Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά για πρώτη φορά σε άσκηση προσομοίωσης για την ενεργοποίηση του Άρθρου 42.7 της Συνθήκης – της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής – με την Κύπρο να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη διαδικασία.
Τον επόμενο μήνα, η επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλλας θα επιβλέψει μια λεγόμενη «tabletop» άσκηση, δηλαδή μια εικονική προσομοίωση κρίσης στο τραπέζι, για να διαπιστωθεί πώς θα λειτουργήσει στην πράξη η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ. Το αποκάλυψε ανώνυμα ανώτατος αξιωματούχος της ΕΕ, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Politico.
Πρόκειται για την πρώτη άσκηση αυτού του είδους στην ιστορία της Ένωσης. Στόχος δεν είναι η δοκιμή της στρατιωτικής αντίδρασης, αλλά της πολιτικής — δηλαδή πώς θα αποφασίζουν τα κράτη-μέλη όταν χρειαστεί να εφαρμοστεί η ρήτρα στην πράξη.
Τι λέει το Άρθρο 42.7
Το Άρθρο 42.7 της Συνθήκης για την ΕΕ ορίζει ότι εάν κράτος-μέλος δεχθεί «ένοπλη επίθεση», τα υπόλοιπα μέλη υποχρεούνται να το βοηθήσουν «με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους». Η διατύπωση είναι σκοπίμως ευρεία: η συνδρομή μπορεί να είναι στρατιωτική, αλλά και ανθρωπιστική, οικονομική ή στον τομέα της ενέργειας.
Η ρήτρα έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά στην ιστορία της ΕΕ, από τη Γαλλία τον Νοέμβριο του 2015, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του ISIS στο Παρίσι.
Η διαφορά με το ΝΑΤΟ
Το Άρθρο 42.7 συχνά συγκρίνεται με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, αλλά οι δύο ρήτρες δεν είναι ταυτόσημες. Το Άρθρο 5 αναφέρεται ρητά στη χρήση στρατιωτικής ισχύος, ενώ η ρήτρα της ΕΕ είναι ευρύτερη και πιο ευέλικτη και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πρόνοιες για ουδέτερα κράτη όπως η Αυστρία και η Ιρλανδία.
Μάλιστα, ορισμένες ανατολικές χώρες εκφράζουν φόβους ότι μια ενεργοποίηση της συζήτησης για το 42.7 θα μπορούσε να δώσει στις ΗΠΑ άλλοθι για να μειώσουν την εμπλοκή τους στο ΝΑΤΟ. «Το 42.7 είναι συμπληρωματικό του Άρθρου 5», τόνισε αξιωματούχος.
Η Κύπρος στο επίκεντρο
Ο ρόλος της Κύπρου στις εξελίξεις αυτές είναι σημαντικός. Μετά τους βομβαρδισμούς από drones που εκτοξεύτηκαν από τον Λίβανο τον Μάρτιο, η Κύπρος έχει εκφράσει ενδιαφέρον για την πρακτική λειτουργία του Άρθρου 42.7.
Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, ήταν η ίδια η Κύπρος που πίεσε ώστε το θέμα να συμπεριληφθεί στην ατζέντα της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ που πραγματοποιείται στη Λευκωσία την ερχόμενη εβδομάδα. Εκεί, οι ηγέτες αναμένεται να ενημερωθούν από την Κάλλας για την τρέχουσα πορεία των εργασιών. Σύμφωνα με τα όσα αναφέρει στην επιστολή-πρόσκληση του Αντόνιο Κόστα προς τους ηγέτες της ΕΕ για συμμετοχή στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κύπρου.
Το θέμα αναμένεται να βρεθεί ψηλά στην ατζέντα του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που θα πραγματοποιηθεί στη Λευκωσία στις 23 και 24 Απριλίου. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Άρθρο 42.7 και η πρακτική του λειτουργία θα συζητηθούν στο επίσημο δείπνο των ευρωπαίων ηγετών — μια σαφής ένδειξη ότι το ζήτημα έχει αναχθεί πλέον σε προτεραιότητα στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο.
Σενάρια και περιορισμοί
Η άσκηση θα διεξαχθεί στην Πολιτική και Αμυντική Επιτροπή της ΕΕ (PSC), η οποία απαρτίζεται από ανώτατους Ευρωπαίους διπλωμάτες. Μεταξύ των σεναρίων που θα εξεταστούν: τι γίνεται αν δύο χώρες ζητήσουν ταυτόχρονα την ενεργοποίηση της ρήτρας. Ωστόσο, δεν θα εξεταστούν ακόμη τα πιο σοβαρά σενάρια, όπως τι συμβαίνει εάν ρωσικός πύραυλος πλήξει ευρωπαϊκό έδαφος, καθώς αυτό παραμένει αρμοδιότητα του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS) ετοιμάζει έγγραφο που θα αποτυπώνει πώς θα μπορούσαν να λειτουργήσουν στην πράξη οι εγγυήσεις ασφαλείας.
Το τραμπικό υπόβαθρο
Η ανανεωμένη συζήτηση για το 42.7 δεν είναι τυχαία. Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ κατά της Γροιλανδίας, σε συνδυασμό με τις αμφιβολίες για την αξιοπιστία της αμερικανικής δέσμευσης στο ΝΑΤΟ, έχουν αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τις ευρωπαϊκές ρυθμίσεις ασφαλείας. Ακόμη και υποψήφιες χώρες-μέλη της ΕΕ αναφέρουν πλέον ολοένα πιο συχνά την ασφάλεια ως κίνητρο ένταξης, δίπλα στην οικονομική ευημερία και τη σταθερότητα.
