Επιστολή Αλεξάνδρου στον Γενικό Ελεγκτή – Κάνει λόγο για άδικο και μη αντικειμενικό έλεγχο του Τμήματος Δασών

Επιστολή προς τον Γενικό Ελεγκτή αναφορικά με την έκθεση που αφορούσε κανονιστικό έλεγχο του Τμήματος Δασών για την περίοδο 2018-2024, απέστειλε ο τέως διευθυντής του Τμήματος Δασών, Χαράλαμπος Αλεξάνδρου, κάνοντας λόγο για άδικο και μη αντικειμενικό έλεγχο, παραθέτοντας μάλιστα τους λόγους της συγκεκριμένης άποψης. Παράλληλα, «σημειώνει ότι το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία στην κοινωνία μιας ολωσδιόλου λανθασμένης εικόνας για το Τμήμα Δασών και για τη διαχείριση της κρατικής δασικής γης».

Αυτούσια η επιστολή

Αναφέρομαι στην ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας (ΕΥ) αρ. 02/2026 που αφορούσε κανονιστικό έλεγχο του Τμήματος Δασών (ΤΔ) για την περίοδο 2018-2024 και ως άριστος γνώστης των θεμάτων, της νομοθεσίας, των γεγονότων, των διαδικασιών, των λεπτομερειών και της όλης γενικά κατάστασης, σας γνωστοποιώ την κατηγορηματική θέση μου πως ο εν λόγω Έλεγχος, για τους λόγους που αναφέρονται πιο κάτω, δεν ήταν ορθός, ούτε δίκαιος, αλλά ούτε και αντικειμενικός. Θεωρώ επίσης πως ήταν εχθρικός. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία στην κοινωνία μιας ολωσδιόλου λανθασμένης εικόνας για το Τμήμα Δασών και για τη διαχείριση της κρατικής δασικής γης. Έχω την ταπεινή άποψη πως με αυτούς τους ελέγχους και αυτά τα αποτελέσματα, δεν κτίζουμε την κοινωνία που θέλουμε. Παρατίθενται πιο κάτω αναλυτικά αλλά συνοπτικά, μερικοί από τους λόγους για υποστήριξη της εν λόγω θέσης μου.

Καθυστερημένα έσοδα

2. Σε σχέση με τα καθυστερημένα έσοδα η εικόνα που δημιουργεί και μεταφέρει η Έκθεση είναι λανθασμένη και αμαυρώνει την πραγματική εικόνα. Πως είναι δυνατό μια Έκθεση που καλύπτει μια περίοδο, να μην αναφέρει το ποσό των καθυστερημένων εσόδων στην αρχή της περιόδου και να αναφέρει μόνο το ποσό στο τέλος της περιόδου (€1.339.919 στις 31.12.2024); Πως και τι συμπεράσματα εξάχθηκαν; Πως αξιολογήθηκαν η προσπάθεια που καταβλήθηκε για την είσπραξη τους και τα αποτελέσματα της; Δεν έχω στη διάθεση μου το ακριβές ποσό των καθυστερημένων εσόδων στις 31/12/2017, εξ’ όσων όμως θυμάμαι ανερχόταν περίπου στα πεντέμισι εκατομμύρια. Κατά την περίοδο αναφοράς της Έκθεσης το ποσό των καθυστερημένων εσόδων μειώθηκε περίπου κατά τέσσερα εκατομμύρια. Η μείωση τους κατά τέσσερα εκατομμύρια δε σημειώθηκε από μόνη της, ήταν αποτέλεσμα ενσυνείδητης προσπάθειας και συγκεκριμένα γιατί αποτέλεσε μια από τις δράσεις της καταγεγραμμένης στρατηγικής προτεραιότητας για «επίλυση των προβλημάτων και την επιβολή της τάξης στα θέματα γαιών». Τα αποτελέσματα όμως δεν ήλθαν με τηναπλή καταγραφή της προτεραιότητας και της δράσης αλλά με την υιοθέτηση συγκεκριμένης πολιτικής, τη λήψη κατάλληλων ενεργειών και τη συστηματική παρακολούθηση. Μαζί με μια σειρά από άλλες ενέργειες, στο τέλος κάθε τριμηνίας ετοιμαζόταν κατάσταση με τις εκμισθώσεις και άδειες για τις οποίες παρατηρείτο καθυστέρηση στην καταβολή του μισθώματος ή του τέλους, την οποία παρακολουθούσα εγώ προσωπικά και στην οποία κατάσταση σημείωνα τις οδηγίες μου για το χειρισμό της κάθε περίπτωσης. Αλήθεια, δεν είναι άξιο απορίας γιατί δεν καταγράφεται το ποσό των καθυστερημένων έσοδα στην αρχή της περιόδου του Ελέγχου ή γιατί δεν καταγράφεται κάποιο σχόλιο στην Έκθεση για τη μείωση του ποσού των καθυστερημένων εσόδων κατά τέσσερα εκατομμύρια; Είναι φανερό πως, αν καταγραφόταν τα καθυστερημένα έσοδα στην αρχή της περιόδου του Ελέγχου, τότε θα αναδεικνύονταν η υπερπροσπάθεια που καταβλήθηκε και η μείωση των τεσσάρων εκατομμυρίων και όχι το υπόλοιπο των  καθυστερημένων εσόδων. Όχι, δε ζητούμε τα εύσημα, αυτό ήταν το καθήκον μας. Πείτε μου όμως αν θα άλλαζε η εικόνα; Δικαίως λοιπόν λέμε, πως δεν ήταν δίκαιος και αντικειμενικός ο έλεγχος.

3. Επιπρόσθετα τα καθυστερημένα έσοδα δεν έπρεπε να αναδειχθούν σε μείζων θέμα για το λόγο ότι, το μεγαλύτερο τους μέρος εκ των πραγμάτων δεν μπορούσε να εισπραχθεί. Ποσό ύψους €917.395 αφορούσε μια και μόνο σύμβαση, η αναθεώρηση του ενοικίου της οποίας αμφισβητήθηκε από το άλλο συμβαλλόμενο μέρος το οποίο και προχώρησε στη λήψη δικαστικών μέτρων. Εκκρεμούσης της εκδίκασης της υπόθεσης, συσσωρεύθηκε αυτό το ποσό, με βάση πάντοτε τους δικούς μας υπολογισμούς. Το άλλο μέρος των καθυστερημένων εσόδων, αφορούσε σχεδόν στο σύνολο του, καθυστερημένα τέλη αδειών χρήσης δασικής γης από μεγάλο αριθμό γεωργών οι οποίοι διαφωνούσαν και αυτοί μέσω των Οργανώσεων τους για την αναθεώρηση των τελών. Μετά από την καταβολή μιας πολύ μεγάλης προσπάθειας ετοιμάστηκαν σχετικοί φάκελοι για δώδεκα (12) μεγαλο-οφειλέτες, που όφειλαν ποσό μεγαλύτερο των €150.000, οι οποίοι παραπέμφθηκαν στις Βρετανικές Βάσεις Δεκέλειας για την καταχώρηση υποθέσεων στο Δικαστήριο, με απαίτηση την καταβολή των οφειλών τους. Είναι φανερό ότι γίνονταν οι απαραίτητες ενέργειες για είσπραξη τους και στις περιπτώσεις που δεν καρποφορούσαν γίνονταν ενέργειες για είσπραξη τους δια της δικαστικής οδού. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονισθεί πως ο καθορισμός των αγοραίων ενοικίων και τελών είναι αρμοδιότητα του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας (ΤΚΧ) και η τελική απόφαση για τη λήψη δικαστικών μέτρων, της Νομικής Υπηρεσίας (ΝΥ) ή των Βρετανικών Βάσεων και ως εκ τούτου τους χειρισμούς δεν τους έκανε από μόνο του το ΤΔ. Εδώ έγκειται και το γεγονός του μη δίκαιου ελέγχου, στο ότι δεν αναγνωρίσθηκε αλλά ούτε και αναδείχθηκε όπως θα έπρεπε η προσπάθεια που καταβλήθηκε για είσπραξη τους. Το ότι το ΤΔ ενεργούσε σωστά φαίνεται και από την ίδια την Έκθεση όπου δεν υποδείχθηκε ότι έπρεπε να γίνει κάτι άλλο αλλά και από την ίδια τη σύσταση η οποία περιορίζεται στην εν λόγω σύμβαση και στο αυτονόητο, στη συμμόρφωση με τη δικαστική απόφαση. 

Συμβάσεις εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης

4. Καταρχήν πρέπει να διευκρινιστεί και να τονιστεί πως η αρμοδιότητα της εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης είναι του Υπουργικού Συμβουλίου και όχι του ΤΔ. Η αρμοδιότητα του ΤΔ είναι η υποβολή έκθεσης με εισήγηση. Ως εκ τούτου την ευθύνη της εκμίσθωσης την έχει το Υπουργικό Συμβούλιο. Η Έκθεση δεν αποτυπώνει σαφώς και στον απαιτούμενο βαθμό ότι η εξουσία και κατ’ επέκταση η ευθύνη της εκμίσθωσης είναι του Υπουργικού Συμβουλίου. Στην περίπτωση της εκμίσθωσης στο ΕΔΠ Πολεμιδιών δεν γίνεται καμιά αναφορά στο Υπουργικό Συμβούλιο ενώ αναφέρεται ότι ο Υπουργός ΓΑΑΠ «ενέκρινε» την προώθηση της αίτησης εκμίσθωσης. Τι ενέκρινε, την αρνητική θέση του ΤΔ; Στην περίπτωση της εκμίσθωσης στο ΕΔΠ Μαχαιρά, η Έκθεση αναφέρεται ότι το Υπουργικό Συμβούλιο «ενέκρινε», αντί να αναφέρεται σε Απόφαση. Καταληκτικά η Έκθεση δεν ξεκαθαρίζει ότι η εκμίσθωση κρατικής δασικής γης είναι αρμοδιότητα και ευθύνη του Υπουργικού Συμβουλίου με αποτέλεσμα τη δημιουργία της λανθασμένης εντύπωσης ότι αυτός που αποφασίζει και αυτός που φέρει την ευθύνη είναι το ΤΔ και επακόλουθα του φορτώνονται ευθύνες πέραν αυτών που του αναλογούν. Βεβαίως λοιπόν και σαφώς, ο Έλεγχος δεν είναι δίκαιος.

5. Ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα είναι η μη παρουσίαση και της συνολικής εικόνας για την εκμίσθωση κρατικής δασικής γης και γενικότερα της διαχείρισης της κρατικής δασικής γης. Με την αποσπασματική παρουσίαση κάποιων περιπτώσεων και χωρίς την παρουσίαση και της συνολικής εικόνας, δημιουργείται μια πλασματική εικόνα η οποία με τη δημοσιοποίηση της Έκθεσης είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία λανθασμένων εντυπώσεων στο κοινό. Αναφέρονται κάποια χαρακτηριστικά παραδείγματα για τα οποία  δε γίνεται καμιά αναφορά στην Έκθεση ή η αναφορά δεν αποδίδει τη πρέπουσα σημασία:

(α) Δε γίνεται καμιά αναφορά στην Έκθεση για την περίπτωση της εκμίσθωσης  μέρους του τεμαχίου απέναντι από το Landmark στο Αρχείο Πληθυσμού και Μετανάστευσης, όπου η απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου λήφθηκε χωρίς Έκθεση και εισήγηση του ΤΔ και όπου το ΤΔ το έμαθε από τα ΜΜΕ και διαφώνησε. Χαρακτηριστικό παράδειγμα που δείχνει ποιος έχει την εξουσία εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης. Γιατί δε βρίσκεται στα ευρήματα του Ελέγχου;

(β) Δε γίνεται καμιά αναφορά στην Έκθεση, για τη διαφωνία του ΤΔ στις προσπάθειες του Υπουργείου ΓΑΑΠ για προώθηση εκμίσθωσης του υπόλοιπου του τεμαχίου απέναντι από το Landmark. Το ΤΔ δενδροφύτευσε το υπόλοιπο του εν λόγω τεμαχίου και έδειξε με τον καλύτερο τρόπο στην πράξη τη θέση του.

(γ) Δε γίνεται καμιά αναφορά στην Έκθεση, για τη διαφωνία του ΤΔ στην περίπτωση της εκμίσθωσης τεμαχίου κρατικής δασικής γης στη Λάρνακα στο Υπουργείο Εξωτερικών για την εγκαθίδρυση του εκπαιδευτικού κέντρου «Cyprus Seas and Port Security» CYCLOPS.

(δ) Δε γίνεται καμιά αναφορά στην Έκθεση  για τις προσπάθειες και την πρόοδο για επιβολή της τάξης σε σχέση με τις συμβάσεις και υποθέσεις στην πλατεία του Τροόδους οι οποίες εκκρεμούσαν από το 2000. Είναι εύλογο να τίθεται το ερώτημα γιατί δεν περιλήφθηκαν στον Έλεγχο και αυτές οι συμβάσεις και υποθέσεις αφού στον Έλεγχο περιλήφθηκε η σύμβαση μιας ξενοδοχειακής μονάδας του Τροόδους;

(ε) Δεν αποδόθηκε η πρέπουσα σημασία στην προσπάθεια που καταβλήθηκε για βελτίωση των κριτηρίων για μείωση της πίεσης για διάθεση κρατικής δασικής γης. Αποκορύφωμα αυτής της προσπάθειας ήταν η ετοιμασία Προσχεδίου νέων Κανονισμών για τη διάθεση κρατικής δασικής γης οι οποίοι με μια λέξη καθιστούν την κρατική δασική γη «ιερή» και τη διάθεση της όντως σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Θεωρώ την ετοιμασία των εν λόγω Κανονισμών ως την κορυφαία πράξη μου ως Διευθυντής του Τμήματος Δασών. Το Προσχέδιο υποβλήθηκε στη ΝΥ για νομοτεχνικό Έλεγχο το Νοέμβριο του 2023. Που βρίσκονται; Αυτό έπρεπε να ήταν το μείζων θέμα για την Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας.

στ) Δεν αποδόθηκε η πρέπουσα σημασία στην προσπάθεια που καταβλήθηκε για  βελτίωση της διαχείρισης των συμβάσεων εκμίσθωσης και αδειών χρήσης κρατικής δασικής γης. Το ΤΔ διαχειρίζεται περίπου 240 συμβάσεις εκμίσθωσης και 1900 ετήσιες άδειες χρήσης δασικής γης. Ο Έλεγχος όπως άφησε απαρατήρητη την αξιοσημείωτη μείωση των καθυστερημένων εσόδων κατά τέσσερα εκατομμύρια, από τα 5.5 στο 1.4 εκατομμύριο ευρώ, άφησε απαρατήρητο και τον εκσυγχρονισμό του συστήματος της διαχείρισης αδειών χρήσης κρατικής δασικής γης.

(ζ) Δεν αποδόθηκε η πρέπουσα σημασία στην προσπάθεια που καταβλήθηκε για  άρση των επεμβάσεων (της παράνομης κατοχής και χρήσης της δασικής γης). Ιδιαίτερα σημαντική δράση. Το 2019 οι επεμβάσεις ανέρχονταν σε 200, μικρές και μεγάλες, οι περισσότερες σίγουρα μικρές. Κατά την εν λόγω περίοδο είχαν καταγραφεί άλλες 52 επεμβάσεις. Από το σύνολο των 252 περιπτώσεων είχαν αρθεί οι 104 και είχαν παραπεμφθεί στο Δικαστήριο 69. Εκκρεμούσαν 79 περιπτώσεις και ο αμετάθετος στόχος την περίοδο της υπηρεσίας μου ως Διευθυντής ήταν να μηδενιστούν.

(η) Δεν αποδόθηκε η πρέπουσα σημασία στην προσπάθεια που καταβλήθηκε για την επίλυση των προβλημάτων που αφορούν κτηματολογικά θέματα της κρατικής δασικής γης και δη την εργασία της διόρθωσης των εγγραφών και των Κτηματικών Σχεδίων του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας σύμφωνα με την κήρυξη του 1940.

6. Σε σχέση με την εκμίσθωση κρατικής δασικής γης για τη δημιουργία «Adventure Park» στο Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) του Τροόδους σημειώνεται ότι το «Adventure Park» είναι μια δραστηριότητα που συνάδει πλήρως με τις δραστηριότητες που μπορούν να προσφερθούν εντός ενός ΕΔΠ. Θυμίζω επίσης ότι διανύαμε την περίοδο της οικονομικής κρίσης και υπήρχε η δεδηλωμένη πολιτική της κυβέρνησης για «αποκρατικοποίηση», με σκοπό την προσέλκυση επενδύσεων (συστάθηκε η Μονάδα Αποκρατικοποίησης στο Υπουργείο Οικονομικών). Σημειώνεται συναφώς πως το ΤΔ εξέφρασε επανειλημμένα τη διαφωνία του και κατά την παρούσα διακυβέρνηση για τον υπό μελέτη συνεχιζόμενο σχεδιασμό παρά την πλατεία του Τροόδους. Οι απόψεις του ΤΔ ήταν πάντοτε μελετημένες, εκεί που έπρεπε να είναι θετικό, ήταν θετικό και εκεί που έπρεπε να διαφωνήσει, είχε το θάρρος και διαφωνούσε. Ναι είναι γεγονός, ότι τα πρακτικά διαβούλευσης δε βρίσκονται στο Φάκελο. Αν και οι απόψεις όλων των Υπηρεσιών είναι θετικές και βρίσκονται στο σχετικό Φάκελο και αν και δε γνωρίζω γιατί δε βρίσκονται στο Φάκελο, συμφωνώ ότι τα πρακτικά έπρεπε να βρίσκονται στο Φάκελο. Η παρουσίαση μόνο της απουσίας των πρακτικών διαβούλευσης χωρίς αναφορά στο γεγονός ότι οι απόψεις όλων των Υπηρεσιών ήταν θετικές αλλάζει την εικόνα. Ο τρόπος παρουσίασης των πραγμάτων για την εν λόγω εκμίσθωση αποτελεί άλλο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα διαφοροποίησης της πραγματικής εικόνας.

7. Σε σχέση με την εκμίσθωση στο ΕΔΠ του Μαχαιρά τα πράγματα είναι ακόμη πιο ξεκάθαρα. Σε ένα χώρο που προηγουμένως λειτουργούσε στρατόπεδο, το ΤΔ αντίκρυζε θετικά την εκμίσθωση σε Σωματείο Προσκόπων για κατασκηνωτικούς σκοπούς (ότι ακριβώς έγινε και στην περίπτωση του εγκαταλειφθέντος στρατοπέδου στο Γεφύρι Παναγιάς η έκταση του οποίου εκμισθώθηκε στην Ιερά Μητρόπολη Αμμοχώστου). Η κατασκήνωση είναι μια δραστηριότητα συμβατή με τη διαχείριση του ΕΔΠ που εμπίπτει στον κοινωνικό και περιβαλλοντικό πυλώνα της δασικής πολιτικής, ενώ είχε ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι αφορούσε παιδιά –ανάπτυξη δασικής και περιβαλλοντικής συνείδησης. Η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν αψεγάδιαστη. Αντί να στηριχθούμε στη δική μας άποψη και τις απόψεις των άλλων Υπηρεσιών, είχαμε αποφασίσει πως θα ήταν καλύτερα να γίνει πλήρης αξιολόγηση του έργου και αν εξασφαλιζόταν πολεοδομική άδεια (στα πλαίσια της οποίας θα υπήρχε και περιβαλλοντική αδειοδότηση από την Περιβαλλοντική Αρχή), τότε και μόνο τότε θα γίνονταν ενέργειες για εκμίσθωση. Προχωρήσαμε σε εισήγηση προς το Υπουργικό Συμβούλιο και είχαμε την Απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου και την υπογραφή της Σύμβασης μετά που το έργο εξασφάλισε θετική περιβαλλοντική γνωμάτευση και εκδόθηκε πολεοδομική άδεια. Αν και έχω άποψη σε σχέση  με τις επιπτώσεις του έργου επί του κυπριακού νερόφιδου, δεν είναι όμως του παρόντος, αφού η ουσία του θέματος, είναι και πρέπει να είναι οι χειρισμοί του ΤΔ. Πείτε μας πως μπορεί να έχει ευθύνη το ΤΔ για περιβαλλοντικό θέμα για ένα έργο που αδειοδοτήθηκε από την Περιβαλλοντική Αρχή; Αδίκως λοιπόν φορτώνεται ευθύνη στο ΤΔ και δικαίως λέμε πως δεν είναι δίκαιος και αντικειμενικός ο Έλεγχος.   

8. Σε σχέση με την εκμίσθωση κρατικής δασικής γης στο ΕΔΠ Πολεμιδιών, ευθύς εξ’ αρχής το ΤΔ διαφώνησε και διατήρησε τη διαφωνία του μέχρι τέλους. Η θέση του ΤΔ στη συγκεκριμένη υπόθεση αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα του ορθολογικού τρόπου διαχείρισης της κρατικής δασικής γης από το ΤΔ. Όμως, αντί της δημιουργίας μιας θετικής εικόνας για το ΤΔ από τη διαφωνία του, η μη αποτύπωση στην Έκθεση σαφώς και στον απαιτούμενο βαθμό ότι, η εξουσία και κατ’ επέκταση η ευθύνη της εκμίσθωσης είναι του Υπουργικού Συμβουλίου, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία αρνητικής εικόνας. Άλλο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που καταδεικνύει πως ο Έλεγχος δεν ήταν δίκαιος.   

Εκμίσθωση κρατικής δασικής γης για ξενοδοχεία στην Αγία Νάπα

9. Σε σχέση με την εκμίσθωση κρατικής δασικής γης για ξενοδοχεία στην Αγία Νάπα, δείτε τα δημοσιεύματα και πείτε μας αν η εικόνα που δημιουργείται αντικατοπτρίζει τα πραγματικά δεδομένα και ειδικά την πραγματική εικόνα για τους χειρισμούς του Τμήματος Δασών; Η μια Σύμβαση έγινε το 1970. Οι άλλες 4 εκμισθώσεις κρατικής δασικής γης σε ξενοδοχειακές μονάδες στην Αγία Νάπα έγιναν το 1981-82 από την τότε Κυβέρνηση και από το τότε Υπουργείο Εμπορίου και Βιομηχανίας, όχι από το Τμήμα Δασών, στο πλαίσιο της εφαρμογής ενός Σχεδίου για επανεκκίνηση της ξενοδοχειακής βιομηχανίας και της καταστραφείσας από την τουρκική εισβολή του 1974 οικονομίας και αφορούσε εκτοπισμένους ξενοδόχους. Η διαχείριση των εν λόγω συμβάσεων μεταφέρθηκε στο ΤΔ το 1984. Αν και έχω την ταπεινή άποψη ότι οι εν λόγω Συμβάσεις πρέπει να κρίνονται με τα τότε νομικά και άλλα δεδομένα και όχι με τα σημερινά, δε θα υπεισέλθω σε λεπτομέρειες, αφού η ουσία του θέματος, είναι και πρέπει να είναι οι χειρισμοί του ΤΔ σήμερα. Όταν η Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας Αρ. ΤΔ/01/2020 με τίτλο «Εκμίσθωση κρατικής δασικής γης για ανέγερση ξενοδοχειακών μονάδων στην Αγία Νάπα», κατέληξε στο συμπέρασμα ότι νομικά κωλύματα «ενδεχομένως να καθιστούν πολύ δύσκολη, αν όχι και αδύνατη, την αναπροσαρμογή των μισθωμάτων σε αγοραίες αξίες», τότε τα ερωτήματα δεν είναι για τους χειρισμούς του ΤΔ που πρέπει να τεθούν, αλλά για τους ίδιους τους Ελέγχους της ΕΥ. Ποιες ήταν οι απόψεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας όταν υπογράφονταν οι Συμβάσεις; Η θέση της ΕΥ για αναπροσαρμογή του ενοικίου σε αγοραίο, λαμβάνει υπόψη τα τότε δεδομένα αλλά και το γεγονός ότι στο τέλος της περιόδου εκμίσθωσης οι εγκαταστάσεις των ξενοδοχειακών μονάδων θα περιέλθουν στο κράτος; Γιατί η Ελεγκτική Υπηρεσία αναδεικνύει συνεχώς με τις Εκθέσεις της ότι το ενοίκιο έπρεπε να ήταν το αγοραίο όταν η ίδια αναγνωρίζει ότι είναι αδύνατη η αναπροσαρμογή του ενοικίου σε αγοραίο;

Αναθεώρηση αγοραίων μισθωμάτων μακροχρόνιων συμβάσεων εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης

10. Η αναθεώρηση των αγοραίων μισθωμάτων των μακροχρόνιων συμβάσεων εκμίσθωσης κρατικής δασικής γηςαποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι τα πλείστα από τα προβλήματα διαχείρισης των συμβάσεων εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης οφείλονται στο γεγονός ότι η εργασία του ΤΔ εξαρτάται από την εργασία άλλων κυβερνητικών Τμημάτων και δη του ΤΚΧ και της ΝΥ. Παρόλη την αγαστή συνεργασία και παρόλες τις υπενθυμίσεις, το ΤΚΧ προφανώς λόγω άλλων προτεραιοτήτων και  φόρτου εργασίας, δεν κατέστη δυνατό να ανταποκριθεί ούτε στην έγκαιρη αναθεώρηση των αγοραίων μισθωμάτων των μακροχρόνιων συμβάσεων εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης, αλλά ούτε και στην εργασία συμφιλίωσης των στοιχείων του ΤΔ  σε ότι αφορά την κρατική δασική γη, με τα στοιχεία του ΤΚΧ. Τα ίδια ακριβώς ισχύουν και για την ΝΥ ειδικά σε ότι αφορά νομικές συμβουλές ή τη λήψη δικαστικών μέτρων για θέματα όπως ο τερματισμός συμβάσεων, η παράβαση όρων και η μη καταβολή των μισθωμάτων. Με τον Έλεγχο και ειδικά με τον τρόπο παρουσίασης των ευρημάτων φορτώνονται προβλήματα στο ΤΔ για θέματα τα οποία είναι αρμοδιότητα και έχουν την ευθύνη άλλα Τμήματα. Αυτό το οποίο συμβαίνει είναι πέραν για πέραν άδικο ειδικά αν ληφθεί υπόψη η πολύ μεγάλη προσπάθεια με τις παρακλήσεις του ΤΔ προς τα άλλα Τμήματα να ανταποκριθούν.

Τήρηση όρων εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης στους Ναυτικούς Ομίλους Λεμεσού και Αμμοχώστου

11. Το ΤΔ δεν έχει καμιά ευθύνη αν οι μισθωτές προχώρησαν σε παράβαση των όρων των συμβάσεων. Το ΤΔ κρίνεται και λογοδοτεί για τις δικές του πράξεις και ενέργειες. Παρακολουθούσε τις συμβάσεις, εντόπισε τις παραβάσεις, κάλεσε τους μισθωτές να άρουν τις παραβάσεις. Όταν οι μισθωτές δεν ανταποκρίθηκαν, είχαν δοθεί οδηγίες για την ετοιμασία των Φακέλων, για να σταλθούν στην ΝΥ, για τη λήψη δικαστικών μέτρων. Η συγκεκριμένη περίπτωση των δύο Ομίλων αποτελεί παράδειγμα των ορθών χειρισμών του ΤΔ που η Ελεγκτική Υπηρεσία βρήκε τον τρόπο να μετατρέψει την εικόνα, από θετική σε αρνητική.

Εκμίσθωση ή διάθεση παραθαλάσσιας κρατική δασικής γης

12. Καταρχήν και με σκοπό τη διαμόρφωση καλύτερης άποψης σχετικά με τη σημασία της παραθαλάσσιας κρατικής δασικής γης για δασοπονικούς σκοπούς, σημειώνεται ότι, η παραθαλάσσια κρατική δασική γη, πριν την κήρυξη της σε κρατικό δάσος το 1967, τελούσε υπό τη διαχείριση των Επαρχιακών Διοικήσεων. Ως κρατικό δάσος από το 1967 μέχρι το 2012 χαρακτηριζόταν ως δευτερεύον κρατικό δάσος και μπορούσε να ταξινομηθεί και ως δάσος για πολλαπλές χρήσεις δηλ. μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για άλλες χρήσεις πέραν των δασοπονικών. Συμπερασματικά λοιπόν δεν ήταν απαραίτητη η απόλυτη προστασία και κατά συνέπεια δεν ήταν απαραίτητη η  απαγόρευση εκμίσθωσης με τη νομοθεσία. Από την άλλη, η γη είναι περιορισμένη και αποτελεί πολύτιμο πόρο, για αυτό και κατά τη διαχείριση εκάστου κομματιού γης πρέπει να τίθεται και ο σκοπός της διαχείρισης της. Το Τμήμα Δασών και γενικά το κράτος οφείλει να γνωρίζει ποιες εκτάσεις της κρατικής δασικής γης πρέπει να διαχειριστούν ή χρήζουν προστασίας για δασικούς ή οικολογικούς και περιβαλλοντικούς σκοπούς.  Ήταν μέσα από αυτό το πνεύμα και εν τω μέσω της οικονομικής κρίσης που προτάθηκε το 2014 η τροποποίηση του Κανονισμού 12, ώστε η απαγόρευση για εκμίσθωση ή διάθεση παραθαλάσσιας κρατικής δασικής γης να περιορίζεται στη Ζώνη Προστασίας της Παραλίας, αντί στη Ζώνη των 500 μέτρων. Η εν λόγω πρόταση τροποποίησης δεν αντικρίσθηκε θετικά. Με πλήρη σεβασμό στη παρατηρηθείσα διαφωνία η προσπάθεια τροποποίησης εγκαταλείφθηκε.

13. Ο σκοπός της περί Δασών νομοθεσίας είναι η προστασία των δασών και της δασικής βιοποικιλότητας και όχι η προστασία της παραλίας. Ειδικά η πλήρης απαγόρευση διάθεσης κρατικής γης δικαιολογείται εκεί που απαιτείται ύψιστος βαθμός ή απόλυτη προστασία όπως είναι τα φυσικά αποθέματα. Πείτε μου γιατί να απαιτείται η απόλυτη προστασία στη ζώνη που εμπίπτει τα 500 μέτρα και δεν εμπίπτει εντός της ζώνης προστασίας της παραλίας; Αν δεν είναι ικανοποιητικό το πλάτος της Ζώνης ή η προστασία της παραλίας από τον περί προστασίας της παραλίας Νόμο, τότε είναι ο εν λόγος Νόμος που πρέπει να τροποποιηθεί. 

14. Υπάρχει όμως και άλλο θέμα που είναι ακόμη χειρότερο και αποτελεί μείζων θέμα για τον Έλεγχο, την Έκθεση  και τον τρόπο παρουσίασης των γεγονότων.  Ο Έλεγχος και η Έκθεση παραγνωρίζουν πλήρως το Προσχέδιο των νέων Κανονισμών οι οποίοι με μια λέξη καθιστούν την κρατική δασική γη «ιερή» και τη διάθεση της, όντως σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Το εν λόγω Προσχέδιο απηχεί, αντανακλά και αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο το ΤΔ διαχειρίζεται την κρατική δασική γη, και εγώ προσωπικά θεωρώ την ετοιμασία του εν λόγω Προσχεδίου Κανονισμών ως την κορυφαία πράξη μου ως Διευθυντής του Τμήματος Δασών. Δεν μπορεί ένας Έλεγχος να μην εστιάζει σε αυτήν την εργασία και να επαναφέρει και να αναδεικνύει ένα λήξαν θέμα του 2014. Διατηρούμε και επιμένουμε στην ορθότητα της τότε θέσης μας. Διαφωνία υπήρχε και στο σημείο ότι, την ΕΥ δεν την ενοχλούσε να γίνεται διάθεση, αρκεί να γίνεται με διαφάνεια και ανταγωνιστικές διαδικασίες. Το πνεύμα όμως του Νόμου δεν είναι αυτό. Ο Νόμος αναφέρει ρητά ότι η διάθεση κρατικής δασικής γης γίνεται για λόγους δημοσίου συμφέροντος, σε εξαιρετικές όμως περιπτώσεις. Το επίμαχο σημείο είναι οι εξαιρετικές περιπτώσεις και κατά την άποψη μου με τους υφιστάμενους Κανονισμούς η διάθεση δεν περιορίζεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Είχαμε επίσης την άποψη πως δεν μπορεί μια περίπτωση να θεωρείται εξαιρετική και την ίδια ώρα να μπορούν να εφαρμόζονται ανταγωνιστικές διαδικασίες. Τόσο απλό, αν μπορούν να εφαρμοσθούν ανταγωνιστικές διαδικασίες σημαίνει πως δεν είμαστε ενώπιον μιας εξαιρετικής περίπτωσης. Συμπερασματικά και κατά την ταπεινή μας άποψη, αυτό που επιβαλλόταν να γίνει, ήταν η τροποποίηση των Κανονισμών ώστε «νέα» διάθεση να περιορίζεται πράγματι σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Διαφάνεια και ανταγωνιστικές διαδικασίες εφαρμόζονταν και θα συνεχίσουν να εφαρμόζονται στις περιπτώσεις «παλαιών» αδειών ή συμβάσεων που τερματίζονται και υπάρχει η βούληση από το κράτος για συνέχιση της διάθεσης της γης, κτιρίων ή υποστατικών. Στο Προσχέδιο των νέων Κανονισμών το οποίο υποβλήθηκε στη ΝΥ για νομοτεχνικό έλεγχο, περιλαμβάνονται πολύ σημαντικές αλλαγές και τροποποιήσεις όπως, η επέκταση των περιοχών στις οποίες η διάθεση κρατικής δασικής γης θα απαγορεύεται με τη νομοθεσία, περιορίζονται οι περιπτώσεις διάθεσης «νέας» κρατικής δασικής σε ιδιώτες και η μη παραχώρηση άδειας χρήσης για γεωργοκτηνοτροφικούς σκοπούς «νέας» δασικής γης η οποία φέρει δασική βλάστηση. Με άλλα λόγια και όπως αναφέρθηκε πιο πάνω η κρατική δασική γη καθίσταται «ιερή» αφού θα παραχωρείται όντως σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Η κατάργηση της απαγόρευσης διάθεσης κρατικής δασικής γης πέραν της Ζώνης Προστασίας της παραλίας προωθήθηκε στα πλαίσια της ετοιμασίας των νέων Κανονισμών και δεν έχει καμία σχέση με την πρόταση τροποποίησης το 2014. Από την άλλη, η μη τροποποίηση  των Κανονισμών, ακόμη και να ήταν ορθή τότε, που δεν ήταν, με τους περιορισμούς που εισάγονται στο Προσχέδιο των νέων Κανονισμών, δεν έχει κανένα νόημα πλέον η διατήρηση της απαγόρευσης διάθεσης κρατικής δασικής γης πέραν της ζώνης Προστασίας της παραλίας. Και όμως η ΕΥ επαναφέρει και αναδεικνύει μια παρατήρηση που δεν έχει έρεισμα στην προστασία της κρατικής δασικής γης, αντί να εκφέρει τις απόψεις της επί του Προσχεδίου των νέων Κανονισμών. Γιατί αγνοήθηκε μια τόσο σημαντική εργασία; Πείτε μας αν με το Προσχέδιο των νέων Κανονισμών, η διάθεση θα γίνεται όντως σε εξαιρετικές περιπτώσεις; Πείτε μας επίσης και την εικόνα που δημιουργείτε επαναφέροντας την άποψη σας και αγνοώντας το Προσχέδιο;  Το πρώτο θέμα που έπρεπε να ενδιέφερε την ΕΥ ήταν η καθυστέρηση στην προώθηση και υιοθέτηση των νέων Κανονισμών, κανένα όμως σχόλιο. Είναι για αυτούς ακριβώς τους λόγους που εγείρεται το θέμα της ορθότητας και του δίκαιου του Ελέγχου.

Επεμβάσεις εντός παραθαλάσσιας κρατικής δασική γης

15. Η Έκθεση κάνει αναφορά μόνο στις επεμβάσεις των ξενοδοχειακών μονάδων εντός παραθαλάσσιας κρατικής δασικής γης και μάλιστα μόνο σε μια εξ’ αυτών για την οποία διαπιστώθηκε όντως κάποιο πρόβλημα στη διαδικασία της ανταλλαγής. Έγινε επίσης αναφορά στην αμφισβήτηση της νομιμότητας της επιβολής εξώδικου προστίμου ίσου προς το αγοραίο ενοίκιο για όσο χρόνο υφίσταντο οι επεμβάσεις μέχρι τη λήξη τους. Αν και γίνεται αναφορά ότι οι πλείστες επεμβάσεις έγιναν προ του 2006, γιατί δε γίνεται καμιά αναφορά πόσες ήταν και ότι σχεδόν όλες έχουν αρθεί; Επίσης γιατί δε γίνεται αναφορά στο σύνολο των επεμβάσεων σε κρατική δασική γη; Μήπως θα φανεί το έργο του ΤΔ και οι όποιες παρατηρήσεις της ΕΥ θα περάσουν στο περιθώριο; Μπορεί να μη μιλά η Έκθεση για το έργο μας, οι αριθμοί όμως είναι αποστομωτικοί. Το 2019 οι επεμβάσεις ανέρχονταν σε 200, μικρές και μεγάλες, οι περισσότερες σίγουρα μικρές. Κατά την εν λόγω περίοδο είχαν καταγραφεί άλλες 52. Από το σύνολο των 252 περιπτώσεων έχουν αρθεί οι 104 και είχαν παραπεμφθεί στο Δικαστήριο 69. Εκκρεμούσαν 79 περιπτώσεις και ο αμετάθετος στόχος την περίοδο της υπηρεσίας μου ως Διευθυντής ήταν να μηδενιστούν. Βεβαίως και σαφώς η αποσπασματική αναφορά, χωρίς παρουσίαση και της συνολικής εικόνας, αμαυρώνει την εικόνα του έργου που ΤΔ. Βεβαίως και σαφώς λοιπόν ο Έλεγχος δεν είναι δίκαιος.

16. Επιπρόσθετα, πρέπει να τονισθεί πως τις περισσότερες από αυτές τις επεμβάσεις, τις «κληρονόμησε» το ΤΔ, πρώτα, με την κήρυξη σε δευτερεύον κρατικό δάσος το 1967 των περιοχών που τελούσαν υπό τη διαχείριση των Επαρχιακών Διοικήσεων και στη συνέχεια από την κήρυξη χαλίτικης γης σε κρατικό δάσος. Δύο πρόσφατα χαρακτηριστικά παραδείγματα που αφορούν κήρυξη χαλίτικης γης σε κρατικό δάσος. Η κήρυξη το 2016 στον Ακάμα έκτασης 512 εκταρίων χαλίτικης γης σε κρατικό δάσος και σε ΕΔΠ, όπου εντοπίστηκαν γύρω στις 30 επεμβάσεις και η κήρυξη στο Δελίκηπο το 2017 και 2019 έκτασης 610 εκταρίων χαλίτικης γης σε κρατικό δάσος όπου εντοπίστηκαν γύρω στις 273 επεμβάσεις!!! Λόγω ακριβώς αυτού του τεράστιου αριθμού των επεμβάσεων είχε γίνει συγκεκριμένη πρόταση στο Υπουργικό Συμβούλιο για άρση αυτών των επεμβάσεων, ενέργεια η οποία καταδείκνυε τη θέληση και την αποτελεσματικότητα μας στη επίλυση των προβλημάτων. Το επιχείρημα μας θα γίνει καλύτερα αντιληπτό, αν αναφερθεί ότι, στο δάσος της Πάφου που ήταν κύριο κρατικό δάσος και το οποίο έχει μια περίμετρο περίπου 201 Km δεν υπάρχει καμιά επέμβαση. Για αυτούς ακριβώς τους λόγους, θα ήταν πιο ορθό να παρουσιαστούν και τα στοιχεία για την κρατική χαλίτικη γη (τελεί υπό τη διαχείριση του ΤΚΧ), ώστε η εικόνα του κοινού για το ΤΔ να διαμορφωθεί έχοντας υπόψη και την εικόνα για την χαλίτικη γη. Μόνο όταν δοθεί η πλήρης και συνολική εικόνα, θα μπορεί να σχηματιστεί η ορθή και πραγματική εικόνα για το ΤΔ. Δεν παραλάβαμε μια ιδεατή κατάσταση, κληθήκαμε να διαχειριστούμε σειρά προβλημάτων και από την άλλη δεν είχαμε στη διάθεση μας ότι έπρεπε να έχουμε. Βεβαίως και πρέπει να κριθούμε. Και βεβαίως όχι μόνο από τις προσπάθειες και τις ενέργειες αλλά και εκ των αποτελεσμάτων. Οι Έλεγχοι όμως, πρέπει να μεταφέρουν την πραγματική εικόνα και εκ των πραγμάτων δεν την μεταφέρουν.

Κατοικίες Μεταλλείου Αμιάντου

17. Η αναμονή καθοδήγησης από την ΝΥ για το χειρισμό των δικαστικών διαταγμάτων έξωσης, αποτελεί άλλο ένα, από τα πολλά παραδείγματα που η εργασία του ΤΔ εξαρτάται από άλλες Υπηρεσίες και το ΤΔ δεν μπορεί να κάνει τίποτα.

Συμφιλίωση των στοιχείων του ΤΔ για την κρατική δασική γη με τα στοιχεία του ΤΚΧ

18. Η συμφιλίωση των στοιχείων του ΤΔ για την κρατική δασική γη με τα στοιχεία του ΤΚΧ δεν προχωρά με τον επιθυμητό ρυθμό λόγω φόρτου εργασίας του ΤΚΧ. Όπως και στην περίπτωση με τις κατοικίες του Αμιάντου, και αυτή η εργασία αποτελεί άλλο ένα παράδειγμα που η εργασία του ΤΔ εξαρτάται από άλλες Υπηρεσίες και το ΤΔ δεν μπορεί να κάνει τίποτα.

Παράνομη κατοχή γης και υποστατικών στο δάσος Ακαδημίας

19. Η λήψη δικαστικών μέτρων για άρση της παράνομης κατοχής κρατικής δασικής γης και υποστατικών στο δάσος Ακαδημίας καταδεικνύει την αποφασιστικότητα μας για την επιβολή της τάξης. Αποτελεί επίσης παράδειγμα ότι η εργασία του ΤΔ εξαρτάται από άλλες Υπηρεσίες, ενώ η αθωωτική απόφαση του Δικαστηρίου καταδεικνύει και τις δυσκολίες του όλου εγχειρήματος μας.  

Καταληκτικά σχόλια

20. Ο Έλεγχος δε λαμβάνει υπόψη ότι κληθήκαμε να διαχειριστούμε μια κατάσταση με πληθώρα προβλημάτων, μάλλον θεωρεί ότι κληθήκαμε να διαχειριστούμε μια κατάσταση χωρίς προβλήματα, μια τέλεια κατάσταση. Δε λαμβάνει επίσης υπόψη, ούτε ότι, δεν είχαμε στη διάθεση μας όλα όσα χρειαζόμαστε (προσωπικό, μέσα και εργαλεία) αλλά ούτε και το ότι η εργασία μας σε πολλές περιπτώσεις εξαρτιόταν από την εργασία άλλων Υπηρεσιών. Παρόλα αυτά η πρόοδος που είχε σημειωθεί ήταν αξιοσημείωτη και αξιέπαινη και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από κανένα και νομίζω πως δεν αμφισβητείται ούτε από την ίδια την Ελεγκτική Υπηρεσία. Βεβαίως και πρέπει να καταγραφούν και να αναδειχθούν οι παρατηρήσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Το γεγονός όμως ότι δεν αναγνωρίζεται μέσα στην Έκθεση η πρόοδος και από την άλλη η ανάδειξη μόνο των παρατηρήσεων και κυρίως ο τρόπος με τον οποίο αναδεικνύονται έχει ως αποτέλεσμα να μην αναδεικνύεται η συνολική και πραγματική εικόνα και επακόλουθα να δημιουργούνται λανθασμένες εντυπώσεις. Εκ των πραγμάτων λοιπόν ο Έλεγχος δεν ήταν ορθός, ούτε δίκαιος, αλλά ούτε και αντικειμενικός. Θεωρώ επίσης πως ήταν εχθρικός. Γιατί δεν αξιολογήθηκε το έργο στο σύνολο του ή ακόμη, γιατί δεν έγινε ένας Έλεγχος ο οποίος να περιλαμβάνει και τη κρατική χαλίτικη γη, για να υπάρχει πληρέστερη και καλύτερη εικόνα; Πείτε μου τώρα, αν με τις αναδημοσιεύσεις της Έκθεσης σας το κοινό έχει διαμορφώσει την ορθή και πραγματική εικόνα για το Τμήμα Δασών και για τη διαχείρισης της κρατικής δασικής γης; Μήπως τελικά το πρόβλημα είναι ο ίδιος ο Έλεγχος και δη ο τρόπος παρουσίασης των ευρημάτων του; Μήπως και στους Ελέγχους της ΕΥ υπάρχει επίδειξη υπέρμετρης εξουσίας; Όταν για ένα αξιοζήλευτο έργο με τους Ελέγχους και τις Εκθέσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας δημιουργείται αρνητική εικόνα, βεβαίως και σαφώς το πρόβλημα πρέπει να αναζητηθεί στους Ελέγχους και τις Εκθέσεις και βεβαίως και σαφώς δεν κτίζουμε την κοινωνία που θέλουμε. Να κριθεί συνολικά το έργο του ΤΔ, να κριθεί όμως και το έργο της ΕΥ από ειδικό, για να δούμε για τη συγκεκριμένη περίοδο, ποιανού τελικά ήταν καλύτερο το έργο του. 

21. Παρακαλώ όπως σε κάθε περίπτωση έχω τις απόψεις σας επί των σχολίων και απόψεων μου και όπως ενεργήσετε για αποκατάσταση του δικαίου και της εικόνας του Τμήματος Δασών και για τη διαχείριση της κρατικής δασικής γης.

Χαράλαμπος Αλεξάνδρου, τέως Διευθυντής Τμήματος Δασών

Κοιν.: – Υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος

• Γενικό Διευθυντή Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος, Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος
• Διευθυντή Τμήματος Δασών