Αφθώδης πυρετός: Γιγαντιαία κινητοποίηση της Κυβέρνησης – Στα €40 εκατ. θα κυμανθεί το κόστος – Το εφιαλτικό σενάριο σε περίπτωση εξάπλωσης

Γιγαντιαία προσπάθεια βρίσκεται σε εξέλιξη από την κυβέρνηση και τις αρμόδιες υπηρεσίες της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι οποίες έχουν τεθεί σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας για την αντιμετώπιση της κρίσης που προκάλεσε η εμφάνιση της νόσου του αφθώδους πυρετού πριν από τέσσερις μήνες.

Μετά την επιβεβαίωση του πρώτου κρούσματος στις 20 Φεβρουαρίου 2026, το οποίο διαπιστώθηκε ότι εισήλθε στις ελεύθερες περιοχές από τα κατεχόμενα, ο κρατικός μηχανισμός κινητοποιήθηκε άμεσα για να περιορίσει την υψηλή μεταδοτικότητα της νόσου και τον κίνδυνο περαιτέρω διασποράς της.

Μέχρι στιγμής, η νόσος έχει πλήξει 121 μονάδες (14 βοοειδών, 104 αιγοπροβάτων και 3 χοιροτροφικές) κυρίως στις επαρχίες Λάρνακας και Λευκωσίας, οδηγώντας στη θανάτωση συνολικά 79.960 ζώων, εκ των οποίων 52.459 αιγοπρόβατα, 3.018 βοοειδή και 24.483 χοίροι. Οι αριθμοί των μολυσμένων ζώων έφθασαν τις 80.400 και αναλογούν στο 11,5% του συνολικού αριθμού ενήλικων αιγοπροβάτων (4,5% των μονάδων), 3,5% του συνολικού αριθμού των βοοειδών (3,5% των μονάδων) και περίπου στο 7,8% του συνολικού αριθμού των χοίρων (5,4% των μονάδων).

Από αυτή την εβδομάδα αρχίζει νέο πρόγραμμα επιδημιολογικής επιτήρησης που θα καλύψει το σύνολο των μονάδων παγκύπρια. Η εργαστηριακή επιτήρηση αρχίζει 30 ημέρες μετά την ολοκλήρωση του δεύτερου εμβολιασμού και την εφαρμογή των μέτρων βιοσφάλειας. Η απόφαση αυτή λήφθηκε από τη στιγμή που το τελευταίο κρούσμα έχει καταγραφεί στις 10 Ιουνίου 2026. Στόχος η ολοκλήρωση της διερεύνησης τον προσεχή Οκτώβριο, νοουμένου βέβαια ότι δεν εντοπιστούν νέα κρούσματα.

Παρά το βαρύ οικονομικό και ψυχολογικό κόστος που επωμίζεται ο πρωτογενής τομέας, η πλειοψηφία των κτηνοτρόφων επιδεικνύει υψηλό αίσθημα ευθύνης, κατανοώντας την ανάγκη εφαρμογής των αυστηρών ευρωπαϊκών κανονισμών για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και του ζωικού κεφαλαίου. Η κυβέρνηση αναγνωρίζει πως η συνεισφορά του οργανωμένου αγροτικού κινήματος, αλλά και των επίσημων φορέων που εκπροσωπούν τους κτηνοτρόφους είναι σημαντική στη διαχείριση της κρίσης.

Η διαχείριση της υφιστάμενης κτηνιατρικής κρίσης αποτελεί ένα εξαιρετικά δαπανηρό εγχείρημα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, το συνολικό κόστος για αποζημιώσεις μέχρι στιγμής ανέρχεται στο διόλου ευκαταφρόνητο ποσό των €29.819.702.

Η ακτινογραφία των μέχρι στιγμής δαπανών, λαμβάνοντας υπόψη και το κόστος των εμβολίων που θα αγοραστούν εντός του έτους είναι:

• Αποζημιώσεις για ζώα: €20.000.000

• Κόστος αγοράς εμβολίων για 2026: €3.200.000

• Υπερωρίες προσωπικού όλων των υπηρεσιών: €3.000.000

• Κόστος εφαρμογής εμβολιασμού για 2026: €920.000

• Μεταφορά και καταστροφή πτωμάτων: €700.000

• Αναλώσιμα υλικά: €500.000

• Καταστροφή γάλακτος: €402.429

• Απολύμανση: €400.000

• Καταστροφή ζωοτροφών: €397.273

• Κόστος προσωπικού αποκλειστική πρόσληψη για τη νόσο: €300.000

Με βάση τα τρέχοντα δεδομένα και υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα καταγραφούν νέα κρούσματα, οι αρμόδιες υπηρεσίες εκτιμούν ότι το τελικό κόστος μέχρι την πλήρη εξομάλυνση της επιδημιολογικής κατάστασης θα κυμανθεί μεταξύ €35 και 40 εκατ.

Ωστόσο, οι αρχές οφείλουν να είναι προετοιμασμένες για κάθε ενδεχόμενο. Σε περίπτωση που εκδηλωθεί το χειρότερο δυνατό σενάριο, δηλαδή μια ανεξέλεγκτη εξάπλωση και ανεύρεση πολλών κρουσμάτων παγκύπρια, το κόστος υπολογίζεται ότι θα διπλασιαστεί, εκτινάσσοντας τη συνολική δαπάνη μεταξύ €70 και 80 εκατ.

Η επιχείρηση αναχαίτισης σε συνεργασία με Εθνική Φρουρά και Αστυνομία

Απέναντι σε αυτή την απειλή, το Υπουργείο Γεωργίας και οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, σε στενή συνεργασία με την Εθνική Φρουρά, την Αστυνομία και τις Βρετανικές Βάσεις, έχουν στήσει ένα εκτεταμένο δίκτυο ασφαλείας.

1. Από τα 120 αρχικά σημεία που δημιουργήθηκαν, αποφασίστηκε η στελέχωση 30 κρίσιμων σημείων παγκύπρια για την απολύμανση διερχόμενων οχημάτων. Η Εθνική Φρουρά έχει ήδη εκπαιδεύσει τα στελέχη της και αναλαμβάνει τη λειτουργία 20 εξ αυτών των σημείων με τη συνδρομή της Αστυνομίας, ενώ 15 σημεία καλύπτονται από ιδιωτικές εταιρείες φύλαξης. Παράλληλα, τρέχουν διαδικασίες εξπρές για την προμήθεια 10 νέων ψεκαστικών μηχανών και πλήρων κιτ εξοπλισμού προστασίας.

2. Η εμβολιαστική κάλυψη προχωρά με εντατικούς ρυθμούς με στόχο την ολοκλήρωση παγκύπρια μέχρι τον Σεπτέμβριο. Ήδη έχουν παραληφθεί 500.000 δόσεις του σκευάσματος «Aftovaxpur» και αναμένονται άλλες τόσες του «Aftopor» μέχρι το τέλος του μήνα. Μέχρι τις 15 Ιουνίου, έχουν ληφθεί δείγματα από 877 εκμεταλλεύσεις παγκύπρια (217 εκμεταλλεύσεις βοοειδών, 650 εκμεταλλεύσεις αιγοπροβάτων και 10 εκμεταλλεύσεις χοίρων), ενώ το πρόγραμμα της επιδημιολογικής διερεύνησης σχεδιάζεται να ολοκληρωθεί στις αρχές Οκτωβρίου. Το ποσοστό ολοκλήρωσης της πρώτης δόσης εμβολιασμού παγκύπρια βρίσκεται για βοοειδή στο 92%, για αιγοπρόβατα στο 80% και για χοίρους στο 41% και με δεύτερη δόση παγκύπρια έχουν εμβολιαστεί το 84% των βοοειδών, το 78% των αιγοπροβάτων και το 41% των χοίρων.

3. Από τις 28 Απριλίου 2026, ιδιώτες κτηνίατροι διενεργούν εξαιρετικά αυστηρούς ελέγχους βιοασφάλειας στις πύλες εισόδου και εξόδου των σφαγείων, ελέγχοντας τις άδειες μεταφοράς, τις στολές των οδηγών και την πλήρη απολύμανση των οχημάτων.

Αποζημιώσεις για γάλα, ζωοτροφές και ζωικό κεφάλαιο

Σε ότι αφορά τις αποζημιώσεις έχουν παραχωρηθεί συνολικά €11.800.638,49.

Η κυβέρνηση έχει ήδη καταβάλει αποζημιώσεις σε 64 δικαιούχους για την απώλεια ζωικού κεφαλαίου. Ωστόσο, η διαδικασία για ορισμένους φακέλους έχει καθυστερήσει λόγω εντοπισμού αποκλίσεων ανάμεσα στα επίσημα συστήματα σήμανσης και στα πραγματικά ζώα, με αποτέλεσμα το Υπουργείο να ζητήσει τη νομική αρωγή του Γενικού Εισαγγελέα για 23 περιπτώσεις.

Η κατάσταση με την καταβολή των μέχρι στιγμής αποζημιώσεων είναι η πιο κάτω.

Προκαταβολές ύψους €429.480καταβλήθηκαν στις αρχές διαχείρισης της επιζωοτίας και μέχρι τον καθορισμό τελικών τιμών αποζημιώσεων από τις Επιτροπές που συντάχθηκαν για το σκοπό αυτό σε 40 μονάδες.

Κατασχέθηκε και καταστράφηκε γάλα από 62 θετικές εκμεταλλεύσεις. Έως τώρα καταβλήθηκαν €402.429,55 σε 50 μονάδες.

Έλαβαν αποζημίωση για συμπυκνωμένη ζωοτροφή 46 δικαιούχοι με το ποσό των €397.273,19  και για χονδροειδή ζωοτροφή 36 δικαιούχοι λαμβάνοντας συνολικά €440.811,95.

Αποζημίωση για απώλεια ζωικού κεφαλαίου έλαβαν 77 κτηνοτρόφοι με το συνολικό ποσό να ανέρχεται σε €10.130,643,80. Από τις 121 εκμεταλλεύσεις, οι 2 ήταν παράνομες και οι 2 αφορούν ζώα ντόπιας φυλής (παχύουρα και κόκκινες αγελάδες στη Δρομολαξιά).

Επιπλέον, η αυστηρότητα του κράτους απέναντι σε παραβάτες είναι αμείλικτη, έχοντας ήδη εκδώσει 33 διοικητικά πρόστιμα ύψους €112.540 για παραβάσεις των προβλεπόμενων μέτρων και συγκεκριμένα για παραβάσεις μετακινήσεων ζώων και ζωοτροφών, βόσκησης ζώων και μετακίνηση κοπριάς και παραπέμψει 6 σοβαρές υποθέσεις στην Αστυνομία για περαιτέρω διερεύνηση.

Παρά τις αντιξοότητες, τις αναπόφευκτες θανατώσεις και τα γραφειοκρατικά προβλήματα, η συντριπτική πλειοψηφία του κτηνοτροφικού κόσμου αναγνωρίζει ότι τα μέτρα αποτελούν μονόδρομο. Οι παραγωγοί στηρίζουν την προσπάθεια, γνωρίζοντας ότι η πιστή τήρηση των ευρωπαϊκών κανονισμών είναι η μοναδική δικλείδα ασφαλείας για να εξασφαλιστεί η ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση η οποία καλύπτει το 30% των επιλέξιμων δαπανών και να αναγεννηθεί ο τομέας την επόμενη ημέρα.