Του Mihir Sharma
Εδώ και πάνω από πέντε δεκαετίες, ο ΟΠΕΚ αποτελεί έναν από τους πυλώνες του παγκόσμιου συστήματος. Αυτός καθορίζει πόσο πληρώνουμε όλοι οι υπόλοιποι για την ενέργεια – και αυτή η εξουσία καθορισμού των τιμών έχει κάνει πολλά από τα μέλη του, ειδικά τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εξαιρετικά πλούσια. Γιατί, λοιπόν, τα ΗΑΕ να επιλέξουν να αποχωρήσουν, και ενδεχομένως να καταστρέψουν, το πιο κερδοφόρο καρτέλ του κόσμου;
Ίσως επειδή οι ηγέτες των Εμιράτων είδαν το έδαφος να σείεται κάτω από τα πόδια τους και αποφάσισαν να “κατεδαφίσουν” το σύστημα, πριν αυτό καταρρεύσει από μόνο του. Ο κόσμος για τον οποίο δημιουργήθηκε ο ΟΠΕΚ – και ο κόσμος που στη συνέχεια βοήθησε να χτιστεί – δεν είναι ο κόσμος στον οποίο ζούμε τώρα.
Τρεις μεγάλες αλλαγές οδήγησαν το Αμπού Ντάμπι να αποχωρήσει από το κλαμπ. Η πρώτη είναι ότι τα σχέδιά του για το μέλλον αποκλίνουν υπερβολικά από αυτά που εμπνέουν τον ανεπίσημο ηγέτη του μπλοκ, τη Σαουδική Αραβία.
Και οι δύο χώρες διαβλέπουν στον ορίζοντα την απειλή ενός κόσμου μετά το πετρέλαιο, αλλά έχουν αντιδράσει με διαφορετικό τρόπο. Οι Εμιρατιανοί προφανώς δεν χαιρετίζουν το τέλος των πηγών που “αναβλύζουν” χρήμα, αλλά έχουν λάβει μια εθνική απόφαση να προλάβουν το πρόβλημα. Θέλουν να επενδύσουν το συντομότερο δυνατόν στους μοχλούς ανάπτυξης του μέλλοντος: κέντρα δεδομένων, χρηματοοικονομικά κέντρα, νέες τεχνολογίες. Δεν θέλουν το πετρέλαιό τους να παραμείνει στο έδαφός τους αύριο, θέλουν μετρητά στους λογαριασμούς τους σήμερα. Και έτσι είναι πρόθυμοι να αντλήσουν πολύ περισσότερο, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι η τιμή κάθε βαρελιού που παράγουν θα πέσει.
Οι Σαουδάραβες θα προτιμούσαν να αναβάλουν τη μετα-πετρελαϊκή εποχή όσο το δυνατόν περισσότερο. Ο αυξανόμενος πληθυσμός τους, το κόστος του κράτους πρόνοιας, η ανάγκη τους να αγοράζουν την αλληλεγγύη της ελίτ και την ηρεμία του λαού – καθώς και οι διάφορες τεχνο-ουτοπικές τους υπερβολές – σημαίνουν ότι ο υπολογισμός κόστους-οφέλους διαφέρει για τη χώρα. Το ΔΝΤ δήλωσε το 2024 ότι έπρεπε να διατηρήσουν την τιμή του βαρελιού αργού πετρελαίου κοντά στα 100 δολάρια. Η Σαουδική Αραβία πρέπει να μεγιστοποιήσει το πόσο κερδίζει ετησίως, όχι το πόσο γρήγορα μετατρέπει τα πάντα σε χρήμα.
Ο ΟΠΕΚ δυσκολευόταν να διαχειριστεί μια τόσο θεμελιώδη απόκλιση στις προσδοκίες μεταξύ των μελών του. Ωστόσο, θα είχε επιβιώσει αν οι δύο χώρες εξακολουθούσαν να θεωρούν ότι βρίσκονται ουσιαστικά στην ίδια πλευρά. Αντ’ αυτού, βρέθηκαν να αντιμάχονται η μία την άλλη – υποστηρίζοντας αντίπαλες φατρίες σε συγκρούσεις στο Νότιο Σουδάν, στο Κέρας της Αφρικής και στην Υεμένη.
Στο παρελθόν, αυτές οι διαφορές θα είχαν αντιμετωπιστεί ή δεν θα ήταν καν ορατές, αν είχαν έναν κοινό “μεγάλο αδελφό” ικανό να τις κρατά και τις δύο σε τάξη. Όταν θεωρούσαν ότι οι ΗΠΑ ήταν υπεύθυνες για την ασφάλειά τους, οι διαμάχες τους ήταν ως επί το πλείστον περιορισμένες: ήταν απίθανο να προκαλέσουν κρίση, επειδή η επιβίωσή τους και η ευημερία τους ήταν εγγυημένες από κάποιον άλλο.
Μια Αμερική που φέρνει αστάθεια στο πέρασμά της ανατρέπει αυτό το πλαίσιο. Αυτή η δεύτερη αλλαγή μετατρέπει την αδυναμία σύμπνοιας μεταξύ γειτόνων σε ένα πολύ μεγαλύτερο και πιο επείγον πρόβλημα. Η επιρροή σε δομές όπως το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου και ο ΟΠΕΚ αρχίζει να αποκτά σημασία. Οι χώρες θα αποχωρήσουν από τους συνασπισμούς αν φοβούνται ότι αυτοί ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους. Ή μπορεί να αγνοήσουν την ομαδική αλληλεγγύη και τους περιορισμούς που αυτή συνεπάγεται, απλώς για να εξασφαλίσουν μια πιο ευνοϊκή θέση για τον εαυτό τους.
Και εδώ είναι που έρχεται η τρίτη αλλαγή. Δεν μιλάμε πλέον για έναν κόσμο στον οποίο η ιεραρχία πειθαρχεί τη φιλοδοξία. Οι περιφερειακές και μεσαίες δυνάμεις έχουν περιθώριο ελιγμών – ή τουλάχιστον, θέλουν να βρουν αρκετό χώρο για να το κάνουν. Αν τα ΗΑΕ πιστεύουν ότι οι γείτονές τους στον Κόλπο δεν βοηθούν στην ανάσχεση των επιθέσεων από το Ιράν, θα βρουν νέους φίλους.
Πρόσφατα έχει γίνει πολύς λόγος για το πώς οι μεσαίες δυνάμεις θα μπορούσαν να ανασυγκροτήσουν κάποια απομεινάρια της παγκόσμιας τάξης που υπέστη ζημιά από την αποσταθεροποιητική άνοδο της Κίνας και την πρόσφατη ανευθυνότητα της Αμερικής. Στον Κόλπο, βλέπουμε τα όρια αυτής της ιδέας. Είναι σαφές ότι τόσο οι Σαουδάραβες όσο και οι Εμιρατιανοί προσδοκούν να ηγηθούν. (Το ίδιο, άλλωστε, κάνουν και οι Ιρανοί.)
Οι μεσαίες δυνάμεις μπορεί να έχουν την ευκαιρία και τη δύναμη να επιδιορθώσουν τα παγκόσμια συστήματα, αλλά οι περισσότερες θα επιδιώξουν να διοικήσουν μόνες τους τις γειτονιές τους, αντί να ηγηθούν, από κοινού, του κόσμου. Μια τάξη πραγμάτων υπό τη διαχείριση των μεσαίων δυνάμεων ίσως να μην είναι πιο οργανωμένη από το χάος που επικρατεί σήμερα. Η προσπάθεια της Τουρκίας να δημιουργήσει παράλληλα συστήματα επιρροής σε ολόκληρη τη Δυτική Ασία και τη Βόρεια Αφρική, συχνά σε άμεσο ανταγωνισμό με τις μοναρχίες του Κόλπου, αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα.
Η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ ήταν απροσδόκητη, αλλά λογική. Η χώρα εξέτασε και τις τρεις αυτές αλλαγές – έναν ενεργειακό κόσμο μετά το πετρέλαιο, μια αρχιτεκτονική ασφάλειας μετά τις ΗΠΑ και μια παγκόσμια τάξη μετά την ιεραρχία – και αποφάσισε ότι τα συμφέροντά της δεν εξυπηρετούνταν πλέον από την παραμονή της εντός των θεσμών που την είχαν προστατεύσει και της είχαν επιτρέψει να πλουτίσει για μισό αιώνα.
Όταν τα θεμέλια μιας εποχής καταρρέουν, δεν θα σταθούν όλοι μέσα στα χαλάσματα, για να θρηνήσουν το τέλος της. Κάποιες χώρες θα αρπάξουν ό,τι μπορούν και θα προσπαθήσουν να δημιουργήσουν τον δικό τους χώρο. Άλλες θα ακολουθήσουν το παράδειγμα των ΗΑΕ. Η μεγαλύτερη ελπίδα μας είναι ότι κάποιες θα ενώσουν αυτά τα κομμάτια και θα οικοδομήσουν κάτι που θα μας ωφελεί όλους.
