προσφυγοποίηση».
Την αγάπη της για τα μαθηματικά και την οικονομία τη διαπίστωσε σε μικρή ηλικία. «Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο ήταν να βρω λύσεις γύρω από την ανάγκη του ανθρώπου να υποστηρίξει την ευημερία του και των μελλοντικών γενεών. Παρατηρούσα πως αυτή η ευημερία στηρίζεται στους φυσικούς πόρους, στον τρόπο που διαχειρίζεσαι την οικονομία και την κοινωνία. Δεν μπορεί να υπάρξει ευημερία αν οι φυσικοί πόροι είναι σε κακή κατάσταση, αφού για την όποια καταναλωτική και παραγωγική διαδικασία χρησιμοποιούμε νερό, αέρα, δάση, γη, ενέργεια».
Οι πόροι και η οικονομία, από την πλευρά τους, επηρεάζουν στα εισοδήματα των νοικοκυριών και την ζωή των πολιτών, την ευημερία ή την ανάπτυξη ανισοτήτων. Το τρίπτυχο φύση, κοινωνία και οικονομία είναι αλληλένδετο για την ευημερία, επισημαίνει η κ. Κουντούρη και επεξηγεί πως δημιούργησε ένα μοντέλο μέσω του οποίου αναλύει τις προκλήσεις, προτείνοντας στη συνέχεια συγκεκριμένες λύσεις μετασχηματισμού.
Οι προκλήσεις του σήμερα
Παγκοσμίως έχουμε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, συνεχώς μειωμένους δημοσιονομικούς χώρους, πληθωριστικές τάσεις, αδυναμία να ενσωματώσουμε τις αναπτυσσόμενες τεχνολογίες, ανέφερε η καθηγήτρια Κουντούρη για τα προβλήματα του σήμερα, προσθέτοντας πως «μαζί με αυτά τα οικονομικά προβλήματα έχουμε, οπωσδήποτε, και κοινωνικά».
Η Κύπρος δεν διαφέρει, τόνισε. «Έχει τα ίδια προβλήματα, αλλά έχει προφανείς λύσεις. Είναι μια χώρα διαχειρίσιμη, γιατί είναι μικρή», είπε. «Θέλουμε η οικονομία να μπορεί λειτουργήσει χωρίς να επιβαρύνει το περιβάλλον». Για παράδειγμα, είπε, «αν φύγουμε από τα ορυκτά καύσιμα –που αυτός είναι ο στόχος– και ως το 2050 είμαστε κλιματικά ουδέτεροι και πάμε στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τότε όχι μόνο δεν έχουμε μια σοβαρή επίπτωση στο κλίμα ή στη βιοποικιλότητα λόγω των ρύπων, αλλά, παράλληλα, θα έχουμε τεχνολογίες πιο φθηνές ανά μονάδα παραγωγής ενέργειας, με σχεδόν μηδενικό αποτύπωμα στο περιβάλλον, που δημιουργούν και θέσεις εργασίας».
Άλλο παράδειγμα, είπε, είναι να αλλάξουμε τη διατροφή «μας προς τη μεσογειακή με λιγότερο κρέας, ιδίως μοσχαρίσιο. Τότε, μειώνουμε το αποτύπωμα σε μεθάνιο που είναι πολύ μεγάλο στον τομέα της κτηνοτροφίας και μαζί βελτιώνουμε την υγεία μας. Δηλαδή, έχουμε λιγότερα έξοδα στα συστήματα υγείας».
«Η κυκλική οικονομία είναι ένα ακόμη παράδειγμα, δηλαδή, οτιδήποτε απόβλητα παράγουμε να μπορούν να ανακυκλωθούν. Αυτό το μοντέλο παραγωγής είναι πιο φθηνό, καθώς επαναχρησιμοποιείς ένα απόβλητο, περιορίζοντας και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα».
Είναι πάρα πολλά τα παραδείγματα των τεχνολογιών και των μετασχηματισμών που βοηθάνε και τους τρεις τομείς: Φύση, οικονομία και κοινωνία, υπογράμμισε. «Είμαστε σε ευχάριστη θέση αυτές οι τεχνολογίες να είναι και πιο φθηνές. Η δυσκολία είναι ότι πρέπει να γίνουν οι αρχικές επενδύσεις, για τις οποίες όμως υπάρχουν οι χρηματοοικονομικοί πόροι, μέσω συνδυασμού του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα», κατέληξε.
Αριστείο Κυπριακής Δημοκρατίας
Η Ολομέλεια της Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών αποφάσισε πρόσφατα και κατά πλειοψηφία, να απονείμει το Αριστείο της Κυπριακής Δημοκρατίας στην καθηγήτρια Φοίβη Κουντούρη.
Το εν λόγω αριστείο απονέμεται σε διακεκριμένες και κορυφαίες προσωπικότητες των επιστημών, των γραμμάτων ή των τεχνών, οι οποίες έχουν συνεισφέρει σημαντικά και έχουν αναγνωρισμένα επιτεύγματα στον τομέα τους. Συνιστά αναγνώριση των προσωπικοτήτων που συνδέονται με την Κύπρο και έχουν συμβάλει καθοριστικά στην ανάπτυξη των Επιστημών στη χώρα μας ή στο εξωτερικό.
Παρά το γεγονός ότι η κ. Κουντούρη έχει λάβει πλήθος διακρίσεων και βραβείων, εντούτοις το εν λόγω Αριστείο έχει μια ιδιαίτερη σημασία για την ίδια.
Στην αφρόκρεμα των επιστημόνων με διεθνή αναγνώριση, 20 συγγράμματα και 800 δημοσιεύσεις
Η καθηγήτρια Κουντούρη διακρίθηκε από τα μαθητικά της χρόνια, ολοκληρώνοντας το σχολείο ως σημαιοφόρος και αποσπώντας διακρίσεις σε μαθηματικούς διαγωνισμούς. Σε ηλικία 17 ετών αναχώρησε για την Αγγλια, όπου φοίτησε στο Πανεπιστήμιο του Cambridge και ολοκλήρωσε σπουδές MPhil και PhD στα Οικονομικά. «Έλαβα την υποτροφία του Κολεγίου Peterhouse του Πανεπιστημίου του Cambridge, μια ιδιαίτερα σημαντική διάκριση, καθώς, κατά κύριο λόγο, απευθυνόταν σε άνδρες, προερχόμενους από την ελίτ της αγγλικής αριστοκρατίας».
Μετά τις σπουδές της, η κ. Κουντούρη δίδαξε σε κορυφαία πανεπιστήμια όπως στο University of Cambridge, UCL, LSE, University of Reading και στο Πολυτεχνείο της Δανίας. Τελικά, 18 χρόνια αργότερα μετακόμισε στην Ελλάδα. «Ο λόγος ήταν κατά κύριο λόγος προσωπικός. Ο σύζυγος και ο ίδιος καθηγητής πανεπιστημίου, έκανε την αρχή της καριέρας του στην Αγγλία και στην Ελβετία και κάποια στιγμή είπαμε να γυρίσουμε Ελλάδα». Η έδρα της, όπως επισημαίνει, είναι μεταξύ της Σχολής Οικονομικών του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Τμήματος Γεωεπιστημών του Πανεπιστήμιο του Cambridge.
Κατόπιν πρόσκλησης του Γ.Γ. των Ηνωμένων Εθνών, προεδρεύει της Παγκόσμιας Έκθεσης για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη 2027. Είναι, επίσης, πρόεδρος του Παγκόσμιου Συμβουλίου της Ένωσης Οικονομολόγων Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων, υπήρξε πρόεδρος και αντιπρόεδρος για 10 χρόνια της Ευρωπαϊκής Ένωσης Οικονομολόγων Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων (EAERE), ενώ προεδρεύει του Παγκόσμιου Κόμβου Κλίματος του Δικτύου Λύσεων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (2.000 πανεπιστήμια) και συμπροεδρεύει του Ευρωπαϊκού Κόμβου (900 πανεπιστήμια).
Ίδρυσε και διευθύνει, μεταξύ άλλων, το Alliance of Excellence for Research and Innovation on Aeiphoria (AE4RIA) – με 200 ερευνητές και 100 ερευνητικά έργα με εφαρμογές σε 120 χώρες και συγκαταλέγεται, βάσει διεθνών κατατάξεων, στο ανώτερο 1% των επιστημόνων παγκοσμίως, έχοντας γράψει 20 βιβλία και 800 δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά διεθνούς κύρους.
Είναι εκλεγμένο μέλος πολυάριθμων διεθνών και εθνικών ακαδημιών και συμβουλεύει οργανισμούς που χαράσσουν παγκόσμιες πολιτικές, όπως τα Ηνωμένα Έθνη, η G20, η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (EIB), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), καθώς και εθνικές κυβερνήσεις ανά τον κόσμο.
