Με την ειδική της έκθεση για την ΑΗΚ, η οποία κυκλοφόρησε το πρωί της Πέμπτης, η Ελεγκτική Υπηρεσία στοιχειοθετεί και επιβεβαιώνει την προνομιακή μεταχείριση που έτυχε από την Πολιτεία και ειδικότερα τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ) ο ιδιωτικός τομέας και ειδικότερα πέντε μεγάλες εταιρείες του κλάδου, κατά την αδειοδότηση και λειτουργία έργων αξιοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ειδικότερα φωτοβολταϊκών.
Από την έκθεση επιβεβαιώνεται ότι η συντριπτική πλειοψηφία της ηλεκτρικής ισχύος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παραχωρήθηκε σε ιδιώτες, επιτρέποντάς τους την αποκόμιση τεράστιων κερδών, χωρίς οι καταναλωτές ηλεκτρισμού να επωφεληθούν από το σημαντικά χαμηλότερο κόστος παραγωγής ρεύματος.
Την ίδια περίοδο που η εγκατάσταση εμπορικών φωτοβολταϊκών συστημάτων εκτοξεύτηκε, δηλαδή το 2020 έως και 2024, οι καταναλωτές όχι μόνο δεν είδαν μειώσεις στους λογαριασμούς τους, αλλά επιβαρύνθηκαν και με το επιπρόσθετο κόστος για την αγορά δικαιωμάτων εκπομπής ρύπων, το οποίο κατά την πενταετία αυτή άγγιξε το ένα δισεκατομμύριο ευρώ!
Η Ελεγκτική Υπηρεσία επισημαίνει σε αρκετά σημεία της ειδικής έκθεσης πως ο μόνος τρόπος που υπήρχε για να μειωθεί το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας για όλους τους καταναλωτές ήταν η παραχώρηση σημαντικής ηλεκτρικής ισχύος από φωτοβολταϊκά συστήματα στην ΑΗΚ. Αυτό όμως δεν έγινε, με κύρια ευθύνη της ΡΑΕΚ, που θέλησε να αυξήσει τη διαθέσιμη ισχύ των ιδιωτικών εταιρειών και να ενισχύσει τον ανταγωνισμό τους προς την ΑΗΚ, που κατείχε δεσπόζουσα θέση στην αγορά.
Ευθύνες όμως για την πολύ μικρή διείσδυση της ΑΗΚ στις ΑΠΕ επιρρίπτει η Ελεγκτική Υπηρεσία και σε προηγούμενα διοικητικά συμβούλια του οργανισμού, που δεν αντέδρασαν έγκαιρα και αποτελεσματικά.
Σήμερα, περίπου 420 μεγαβάτ από φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα (χωρίς να υπολογίζονται τα φωτοβολταϊκά στέγης) τυγχάνουν εκμετάλλευσης από ιδιώτες, έναντι μόνο 20 μεγαβάτ που διατηρεί η ΑΗΚ. Επιπλέον, το μεγαλύτερο μέρος της διαθέσιμης κατάλληλης γης για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών έχει περιέλθει στην κατοχή ιδιωτών, με συνέπεια η ΑΗΚ να μην μπορεί να εξεύρει γη για εγκατάσταση δικών της φωτοβολταϊκών. Ιδιώτες που εξασφάλισαν τέτοια γη αλλά και άδειες από τη ΡΑΕΚ για φωτοβολταϊκά πάρκα, δεν υλοποίησαν τις άδειες και ζητούν τώρα εκατομμύρια από την ΑΗΚ, για να της μεταβιβάσουν τις άδειες, παρ’ ότι τους κόστισαν μόνο μερικές δεκάδες χιλιάδες ευρώ.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία ζητά από τη ΡΑΕΚ την ακύρωση αυτών των αδειών και την παραχώρησή τους είτε στην ΑΗΚ, είτε σε άλλους ενδιαφερόμενους.
Τι υποδεικνύει ο Ελεγκτής
Μεταξύ πολλών άλλων επισημάνσεων και παρατηρήσεων, ο Γενικός Ελεγκτής τονίζει στην ειδική έκθεση τα εξής:
-Η σημαντική καθυστέρηση στην ένταξη έργων ΑΠΕ στην παραγωγική δυνατότητα της ΑΗΚ, έδωσε προβάδισμα στις ιδιωτικές επιχειρήσεις να αναπτύξουν μεγάλα φωτοβολταϊκά έργα ή να εξασφαλίσουν σχετικές άδειες, χωρίς όμως να επωφελείται μέχρι σήμερα ο καταναλωτής από την είσοδο αυτών των εταιρειών στην αγορά και έχει συντείνει στον κορεσμό του δικτύου και στην αποστράγγιση της αγοράς από διαθέσιμη γη κατάλληλη για ανάπτυξη φωτοβολταϊκών έργων.
-Σημειώνεται επίσης ότι, παρά τη δραστική μείωση του παγκόσμιου Σταθμισμένου Κόστους Ενέργειας (LCOE 2 – Levelized Cost of Energy) από φωτοβολταϊκά μεγάλης κλίμακας, στην Κύπρο δεν κατέστη εφικτή η αξιοποίηση της μείωσης αυτής με τρόπο που να αποφέρει απτό και μετρήσιμο όφελος στον τελικό καταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας.
-Αναφέρεται σχετικά ότι, σύμφωνα με την έκθεση με τίτλο “Renewable Power Generation Costs in 2024”, που εκδόθηκε από τον διεθνή οργανισμό IRENA (International Renewable Energy Agency) τον Ιούλιο 20253 , το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά έχει σημειώσει σημαντική μείωση διαχρονικά. Σύμφωνα με την πιο πάνω έκθεση, μεταξύ του 2010 και του 2024, το παγκόσμιο Σταθμισμένο Κόστος Ενέργειας των φωτοβολταϊκών συστημάτων μεγάλης κλίμακας, μειώθηκε κατά 90%, από 0,417 USD/kWh σε 0,043 USD/kWh.
-Η καθυστέρηση που σημειώθηκε στην ένταξη έργων ΑΠΕ από την ΑΗΚ αποδίδεται, σύμφωνα με επιστολή της ΑΗΚ τον Οκτώβριο 2025, στο ότι η ΡΑΕΚ με παρεμβάσεις της την περίοδο 2019 – 2022 είχε απαιτήσει από την ΑΗΚ να σταματήσει τις ενέργειες για ανάπτυξη έργων ΑΠΕ, μέχρι να ολοκληρωθεί εξέταση από μέρους της για το νομικό πλαίσιο και να ικανοποιηθεί για τον τρόπο ένταξης έργων ΑΠΕ στο δυναμικό παραγωγής της. Επίσης, όπως αναφέρεται σχετικά, το 2022 η ΡΑΕΚ δημοσίευσε προσχέδιο Ρυθμιστικής Απόφασης, με την πρόθεσή της να μη χορηγήσει περαιτέρω άδειες στην ΑΗΚ.
-Από πλευράς της, η ΡΑΕΚ υποστηρίζει ότι η καθυστέρηση που σημειώθηκε (στη δημιουργία πάρκων ΑΠΕ από την ΑΗΚ) αποδίδεται στο ότι η ΑΗΚ, μεσούσης του μεταξύ τους διαλόγου, προέβαινε σε ενέργειες, οι οποίες ήταν αντίθετες με τα όσα συζητούνταν για τη θέσπιση ενός αναπτυξιακού προγράμματος συστημάτων παραγωγής ηλεκτρισμού από ΑΠΕ, που ήταν απαραίτητο στο πλαίσιο της δημιουργίας συνθηκών ανταγωνισμού στην αγορά. Όπως επίσης αναφέρεται στην επιστολή της ΡΑΕΚ, ουδέποτε αρνήθηκε να παραλάβει, εξετάσει και αξιολογήσει οποιαδήποτε αίτηση της ΑΗΚ για την εξασφάλιση σχετικών αδειών.
-Επίσης, η ΡΑΕΚ αναφέρει ότι «η ΡΑΕΚ με βάση τις πρόνοιες της εθνικής νομοθεσίας, των σχετικών Ευρωπαϊκών Οδηγιών και Ευρωπαϊκών Κανονισμών οφείλει να λαμβάνει προληπτικά μέτρα προκειμένου να παρασχεθεί ένα πρόσφορο έδαφος για την επίτευξη της δημιουργίας συνθηκών αποτελεσματικού ανταγωνισμού στη χονδρική αγορά ηλεκτρισμού της Κύπρου, μεταξύ των οποίων και η ρύθμιση του τρόπου ή/και του επιτρεπόμενου ορίου εγκατεστημένης ισχύος που η ΑΗΚ θα μπορεί να συμμετέχει στην αγορά ηλεκτρισμού, ώστε προληπτικά να αποτραπεί πιθανή κατάχρηση της θέσης ισχύος της και να διασφαλιστεί ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός στην ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού».
Προστάτεψαν τον ανταγωνισμό, όχι τον καταναλωτή
Ο Γενικός Ελεγκτής Αντρέας Παπακωνσταντίνου τονίζει και τα ακόλουθα στην ειδική έκθεση:
-Ακόμα και αν ευσταθούν οι κίνδυνοι που επικαλείται η ΡΑΕΚ από ενδεχόμενη άνευ ορίου ανάπτυξη των ΑΠΕ από την ΑΗΚ κατά το επίμαχο διάστημα, στην πράξη, η ανεπαρκής παρουσία ΑΠΕ στο μείγμα παραγωγής της ΑΗΚ, είχε ως αποτέλεσμα να απωλέσει ο τελικός καταναλωτής οποιαδήποτε ενδεχόμενα οφέλη.
-Η παρατεταμένη έλλειψη ουσιαστικού διαλόγου και της αναγκαίας συνεργασίας μεταξύ της ΑΗΚ και της ΡΑΕΚ για την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ από την ΑΗΚ προς όφελος των καταναλωτών, λειτούργησε προς όφελος των ιδιωτικών συμφερόντων που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη έργων ΑΠΕ και σε βάρος του τελικού καταναλωτή.
Αξίζει επίσης να τονιστεί, γράφει ο κ. Παπακωνσταντίνου, ότι «το άνοιγμα/λειτουργία της αγοράς ηλεκτρισμού και ο ανταγωνισμός δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά γίνονται για την επίτευξη του ουσιαστικού σκοπού της νομοθεσίας, που είναι η προστασία των καταναλωτών και η διασφάλιση οικονομικά προσιτών, διαφανών τιμών και κόστους ενέργειας για τους καταναλωτές. Επίσης, αυτό πρέπει να γίνεται, διασφαλίζοντας ότι όλες οι επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της ΑΗΚ, θα δραστηριοποιούνται στην αγορά ενέργειας, χωρίς να τυγχάνουν οποιασδήποτε διάκρισης όσον αφορά τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις τους. Οι δυσκολίες που αντιμετώπισε και συνεχίζει να αντιμετωπίζει η ΑΗΚ στην ένταξη ΑΠΕ στην Παραγωγή δεν της επέτρεψαν να πετύχει μείωση του κόστους παραγωγής. Αναφέρεται σχετικά ότι το κόστος αγοράς καυσίμων και τα δικαιώματα ρύπων αποτελούν το 70% των συνολικών λειτουργικών δαπανών της Αρχής».
Βασικά Στοιχεία από την έκθεση
- 20 MW είναι μόλις η συνολική ισχύς φωτοβολταϊκών της ΑΗΚ σε λειτουργία έως τον Σεπτέμβριο 2025 (4 πάρκα), έναντι 420 MW παγκύπριας εγκατεστημένης ισχύος στο δίκτυο διανομής (εξαιρουμένων των φωτοβολταϊκών έργων τύπου net[1]metering, net-billing και αυτοπαραγωγής)…
- Το 70% των συνολικών λειτουργικών δαπανών της ΑΗΚ αφορά καύσιμα και δικαιώματα ρύπων €955 εκ. (2020-2024) δαπάνη για δικαιώματα εκπομπών θερμοκηπιακών αερίων, κόστος που μετακυλίεται στον καταναλωτή.
- Συνολικά 384.702 κλήσεις (2022–2024) παρέμειναν αναπάντητες στο Κέντρο Τηλεξυπηρέτησης Πελατών της ΑΗΚ.
- Ποσό €276 εκ. είναι η μη τιμολογηθείσα ηλεκτρική ενέργεια σε μη ελεγχόμενες περιοχές από τη Δημοκρατία (σωρευτικά 1964–2022)
- Το 56,1% των διαγωνισμών με εκτιμώμενη αξία άνω των €10.000 (2018–2023) διενεργήθηκαν με διαπραγμάτευση, χωρίς προκήρυξη διαγωνισμού (κίνδυνος περιορισμού ανταγωνισμού).
