«Με οδηγό μας την επιστήμη και την ηθική και σύμμαχο ολόκληρη την κοινωνία, μπορούμε να καταστήσουμε την Κύπρο πρότυπο χώρας όπου κάθε ασθενής θα απολαμβάνει την καλύτερη δυνατή φροντίδα και σεβασμό μέσα από μια προσωποκεντρική φροντίδα υγείας» τόνισε ο πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής Κύπρου Καθηγητής Κωνσταντίνος Φελλάς χαιρετίζοντας την εκδήλωση με τίτλο «Προσωποκεντρική φροντίδα υγείας» που η Επιτροπή οργάνωσε στις 21 Απριλίου 2026 στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας σε συνεργασία με τον Παγκύπριο Ιατρικό Σύλλογο, την Ομοσπονδία Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου, το νεοσυσταθέν Εθνικό Κέντρο Κλινικής Τεκμηρίωσης και Ποιότητας Υπηρεσιών Υγείας και το Διεθνές Κέντρο Συμπονετικής Φροντίδας.
Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία της Ευρωπαϊκής Ημέρας Δικαιωμάτων των Ασθενών που είναι η 18η Απριλίου κάθε έτους και αφορούσε την αναγνώριση των προβλημάτων που προκύπτουν στη σχέση μεταξύ γιατρών και ασθενών, εξετάζοντας τον ρόλο της ιατρικής επιστήμης, της (βιο)ηθικής και των ανθρωπιστικών σπουδών στη βελτίωση της διαλογικής τους σχέσης. «Ο ιατρός του σήμερα δεν αρκεί να είναι μόνο άριστος επιστήμονας, οφείλει να είναι και συνοδοιπόρος, να μπορεί να εξηγεί με απλά λόγια, να ακούει, να εμπνέει εμπιστοσύνη και να ενδυναμώνει τον ασθενή ώστε να συμμετέχει ουσιαστικά στις αποφάσεις που αφορούν την υγεία του», τόνισε στη δική του παρέμβαση ο πρόεδρος του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου δρ Πέτρος Αγαθαγγέλου.
«Ο κοινός μας στόχος είναι ένα Σύστημα Υγείας που δεν περιορίζεται στο να θεραπεύει ασθενείς, αλλά που να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και να εξελίσσεται διαρκώς, έχοντας πάντοτε στο επίκεντρο τον δικαιούχο και τις ανάγκες του» ανέφερε στον δικό της χαιρετισμό η γενική διευθύντρια του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας Έφη Καμμίτση.
Παρών ήταν ο υπουργός Υγείας Νεόφυτος Χαραλαμπίδης που από το βήμα της εκδήλωσης συγχάρηκε τους διοργανωτές και ιδιαίτερα την επιστημονική επιτροπή για τη διαμόρφωση του εγγράφου πολιτικής για την ανάπτυξη της Προσωποκεντρικής Φροντίδας που παρουσιάστηκε στο τέλος της ημερίδας. Αναφέρθηκε επίσης στη θεσμοθέτηση του Συνηγόρου του Ασθενούς από την κυβέρνηση, «ενός πάγιου αιτήματος των οργανωμένων ασθενών», όπως είπε. Πρόσθεσε ότι «πρόκειται για έναν ανεξάρτητο θεσμό που θα διασφαλίζει την προστασία των δικαιωμάτων, θα ενισχύει τη φωνή των ασθενών και θα συμβάλλει στη διαφάνεια και τη λογοδοσία στο σύστημα υγείας».
Χαιρετισμούς απηύθυναν επίσης η υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας Κλέα Χατζηστεφάνου Παπαέλληνα, ο πρόεδρος της ΟΣΑΚ Χαράλαμπος Παπαδόπουλος, ο γραμματέας της Ομοσπονδίας και πρόεδρος του Παγκύπριου Συνδέσμου Θαλασσαιμίας Μίλτος Μιλτιάδους, ο διευθυντής του Διεθνούς Ινστιτούτου Συμπονετικής Φροντίδας Πανίκος Παναγιώτου και ο Καθηγητής πατήρ Γεώργιος Σαμούτης πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής του Εθνικού Κέντρου Κλινικής Τεκμηρίωσης και Ποιότητας Υπηρεσιών Υγείας.
Συντονίστρια της ημερίδας ήταν η δρ Μαίρη Κυριάκου νοσηλεύτρια προηγμένης πρακτικής η οποία συντόνισε επίσης μαζί με τον επίτιμο πρόεδρο της ΟΣΑΚ Μάριο Κουλούμα τη συζήτηση που ακολούθησε. Στη διάρκεια της εκδήλωσης οι Καθηγητές Κ. Φελλάς και Γ. Σαμούτης απένειμαν τιμητική πλακέτα στον Ομότιμο Καθηγητή Γενικής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης Χρήστο Λιονή για τη μεγάλη συμβολή του στη δημιουργία του Εθνικού Κέντρου Κλινικής Τεκμηρίωσης και Ποιότητας Υπηρεσιών Υγείας, αφού είναι τα τελευταία 8 χρόνια εξωτερικός συνεργάτης του υπουργείου Υγείας της Κύπρου προσφέροντας αφιλοκερδώς την εμπειρογνωμοσύνη και τις γνώσεις του γι’ αυτό το σκοπό.
Η μοναδική σχέση γιατρού και ασθενή
«Η ουσία της άσκησης της ιατρικής και ο γενεσιουργός παράγοντας της ιατρικής έρευνας εξακολουθούν να ενυπάρχουν στη μοναδική σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ ενός γιατρού και ενός ασθενή, ο οποίος για να αποθεραπευθεί πρέπει να εμπιστευτεί τον γιατρό του» ανέφερε ο Καθηγητής Φελλάς και πρόσθεσε: «Χωρίς εμπιστοσύνη καμία θεραπευτική σχέση (και όχι μόνο) δεν μπορεί να προχωρήσει. Ταυτόχρονα ο γιατρός οφείλει να ακούσει με προσοχή το αφήγημα του ασθενή, που ίσως αποτελεί και την πεμπτουσία της θεραπείας. Ο προσεκτικός γιατρός θα μάθει πολλά για τον εαυτό του και την τέχνη του ακούγοντας τους ασθενείς του. Η ανθρώπινη ιατρική δεν μπορεί να αναπτυχθεί και να δράσει σε αφιλόξενο περιβάλλον – προϋποθέτει έκφραση ταπεινότητάς και ευγνωμοσύνης από αμφότερες πλευρές και είναι αναπόσπαστο μέρος της προσωποκεντρικής φροντίδας υγείας του ασθενή. Η Βιοηθική ως σημαντικός πυλώνας της επιστημονικής έρευνας αλλά κυρίως ως προασπιστής της κοινωνικής ευημερίας, επιθυμεί και προσδοκεί να συμβάλει με τη δική της παρέμβαση στην ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας και τη βελτίωση της κοινωνικής συνοχής, των αξιών και θεσμών που προάγουν την αξιοπρεπή και ποιοτική διαβίωση και την προαγωγή μιας προσωποκεντρικής φροντίδας υγείας στον τόπο μας. Ως Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής Κύπρου – συνέχισε – αναγνωρίζουμε τη σημασία της ανθρωπιστικής ιατρικής και στοχεύουμε στη διάχυση των ιδεών, γνώσεων και εισηγήσεων περί του θέματος αυτού ως επίσημο μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Κέντρου Κλινικής Τεκμηρίωσης».
Η βιοηθική διάσταση σε κάθε πτυχή της ασθένειας
«Η βιοηθική διάσταση είναι παρούσα σε κάθε πτυχή της οποιασδήποτε ασθένειας» ανέφερε ο Καθηγητής Κωνσταντίνος Φελλάς και συνέχισε: «Από το δικαίωμα πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες, μέχρι την υποστήριξη στο τέλος της ζωής σε περιπτώσεις ανίατων καταστάσεων, οι αρχές της Βιοηθικής – ο σεβασμός της αυτονομίας, η δικαιοσύνη στην κατανομή πόρων, η ευεργεσία (προαγωγή του καλού) – πρέπει να καθοδηγούν τις αποφάσεις μας. Η ηθική θεώρηση εξασφαλίζει ότι η πρόοδος υπηρετεί τον άνθρωπο χωρίς να τον εργαλειοποιεί. Η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής Κύπρου έχει καίριο ρόλο στο να φέρνει αυτές τις ηθικές αρχές στο επίκεντρο της συζήτησης σχετικά με την προσωποκεντρική φροντίδα υγείας, ώστε η κοινωνία μας να αντιμετωπίζει τις διάφορες παθήσεις με ανθρωπιά, ενσυναίσθηση, ταπεινότητα, σύνεση και υπευθυνότητα. Η διαχείριση των παθήσεων στη σύγχρονη κοινωνία μέσα από το πρίσμα της προσωποκεντρικής φροντίδας υγείας του ασθενή, αποτελεί πρόκληση πολυεπίπεδη. Ιατρικά, καλούμαστε να παράσχουμε αποτελεσματική θεραπεία και παρακολούθηση σε βάθος χρόνου. Κοινωνικά, οφείλουμε να υποστηρίξουμε τους ασθενείς ώστε να εντάσσονται ισότιμα στην κοινωνία, χωρίς στίγμα και διακρίσεις. Και ηθικά, αντιμετωπίζουμε κρίσιμα ερωτήματα: Πώς κατανέμονται δίκαια οι περιορισμένοι πόροι για τη φροντίδα όλων; Πώς εξισορροπούμε την πρόληψη νέων περιστατικών με τη φροντίδα όσων ήδη ζουν με την ασθένεια; Πώς διασφαλίζουμε ότι ο ασθενής έχει φωνή και αυτονομία στις αποφάσεις για τη θεραπεία του, ακόμη και όταν αυτή εκτείνεται σε όλη του τη ζωή; Η αντιμετώπιση των πιο πάνω προκλήσεων απαιτεί συνένωση δυνάμεων. Κανένας φορέας μόνος του δεν μπορεί να δώσει όλες τις λύσεις. Η κρατική πολιτική, η επιστημονική κοινότητα, οι επαγγελματίες υγείας, οι ασθενείς και οι οικογένειές τους και οι εθελοντικές οργανώσεις, όλοι αποτελούμε κρίκους μιας αλυσίδας που εάν εργαστεί συντονισμένα, μπορεί να φέρει την πολυπόθητη αλλαγή προς όφελος των ασθενών».
Όταν συναντηθούν η επιστήμη και η ζωή…
Μιλώντας με θέμα «Ο ρόλος του ιατρού στην προσωποκεντρική φροντίδα: Από τη θεραπεία στη συμμετοχή του ασθενούς» ο πρόεδρος του ΠΙΣ δρ Πέτρος Αγαθαγγέλου επεσήμανε ότι «η ιατρική επιστήμη προόδευσε θεαματικά με την ανάπτυξη νέων θεραπειών και τεχνολογιών, με πιο ακριβείς διαγνωστικές μεθόδους. Όμως – πρόσθεσε – μαζί με αυτή την πρόοδο, συχνά κινδυνεύσαμε να χάσουμε κάτι ουσιώδες, το ανθρώπινο πρόσωπο της ιατρικής. Διότι ο ασθενής δεν είναι μόνο μια διάγνωση, ένας αριθμός φακέλου, μια αξονική τομογραφία, μια εργαστηριακή τιμή ή ένα θεραπευτικό πρωτόκολλο. Ο ασθενής είναι άνθρωπος. Έχει αγωνίες, φόβους, ελπίδες, οικογένεια, κοινωνικό περιβάλλον, προσωπικές αξίες και δικαίωμα να ακούγεται. Και ακριβώς εδώ αναδεικνύεται ο σύγχρονος ρόλος του ιατρού. Η προσωποκεντρική φροντίδα δεν μειώνει τον ρόλο του ιατρού, αντιθέτως τον αναβαθμίζει. Μας καλεί να περάσουμε από το παραδοσιακό, πατερναλιστικό μοντέλο – όπου ο γιατρός αποφασίζει και ο ασθενής ακολουθεί – σε ένα μοντέλο συνεργασίας όπου η επιστημονική γνώση του ιατρού συναντά τις ανάγκες, τις προτεραιότητες και τις επιλογές του ασθενούς. Ο γιατρός γνωρίζει την επιστήμη. Ο ασθενής γνωρίζει τη ζωή του. Και μόνο όταν αυτά τα δύο συναντηθούν, μπορούμε να μιλήσουμε για πραγματικά ποιοτική φροντίδα».
Η συμμετοχή του ασθενούς στις αποφάσεις
Όπως ανέφερε ο δρ Πέτρος Αγαθαγγέλου «στον πυρήνα της νέας σχέσης ιατρού-ασθενή βρίσκεται η κοινή λήψη αποφάσεων – το λεγόμενο shared decision making – που είναι μια ουσιαστική διαδικασία κατά την οποία ο ιατρός παρουσιάζει με σαφήνεια τις διαθέσιμες επιλογές, τα οφέλη, τους κινδύνους και τις εναλλακτικές, ενώ ο ασθενής εκφράζει τις προτεραιότητες και τις αξίες του. Και το κάθε σύστημα υγείας, η κάθε διοικητική διαδικασία, το κάθε διοικητικό πρωτόκολλο έχει υποχρέωση να διευκολύνει τον ιατρό σ’ αυτό το σύνθετο έργο που έχει να επιτελέσει και όχι να τον δυσκολεύει. Στενά χρονικά περιθώρια, γραφειοκρατικές διαδικασίες που δυσχεραίνουν τις δυνατότητες για την άσκηση αυτού ακριβώς του ρόλου, θα πρέπει να αναθεωρηθούν αν θέλουμε να μιλούμε για ποιοτικές υπηρεσίες υγείας. Ο έλεγχος είναι απαραίτητος, πλην όμως δεν μπορεί να διασφαλίζεται εις βάρος της προσωποκεντρικής φροντίδας υγείας. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται από κοινού, οι ασθενείς κατανοούν καλύτερα τη θεραπεία τους, ακολουθούν περισσότερο τις ιατρικές οδηγίες, έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον ιατρό και επιτυγχάνονται καλύτερα κλινικά αποτελέσματα. Η ίδια ιατρική πράξη δεν είναι ίδια για όλους. Η θεραπεία αποκτά πραγματική αξία όταν προσαρμόζεται στον άνθρωπο που την λαμβάνει. Και αυτή η εξατομικευμένη προσέγγιση πρέπει να διασφαλίζεται σε κάθε εργασιακό περιβάλλον».
«Καμία τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την εμπιστοσύνη»…
«Η προσωποκεντρική προσέγγιση δεν αφορά μόνο την ατομική στάση του γιατρού, αλλά και τη συνολική λειτουργία του συστήματος υγείας» τόνισε επίσης ο δρ Π. Αγαθαγγέλου. «Δεν μπορούμε – συνέχισε – να ζητούμε από τον ιατρό να αφιερώνει χρόνο στον ασθενή, όταν εργάζεται σε ένα περιβάλλον υπερφόρτωσης, γραφειοκρατίας και εξουθένωσης. Δεν μπορούμε να μιλούμε για ουσιαστική επικοινωνία, όταν τα ραντεβού διαρκούν ελάχιστα λεπτά. Δεν μπορεί να «τιμωρείται» ο γιατρός, γιατί αφιερώνει χρόνο στον ασθενή και την εξατομικευμένη προσωποκεντρική φροντίδα. Αντίθετα πρέπει να ενθαρρύνεται και να διευκολύνεται. Ο Παγκύπριος Ιατρικός Σύλλογος στηρίζει σταθερά αυτή τη φιλοσοφία. Πιστεύουμε ότι η ιατρική του σήμερα και του μέλλοντος δεν μπορεί να είναι μόνο τεχνολογικά προηγμένη, πρέπει να είναι και βαθιά προσωποκεντρική. Η τεχνητή νοημοσύνη, η ψηφιακή υγεία, η εξατομικευμένη ιατρική και οι νέες βιοϊατρικές δυνατότητες μπορούν να προσφέρουν πολλά. Όμως καμία τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει το βλέμμα κατανόησης, τη σωστή λέξη, τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον γιατρό και τον ασθενή. Η μεγαλύτερη δύναμη της ιατρικής δεν βρίσκεται μόνο στα φάρμακα και στα μηχανήματα. Βρίσκεται στη σχέση. Σε μια εποχή όπου όλα γίνονται πιο γρήγορα, πιο ψηφιακά και πιο απρόσωπα, έχουμε χρέος να προστατεύσουμε αυτό που αποτελεί τον πυρήνα του ιατρικού λειτουργήματος: την ανθρώπινη επαφή. Να μην αποφασίζουμε για τον ασθενή χωρίς τον ασθενή, γιατί η καλύτερη ιατρική είναι εκείνη που σέβεται, ακούει, συνοδεύει και συνδιαμορφώνει».
«Το προσωποκεντρικό μοντέλο απαιτεί αλλαγή κουλτούρας»…
«Η προσωποκεντρική φροντίδα υγείας είναι ένα θέμα που αγγίζει κάθε ασθενή ξεχωριστά και θα πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα κάθε σύγχρονου Συστήματος Υγείας» είπε στην τοποθέτηση της η γενική διευθύντρια του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας Έφη Καμμίτση και πρόσθεσε μεταξύ άλλων: «Επτά σχεδόν χρόνια μετά την εφαρμογή του Γενικού Συστήματος Υγείας μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι έχει επιτευχθεί μια ουσιαστική μεταρρύθμιση στον τομέα της υγείας στη χώρα μας. Το ΓεΣΥ ενισχύει σταδιακά τον ρόλο των δικαιούχων ως ουσιαστικών εταίρων στη φροντίδα τους, αναγνωρίζοντας ότι η μετάβαση προς ένα πιο ανθρωποκεντρικό μοντέλο φροντίδας αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση, τόσο για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών, όσο και για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του Συστήματος τα επόμενα χρόνια. Στο πλαίσιο αυτό ο ΟΑΥ προχωρεί σταθερά σε δράσεις που ενισχύουν τα πιο πάνω». Η κυρία Καμμίτση τόνισε ότι «η μετάβαση προς ένα πλήρως προσωποκεντρικό μοντέλο φροντίδας συνοδεύεται και από προκλήσεις. Απαιτεί αλλαγή κουλτούρας τόσο από πλευράς Συστήματος και παροχέων, όσο και από πλευράς πολιτών. Προϋποθέτει ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων μερών, επένδυση στην εκπαίδευση και συνεχή αξιολόγηση των διαδικασιών και των πρακτικών που εφαρμόζονται. Σε αυτή την πορεία η συμβολή όλων είναι καθοριστική. Οι επαγγελματίες υγείας οι οποίοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, οι επιστημονικοί φορείς που συμβάλλουν με γνώση και τεκμηρίωση, αλλά και οι ίδιοι οι ασθενείς οι οποίοι πρέπει να έχουν λόγο στον σχεδιασμό των πολιτικών υγείας».
