Το ζήτημα της παραγωγής του χαλλουμιού ΠΟΠ εισέρχεται σε μια νέα, κρίσιμη φάση, καθώς η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις αυστηρές προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την οδυνηρή πραγματικότητα που επέφερε ο αφθώδης πυρετός στο ζωικό κεφάλαιο της Κύπρου.
Η κυβέρνηση προχώρησε χθες με έκδοση διατάγματος το οποίο προβλέπει δραστική μείωση της ελάχιστης αναλογίας αιγοπρόβειου γάλακτος στο χαλλούμι ΠΟΠ, ορίζοντας την από την ερχόμενη Παρασκευή στο 15% μέχρι το τέλος του χρόνου, αντί στο 25% που ισχύει σήμερα.
Η πρόταση του Υπουργείου Γεωργίας, η οποία στάλθηκε κατεπειγόντως για διαβούλευση στους εμπλεκόμενους φορείς στις 8 Μαΐου 2026 μέσω του Υπουργείου Εμπορίου, έρχεται ως άμεση απάντηση στην κρίση που προκάλεσε η έξαρση του αφθώδους πυρετού στο ζωικό κεφάλαιο του νησιού.
Η απόφαση εδράζεται σε ανησυχητικά στοιχεία παραγωγής που κατέγραψε το Τμήμα Γεωργίας. Η κρίση του αφθώδους πυρετού που ξέσπασε τον Φεβρουάριο του 2026 οδήγησε στη θανάτωση 40.128 αιγοπροβάτων και 2.816 αγελάδων σε 109 μονάδες, προκαλώντας μια συνολική μείωση της παραγωγής γάλακτος κατά περίπου 10%.
Τα στοιχεία του Απριλίου 2026 είναι αποκαλυπτικά, καθώς η παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος κατρακύλησε στα 7,35 εκατομμύρια λίτρα, καταγράφοντας πτώση 24,6% σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025, όπου η παραγωγή ανήλθε σε 9,76 εκατ. λίτρα. Επιπλέον, η μείωση κατά 3% στον πληθυσμό των αγελάδων επιτείνει το πρόβλημα στη συνολική αλυσίδα παραγωγής. Ωστόσο, αντίθετα με το αιγοπρόβειο γάλα, παρά τη θανάτωση 3.000 περίπου αγελάδων το αγελαδινό γάλα αυξήθηκε την ίδια περίοδο. Συγκεκριμένα, τον Απρίλιο του 2026 η παραγωγή αγελαδινού γάλακτος έφτασε τα 28,38 εκατ. λίτρα, ενώ τον Απρίλιο του 2025 η παραγωγή του αγελαδινού γάλακτος ήταν 27,27 εκατ. λίτρα. Επομένως η σύγκριση μέσα στο έτος για το αγελαδινό γάλα παρουσιάζει αύξηση 4,08%. Για το 2026 το Υπουργείο Γεωργίας ανέμενε μια αύξηση για το αγελαδινό γάλα περίπου 12% και για το αιγοπρόβειο 15%.
Περαιτέρω, σύμφωνα με τα στοιχεία του Ενδιάμεσου Λογισμικού του Τμήματος Γεωργίας που τέθηκε σε εφαρμογή τον Οκτώβριο του 2024 (στοιχεία του Λογισμικού από τον Οκτώβριο 2024 μέχρι και το τέλος Απριλίου 2026), η παραγωγή του αιγοπρόβειου γάλακτος παρουσιάζει μείωση σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Συγκεκριμένα, τον Μάρτιο 2025 η παραγωγή ανήλθε σε 9.077.655,79 λίτρα, ενώ τον Μάρτιο 2026 ανήλθε σε 8.346.351,34 λίτρα, καταγράφοντας μείωση 731.304,45 λίτρων (περίπου -8,06%).
Σημειώνεται επίσης ότι, βάσει των ίδιων στοιχείων, ο μήνας με την υψηλότερη παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος είναι συνήθως ο Μάιος, ενώ οι επόμενοι μήνες ακολουθούν φθίνουσα πορεία, λόγω εξωγενών παραγόντων, όπως υψηλές θερμοκρασίες, διαθεσιμότητα/επάρκεια νερού, ασθένειες και παράσιτα, κ.ά.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται πλέον οι δύο διακριτοί τύποι χαλλουμιού που καθορίζουν την αγορά το παραδοσιακό αιγοπρόβειο και το μεικτό χαλλούμι.
Το παραδοσιακό αιγοπρόβειο χαλλούμι παρασκευάζεται αποκλειστικά από αιγινό και πρόβειο γάλα. Παρά τις προσπάθειες για ενίσχυση της παραγωγής, τα στοιχεία δείχνουν ότι η διαθεσιμότητα της πρώτης ύλης έχει πληγεί ανεπανόρθωτα από την πρόσφατη κρίση.
Το μεικτό χαλλούμι επιτρέπει τη χρήση αγελαδινού γάλακτος, υπό την προϋπόθεση ότι τηρείται η ελάχιστη αναλογία αιγοπρόβειου που ορίζει το εκάστοτε διάταγμα.
Σε μια προσπάθεια εξεύρεσης κοινά αποδεκτής λύσης, η υπουργός Γεωργίας συγκάλεσε ευρεία σύσκεψη στις 30 Απριλίου 2026 με όλους τους φορείς. Στη σύσκεψη δεν λήφθηκε καμία απόφαση σε σχέση με τη διαφοροποίηση της ποσόστωσης του γάλακτος για την παραγωγή χαλλουμιού ΠΟΠ. Η μόνη απόφαση αφορούσε την εφαρμογή των συμφωνηθέντων για τη μέγιστη ποσότητα αγελαδινού γάλακτος για την παραγωγή χαλλουμιού ΠΟΠ, προκειμένου να ισορροπήσει η παραγωγή αγελαδινού και αιγοπρόβειου γάλακτος. Ως μέγιστη ποσότητα αγελαδινού γάλακτος προς τυροκόμηση έχει τεθεί η διάθεση 234 τόνων ετησίως, 19,5 τόνοι μηνιαίως. Σημειώνεται ότι τον Απρίλιο του 2026, η ποσότητα του αγελαδινού γάλακτος που διατέθηκε για τυροκόμηση χαλλουμιού υπερέβη κατά 10% τη μέγιστη προβλεπόμενη ποσότητα. Στη σύσκεψη που συμμετείχαν τυροκόμοι, αγελαδοτρόφοι, αιγοπροβατοτρόφοι και αγροτικές οργανώσεις, συζητήθηκε το ζήτημα της μείωσης της διαθέσιμης ποσότητας αιγοπρόβειου γάλακτος, καθώς και οι επιπτώσεις που προκαλεί η έξαρση του αφθώδους πυρετού στον κλάδο.
Τυροκόμοι: Δεν υφίστανται επαρκείς ποσότητες αιγοπρόβειου γάλακτος. Υπογραμμίζουν την αδυναμία συμμόρφωσης με το προηγούμενο διάταγμα που προέβλεπε ποσοστό 25% για την περίοδο Μαρτίου-Ιουλίου 2026, λόγω της έλλειψης πρώτης ύλης.
Αγροτικές οργανώσεις: Η υφιστάμενη χρονική περίοδος δεν προσφέρεται για ρυθμιστικές παρεμβάσεις. Η αντιμετώπιση της κρίσης του αφθώδους πυρετού, σε συνδυασμό με την προεκλογική περίοδο, δημιουργεί συνθήκες αυξημένες ευαισθησίας.
Αγελαδοτρόφοι: Παρακολουθούν τις εξελίξεις με προβληματισμό, καθώς η μείωση της ποσόστωσης στο χαλλούμι επηρεάζει άμεσα τις εξαγωγές. Τυχόν ανακοπή της ανοδικής πορείας των εξαγωγών ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια σημαντικών αγορών.
Αιγοπροβατοτρόφοι: Υφίσταται επάρκεια αιγοπρόβειου γάλακτος. Εκφράζουν την έντονη ανησυχία τους για τη βιωσιμότητα των μονάδων μετά τις θανατώσεις ζώων και ζητούν στήριξη για την αναπλήρωση του ζωικού κεφαλαίου.
Ο στόχος του 2029 απομακρύνεται
Παρά τις διαβεβαιώσεις του Υπουργείου Γεωργίας ότι καταβάλλονται προσπάθειες για σταδιακή αύξηση της παραγωγής αιγοπρόβειου γάλακτος, η νέα υποχώρηση στο 15% (με ισχύ από 15 Μαΐου έως 31 Δεκεμβρίου 2026) δημιουργεί σοβαρά ερωτηματικά.
Η αιχμή του δόρατος για τον κλάδο παραμένει ο στρατηγικός στόχος του Ιουλίου 2029, όταν και λήγει η μεταβατική περίοδος και το αιγοπρόβειο γάλα θα πρέπει να υπερέχει του αγελαδινού στην παρασκευή του ΠΟΠ προϊόντος. Με τις τρέχουσες συνθήκες και τις συνεχείς παρεκκλίσεις λόγω έκτακτων κρίσεων, ο στόχος αυτός φαίνεται πλέον να απομακρύνεται επικίνδυνα, απειλώντας τη φιλοσοφία και την αυθεντικότητα του εθνικού προϊόντος όπως αυτό κατακυρώθηκε στην ΕΕ και διατίθεται με αυξητικές τάσεις στις διεθνείς αγορές.
Οι εμπλεκόμενοι φορείς είχαν προθεσμία μέχρι χθες, για να καταθέσουν τις τελικές γραπτές τους θέσεις επί της πρότασης στο Υπουργείο Εμπορίου. Χθες ο υπουργός Εμπορίου Μιχάλης Δαμιανός προχώρησε στην δημοσίευση του σχετικού διατάγματος στην επίσημη εφημερίδα της Δημοκρατίας με ισχύ από τις 15 Μαΐου.
