Κρίσιμη εβδομάδα για το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την πραγματοποίηση άσκησης προσομοίωσης στις Βρυξέλλες. Η άσκηση θα περιλαμβάνει τρία σενάρια για το πώς τα κράτη μέλη της ΕΕ αντιδρούν σε περίπτωση που δεχθούν επίθεση. Τα αποτελέσματα θα αποτελέσουν έναν οδικό χάρτη για τα επόμενα βήματα και τις αποφάσεις που θα πρέπει να λάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
- Το πρώτο σενάριο αφορά επίθεση σε νησιωτική χώρα – κράτος μέλος της ΕΕ που δεν είναι σύμμαχος του ΝΑΤΟ. Σε αυτή την κατηγορία εμπίπτουν τρεις χώρες: η Κύπρος, η Μάλτα και η Ιρλανδία (σημειώνεται ότι ούτε και η Αυστρία είναι κράτος μέλος του ΝΑΤΟ). Το σενάριο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο γιατί δοκιμάζει τη ρήτρα στις πιο δύσκολες συνθήκες: χωρίς το δίχτυ ασφαλείας του ΝΑΤΟ.
- Το δεύτερο σενάριο αφορά επίθεση σε χώρα που είναι μέλος τόσο της ΕΕ όσο και του ΝΑΤΟ. Στόχος είναι να φανεί πώς αλληλοεπιδρούν οι δύο ρήτρες: το Άρθρο 42.7 της ΕΕ και το Άρθρο 5 της Ατλαντικής Συμμαχίας – πού επικαλύπτονται, πού αλληλοσυμπληρώνονται και πού ενδέχεται να συγκρουστούν.
- Το τρίτο σενάριο εισάγει μια ποιοτικά διαφορετική πρόκληση: κυβερνοεπίθεση, όχι συμβατική στρατιωτική επίθεση. Το ερώτημα εδώ είναι εάν το Άρθρο 42.7 – που αναφέρεται σε «ένοπλη επίθεση στο έδαφος» – καλύπτει και υβριδικές απειλές. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα νομικά κενά της ρήτρας.
Το δύσκολο άνοιγμα
Η κυπριακή πλευρά κατάφερε να θέσει στο τραπέζι ένα ζήτημα που πολλοί στις Βρυξέλλες προτιμούσαν να αποφύγουν. «Πολλά κράτη δεν ήθελαν», ανέφεραν διπλωματικές πηγές με τις οποίες ο Φ μίλησε για το συγκεκριμένο θέμα. «Στο Συμβούλιο υπήρχε ενδοιασμός, στην Επιτροπή δισταγμοί.» Παρά ταύτα, η συζήτηση άνοιξε – κι αυτό, από μόνο του, δεν ήταν κάτι ασήμαντο.
Τι έχει ενώπιόν της σήμερα η ΕΕ
Για να κατανοήσει κανείς γιατί η προσομοίωση αυτή έχει τόση σημασία, πρέπει να θυμηθεί τι συνέβη όταν το Άρθρο 42.7 ενεργοποιήθηκε για πρώτη και μοναδική φορά στην ιστορία του.
Στις 17 Νοεμβρίου 2015, τέσσερις ημέρες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, ο Γάλλος υπουργός Άμυνας, Ζαν-Ιβ Λε Ντριάν, κάλεσε τους ομολόγους του σε σύνοδο του Συμβουλίου ΕΕ και επικαλέστηκε επίσημα τη ρήτρα. Όλα τα τότε 28 κράτη μέλη εξέφρασαν ομόφωνα την υποστήριξή τους. Ωστόσο, τι σήμαινε στην πράξη αυτή η υποστήριξη;
Η Γαλλία επέλεξε το Άρθρο 42.7 αντί του πολύ ισχυρότερου Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ ακριβώς για την ευελιξία που παρέχει: διμερείς διαπραγματεύσεις με κάθε κράτος μέλος χωριστά, χωρίς υποχρεωτική εμπλοκή θεσμικών οργάνων. Η συνδρομή ήταν κατά βάση αποτέλεσμα πολιτικής διαπραγμάτευσης, όχι νομικής υποχρέωσης.
Η έκθεση της Ερευνητικής Υπηρεσίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που ακολούθησε ήταν αποκαλυπτική: η πρώτη ενεργοποίηση του 42.7 ανέδειξε την πλήρη απουσία πρακτικού σχεδιασμού σε επίπεδο ΕΕ. Αποδείχθηκε ότι το άρθρο κινδύνευε να αποτελέσει κενό γράμμα σε περίπτωση κρίσης – ειδικά αν το επόμενο κράτος-στόχος ήταν μικρότερο και δεν διέθετε τους πόρους να συντονίσει μόνο του τη βοήθεια που θα λάμβανε.
Η γνωμάτευση που αλλάζει τα δεδομένα
Η Νομική Υπηρεσία του Συμβουλίου, σε σχετική γνωμάτευσή της με αφορμή τα γεγονότα του 2015, υπογράμμισε ότι η υποχρέωση εφαρμογής του 42.7 είναι δεσμευτική για όλα τα κράτη μέλη. Και πήγε ένα βήμα παραπέρα: η βοήθεια προς κράτος μέλος που δέχεται επίθεση δεν μπορεί να είναι συμβολική – πρέπει να είναι ουσιαστική. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Θέτει νομικό ανώτατο όριο στο κατά πόσον ένα κράτος μέλος μπορεί να ξεφύγει με μια χειρονομία αλληλεγγύης επί χάρτου – όπως συνέβη στην πράξη το 2015.
Διπλωματική κινητικότητα από Λευκωσία
Δύο σημαντικές συναντήσεις αυτή την εβδομάδα φέρνουν τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη σε επαφή με ευρωπαίους ομολόγους, με το θέμα της αμοιβαίας συνδρομής ψηλά στην ατζέντα.
Το πρώτο είναι η συνάντηση που θα έχει ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης την Τρίτη στην Αθήνα με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Άμυνας και Διαστήματος, Άντριους Κουμπίλιους. Η επίσκεψη του Επιτρόπου εντάσσεται σε ευρύτερο πλαίσιο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας – περιλαμβάνει συναντήσεις με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια, τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, και επίσκεψη στις εγκαταστάσεις ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών GOVSATCOM. Η ανταλλαγή απόψεων με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη αντανακλά τη στρατηγική σύγκλιση Κύπρου–Ελλάδας στα αμυντικά ζητήματα.
Το δεύτερο είναι η παρουσία του Προέδρου στη Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στο Ερεβάν της Αρμενίας τη Δευτέρα. Για πρώτη φορά, η Κύπρος αναλαμβάνει ειδικό ρόλο σε Ολομέλεια Συνόδου: εισαγωγική ομιλία και καταληκτικά σχόλια. Ακόμη σημαντικότερο, ο Πρόεδρος θα συντονίσει τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, με συμμετέχοντες τους ηγέτες Βρετανίας, Γαλλίας, Ιταλίας και την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
