Μετά από δεκαετίες αμφισβήτησης από τους εργοδότες ότι το δικαίωμα της απεργίας προστατεύεται από τις συμβάσεις της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) και μετά από μια πολύμηνη διαδικασία στο Διεθνές Δικαστήριο, η θέση των εργαζομένων δικαιώθηκε.
Στις 21 Μαΐου 2026, η 14μελής επιτροπή του Διεθνούς Δικαστηρίου (ΔΔ), με 10 ψήφους υπέρ και τέσσερις κατά, αποφάνθηκε ότι το δικαίωμα στην απεργία καλύπτεται και προστατεύεται από τη Σύμβαση 87 «Περί της Ελευθερίας του Συνεταιρίζεσθαι και της Προστασίας του Δικαιώματος στην Οργάνωση» της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας του 1948.
Είναι περιττό να ειπωθεί ότι το δικαίωμα της απεργίας ούτε κερδήθηκε, ούτε διασφαλίζεται σε αίθουσες δικαστηρίων, ωστόσο αυτή η απόφαση είναι σίγουρα μια σημαντική θετική εξέλιξη για τους εργαζομένους.
Αναλυτικότερα για το ιστορικό του ζητήματος αλλά και το επίδικο σημείο της σύμβασης μπορείτε να διαβάσετε σε σχετικό άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2024, μετά την απόφαση να αναπεμφθεί η ερμηνεία της σύμβασης στο Διεθνές Δικαστήριο – https://shorturl.at/Zoo3Y
Τι έπεται της απόφασης
Η απόφαση επανεπιβεβαιώνει το αυτονόητο, ότι η αποτελεσματική άσκηση των προνοιών της Σύμβασης 87 (δηλαδή η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και του δικαιώματος στην οργάνωση και η αποτελεσματική δυνατότητα των εργατικών ενώσεων να οργανώνουν τη διοίκηση και τις δραστηριότητές τους και να διαμορφώνουν τα προγράμματά τους) δεν νοείται και δεν εφαρμόζεται χωρίς τη συνεπαγόμενη απρόσκοπτη αξιοποίηση της καθοριστικότερης συνδικαλιστικής μορφής πάλης, δηλαδή της απεργίας.
Το Διεθνές Δικαστήριο, λοιπόν, δίνει μια ξεκάθαρη απάντηση σε μια αντιπαράθεση πολλών ετών μεταξύ της Ομάδας των Εργαζομένων και της Ομάδας των Εργοδοτών, που είχε επιπτώσεις ακόμα και στη λειτουργία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, με παρεμπόδιση στις εποπτικές διαδικασίες της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για ζητήματα που σχετίζονται με τη Σύμβαση 87.
Το επόμενο επίδικο ζήτημα θα είναι κατά πόσο η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου θα πρέπει να θεωρείται δεσμευτική για τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας, κάτι για το οποίο ήδη η Ομάδα των Εργοδοτών φρόντισε να θέσει υπό αμφισβήτηση. Η αμφισβήτηση προσχηματικά επικεντρώνεται στο γεγονός ότι το Διεθνές Δικαστήριο έκδωσε γνωμοδότηση (advisory opinion), κάτι που σημαίνει ότι το ίδιο το ΔΔ δεν τη θεωρεί δεσμευτική.
Ωστόσο, η ουσία της συζήτησης βρίσκεται στο ίδιο το Καταστατικό της ΔΟΕ, στο οποίο αναφέρεται ρητά πως σε περιπτώσεις που καταφεύγει στο ΔΔ για επίλυση ζητημάτων, η γνωμοδότηση θα είναι δεσμευτική.
Οι επιπτώσεις της απόφασης
Αρχικά, η απόφαση, εφόσον τελεσίδικα θεωρηθεί δεσμευτική από τη ΔΟΕ, θα ξεκαθαρίσει ένα κομβικό ζήτημα σε μία από τις πιο θεμελιώδεις συμβάσεις και όλες οι σχετικές εποπτικές διαδικασίες θα επαναφερθούν στη σωστή τους βάση. Αυτή η εξέλιξη αποτελεί δικαίωση της θέσης των εργαζομένων σχετικά με το ιερό δικαίωμα της απεργίας και επαναβεβαίωση του εντός του διεθνούς συστήματος εργασιακών προτύπων.
Η Παγκόσμια Συνδικαλιστική Ομοσπονδία, της οποίας ο ρόλος ήταν καταλυτικός στην δημιουργία της Σύμβασης 87 το 1948, από την πρώτη στιγμή καταδίκασε την επίθεση στο δικαίωμα στην απεργία και συμμετείχε ενεργά στην διαδικασία καταθέτοντας έγγραφη κατάθεση στο Διεθνές Δικαστήριο. Μπορείτε να βρείτε στα Αγγλικά και τα Γαλλικά την έγγραφη κατάθεση της Παγκόσμιας Συνδικαλιστικής Ομοσπονδίας πιο κάτω: https://shorturl.at/VJaWU
Μπορεί το σύστημα εργασιακών σχέσεων σε χώρες όπως η Κύπρος να μην επηρεάζεται άμεσα ως έχει σήμερα, καθώς το δικαίωμα στην απεργία κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα, όμως δεν ισχύει το ίδιο σε πολλές χώρες. Νοουμένου ότι η Σύμβαση 87 έχει επικυρωθεί σε 158 χώρες, η απόφαση διασφαλίζει ένα σημαντικό εργαλείο που μπορεί να αξιοποιηθεί από το συνδικαλιστικό κίνημα σε όλο τον κόσμο, σε μια περίοδο οξυμένης επίθεσης στα κεκτημένα και τα δικαιώματα των εργαζομένων. Εξάλλου και στην Κύπρο οι εργοδοτικές οργανώσεις έχουν θέσει επανειλημμένα υπό κρίση το δικαίωμα της απεργίας, εγείροντας αιτήματα «ρύθμισης» του, επιδιώκουν ουσιαστικά το περιορισμό του.
Η πάλη για τα δικαιώματα των εργαζομένων δεν μπορεί ούτε να βασιστεί, ούτε να περιοριστεί σε μια νομική αντιπαράθεση. Νόμοι και συμβάσεις καταπατούνται κατά κόρον στην πράξη εκεί και όπου το συνδικαλιστικό κίνημα και οι ίδιοι οι εργαζόμενοι αδυνατούν να οργανώσουν την πάλη τους μαζικά, οργανωμένα και αποτελεσματικά. Η αποφασιστική διασφάλιση και επιβολή στην πράξη των δικαιωμάτων και των κεκτημένων των εργαζομένων μπορεί να επιτευχθεί μόνο με έναν ταξικά προσανατολισμένο και μαχητικό συνδικαλιστικό κίνημα.
* Επικεφαλής Γραφείου Οικονομίας και Κοινωνικής Πολιτικής ΠΕΟ
