Η έξαρση των πυροβολισμών και των βομβιστικών επιθέσεων που συνδέονται με συμμορίες την τελευταία δεκαετία, δεκάδες από τις οποίες διαπράχθηκαν από ανηλίκους, έχει διαφοροποιήσει την στάση της Σουηδίας από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και έχει θέσει στις αρχές ένα επείγον πρόβλημα: τι να κάνουν με τα παιδιά-δολοφόνους.
Η κυβέρνηση, που βρίσκεται στην εξουσία από το 2022 και οδεύει προς μια σφιχτή εκλογική αναμέτρηση τον Σεπτέμβριο, όπου το έγκλημα αποτελεί βασικό ζήτημα, υποστηρίζει ότι η ήπια προσέγγιση του παρελθόντος απέτυχε και ότι ήρθε η ώρα να υιοθετηθεί μια σκληρή στάση, στέλνοντας τα παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών στη φυλακή αντί για τα κέντρα κοινωνικής πρόνοιας.
Ωστόσο, ορισμένοι εμπειρογνώμονες και βουλευτές προειδοποιούν ότι αυτή είναι η λανθασμένη προσέγγιση.
Η Σουηδία αντιμετωπίζει ένα κύμα εγκληματικότητας από συμμορίες, με δίκτυα που δραστηριοποιούνται στο εμπόριο ναρκωτικών, σε απάτες μεγάλης κλίμακας και σε ληστείες, τα οποία αποφέρουν κέρδη περίπου 185 δισεκατομμυρίων σουηδικών κορωνών (20 δισεκατομμύρια δολάρια) ετησίως.
Η αστυνομία εκτιμά ότι υπάρχουν 17.500 ενεργά μέλη συμμοριών και 50.000 συνεργάτες. Οι συμμορίες χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να στρατολογούν εφήβους, και σε ορισμένες περιπτώσεις παιδιά μόλις 11 ετών, για να διαπράττουν δολοφονίες και βομβιστικές επιθέσεις σε όλες τις σκανδιναβικές χώρες.
Σύμφωνα με ένα προτεινόμενο νέο νόμο, η ηλικία ποινικής ευθύνης θα μειωθεί από τα 15 στα 13 έτη — χαμηλότερα από ό,τι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες — και οι ανήλικοι που θα καταδικαστούν για τα σοβαρότερα εγκλήματα θα φυλακίζονται σε ειδικές φυλακές. Μία από αυτές θα φιλοξενεί κορίτσια.
«Βρισκόμαστε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης», δήλωσε τον Απρίλιο ο υπουργός Δικαιοσύνης Γκούνναρ Στρόμερ.
«Πέρυσι, 52 παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών ενεπλάκησαν σε δικαστικές διαδικασίες ως ύποπτα για φόνο ή απόπειρα φόνου. Δεν μιλάμε λοιπόν για κλοπή, ούτε καν για επίθεση ή ληστεία. Μιλάμε για φόνο».
Το Κοινοβούλιο θα ψηφίσει στις 15 Ιουνίου τον νόμο, ο οποίος θα επανεξεταστεί μετά από πέντε χρόνια.
Η μείωση της ηλικίας ευθύνης είναι μια νέα τακτική για την αντιμετώπιση της βίας των συμμοριών, ενώ άλλες περιλαμβάνουν μακρύτερες ποινές φυλάκισης και διευρυμένες εξουσίες της αστυνομίας.
Η δεξιά κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η σκληρή στάση της αποδίδει καρπούς. Το 2025 σκοτώθηκαν από πυροβολισμούς 44 άτομα, αριθμός μειωμένος σε σχέση με το υψηλότερο επίπεδο των 62 το 2022. Περισσότερα μέλη συμμοριών βρίσκονται πίσω από τα σίδερα.
Ωστόσο, η παύση της στρατολόγησης παιδιών από τις συμμορίες θα είναι πολύ πιο δύσκολη. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η φυλακή θα λειτουργήσει αποτρεπτικά και ότι τα εντατικά προγράμματα επανένταξης θα αποτρέψουν την υποτροπή.
Εφηβεία στη φυλακή
Στη φυλακή Ρόζερσμπεργκ, βόρεια της Στοκχόλμης, μία από τις τρεις φυλακές που ανακατασκευάζονται για τους πιο βίαιους έφηβους παραβάτες, η ζωή πίσω από τα κάγκελα θα επικεντρωθεί στην εκπαίδευση.
Στον ελεύθερο χρόνο τους, οι κρατούμενοι θα μπορούν να βλέπουν τηλεόραση, να παίζουν βιντεοπαιχνίδια ή να γυμνάζονται στο γυμναστήριο. Τα κελιά θα κλειδώνονται κάθε βράδυ από τις 8 μ.μ.
Ο διευθυντής της φυλακής Γκάμπριελ Βέσμαν αναμένει τους πρώτους κρατούμενους μετά το καλοκαίρι. Η μεγαλύτερη πρόκληση σε σύγκριση με τους ενήλικες κρατούμενους θα είναι να προσφέρει στους εφήβους, ορισμένοι από τους οποίους δεν έχουν ζήσει ποτέ μακριά από τους γονείς τους, άνεση και υποστήριξη, είπε.
«Θα μεγαλώσουν εδώ μέσα», είπε, προσθέτοντας ότι η φυλακή πρέπει να τους βοηθήσει να περάσουν την εφηβεία. Τα τηλέφωνα δεν επιτρέπονται, ενώ τα μαθήματα σκακιού θα βοηθήσουν στη συγκέντρωση. Αλλά χρειάζονται επίσης μια συναισθηματική διέξοδο, είπε.
«Δεν είναι ασυνήθιστο στον έξω κόσμο τα αγόρια αυτής της ηλικίας να έχουν λούτρινα παιχνίδια», είπε ο Βέσμαν. «Ίσως θα έπρεπε να φροντίσουμε να υπάρχει ένα σε κάθε κελί».
Οι έφηβοι συχνά επιστρέφουν σε εγκληματικές δραστηριότητες
Μέχρι τώρα, οι πιο σοβαροί ανήλικοι παραβάτες στη Σουηδία αντιμετωπίζονταν από τις κοινωνικές υπηρεσίες. Ωστόσο, το σύστημα αυτό θεωρείται ευρέως αποτυχημένο. Εννέα στους δέκα νεαρούς μέλη συμμοριών που φιλοξενούνται σε κέντρα νεανικής φροντίδας επιστρέφουν σε εγκληματικές δραστηριότητες , σύμφωνα με έκθεση του Εθνικού Ελεγκτικού Γραφείου της Σουηδίας. Οκτώ στους δέκα καταλήγουν στη φυλακή ως ενήλικες.
Η φυλάκιση θα προστατεύσει το κοινό, θα αποδώσει δικαιοσύνη στα θύματα και θα διακόψει τους δεσμούς με τις συμμορίες, υποστηρίζει η κυβερνητική πλειοψηφία.
Οι επικριτές ανησυχούν για τις επιπτώσεις στα παιδιά.
«Ένα 13χρονο είναι παιδί — ένα παιδί που δεν έχει καν τη νόμιμη ηλικία για να αγοράσει ενεργειακά ποτά», δήλωσε η εκπρόσωπος του Κεντρώου Κόμματος της αντιπολίτευσης, Βίλμα Ροθ. «Τα παιδιά κάτω των 15 ετών που διαπράττουν σοβαρά εγκλήματα θα πρέπει να τίθενται υπό φροντίδα και να τους παρέχεται θεραπεία, αντί να φυλακίζονται.»
Οι αρχές επιβολής του νόμου και οι σωφρονιστικές αρχές της Σουηδίας έχουν επίσης εκφράσει ανησυχίες.
Η Βρετανία και η Βόρεια Ιρλανδία — όπου η ηλικία ποινικής ευθύνης είναι τα 10 έτη — συζητούν την αύξηση του ορίου.
Η Δανία δοκίμασε να μειώσει την ηλικία ποινικής ευθύνης στα 14 το 2010, αλλά οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε καμία επίδραση στα επίπεδα εγκληματικότητας.
Ο καθηγητής Εγκληματολογίας του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, Φελίπε Εστράντα Ντόρνερ, δήλωσε ότι η φυλάκιση παιδιών που ήδη βρίσκονται στο περιθώριο της κοινωνίας ενέχει τον κίνδυνο να βλάψει τις ευκαιρίες που έχουν στη ζωή τους, αλλά ότι η κοινωνία πρέπει να προστατευθεί.
«Δεν μπορούμε να έχουμε δολοφόνους να περιφέρονται στους δρόμους μας», είπε.
