Φανταστείτε ότι το κρέας, είτε λόγω αφθώδους πυρετού είτε λόγω ενεργειακού κόστους, ακριβαίνει κατά 30%. Αυτό δημιουργεί σοβαρές πληθωριστικές πιέσεις σε όλη την οικονομία. Αν είστε χορτοφάγοι, πόσο επηρεάζεται το κόστος ζωής σας; Καθόλου!

Θεωρήστε πως ο λογαριασμός του ηλεκτρικού ρεύματος αυξάνεται κατά 20% λόγω ακριβότερου πετρελαίου και αντί για 300 ευρώ το δίμηνο, πληρώνετε 360. Αν όμως έχετε φωτοβολταϊκά στην ταράτσα σας και έχετε μειώσει τον λογαριασμό σας σε 50 ευρώ το δίμηνο, τώρα θα πληρώνετε 56 ευρώ. Πόσο επηρεάστηκε το κόστος ζωής σας; Απειροελάχιστα!

Υποθέστε ότι έχετε ηλεκτρικό αυτοκίνητο, που έχει πολύ χαμηλότερα έξοδα φόρτισης από το παλιό σας βενζινοκίνητο. Αν η τιμή της βενζίνης αυξηθεί κατά 40%, πόσο θα επηρεαστεί το κόστος ζωής σας; Πολύ λιγότερο απ’ ό,τι αν είχατε το παλιό αυτοκίνητο: το καινούργιο καταναλώνει συγκριτικά ελάχιστα και η τιμή του ρεύματος για τη φόρτισή του θα αυξηθεί ποσοστιαία πολύ λιγότερο από την τιμή της βενζίνης.

Να μην πούμε πόσο θα επηρεαστείτε από τα ακριβότερα καύσιμα αν κινείστε με ποδήλατο και χρησιμοποιείτε αυτοκίνητο μόνο για εκδρομές: Ελάχιστη αλλαγή στο κόστος ζωής, φυσικά. (Μη γελάσετε, πολλοί από μας θα μπορούσαμε να απεξαρτηθούμε από το αυτοκίνητο πολύ ευκολότερα από όσο νομίζουμε).

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν βεβαίως ότι πρέπει να γίνουμε όλοι χορτοφάγοι ποδηλάτες. Είναι όμως μια ένδειξη για την κατεύθυνση στην οποία θα έπρεπε η οικονομία μας να κινηθεί πιο γρήγορα στα ενεργειακά θέματα. Γιατί, όλες αυτές οι αυξομειώσεις στις τιμές του πετρελαίου, που επιδρούν τόσο στην πραγματική οικονομία όσο και στο οικονομικό κλίμα στην Κύπρο, θα μπορούσαν να μας επηρεάζουν πολύ λιγότερο αν η οικονομία μας είχε ήδη απεξαρτηθεί από τα πετρελαιοειδή σε μεγαλύτερο βαθμό.

Καλά, τα ξέρουμε αυτά, θα πείτε. Σίγουρα τα ξέρουμε σε όλο το μέγεθός τους; Ας δούμε κάποιους αριθμούς.

Τα καθαρά οφέλη στην οικονομία

Τον περασμένο Σεπτέμβριο δημοσιεύσαμε μια μελέτη με αποτελέσματα που δεν περίμενα να είναι τόσο εντυπωσιακά. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που εγκαταστάθηκαν στην Κύπρο κατά τη δεκαετία 2015-2024, κυρίως φωτοβολταϊκά, αυτές οι σχετικά λίγες για τις οποίες γκρινιάζουμε γιατί δεν αυξήθηκαν γρηγορότερα, έχουν αποφέρει ήδη μέχρι σήμερα καθαρά οφέλη 450 εκατομμυρίων ευρώ στην κυπριακή οικονομία. Τα οφέλη αυτά θα συνεχίσουν να αυξάνονται στο μέλλον, επειδή οι εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών έχουν τουλάχιστον 15-20 χρόνια διάρκεια ζωής, οπότε και το όφελος αναμένεται να φθάσει συνολικά τα 2,7 δισεκατομμύρια ευρώ έως το 2035.

Υπολογίσαμε επίσης ότι για κάθε μεγαβάτ φωτοβολταϊκών που εγκαταστάθηκε την τελευταία δεκαετία θα προκύπτουν στην κυπριακή οικονομία καθαρά οφέλη τουλάχιστον 5 εκατομμυρίων ευρώ μέχρι το τέλος της διάρκειας ζωής τους. Και κάθε ένα ευρώ που πλήρωσε η κυπριακή οικονομία για να εισάγει φωτοβολταϊκά από το εξωτερικό, μαζί με τον εξοπλισμό για επέκταση του ηλεκτρικού δικτύου για να εξυπηρετηθούν αυτά τα φωτοβολταϊκά, απέδωσε πάνω από δέκα ευρώ σε άμεσα οφέλη για την οικονομία.

Πώς έγινε αυτό; Επειδή με τον ηλεκτρισμό που παρήχθη από τις ανανεώσιμες πηγές που εγκαταστάθηκαν τη δεκαετία 2015-2024 και παρά τις αποκοπές των τελευταίων χρόνων, γλιτώσαμε δεκαπλάσια χρήματα που θα τα ξοδεύαμε για να πληρώσουμε επιπλέον πετρελαιοειδή, τα οποία θα αγόραζε η ΑΗΚ για να παράγει την ίδια ποσότητα ηλεκτρισμού που προήλθε από τις ανανεώσιμες. Επίσης, εφόσον περισσότερα καύσιμα θα αύξαναν κι άλλο τις εκπομπές μας, θα πληρώναμε ακόμα περισσότερα για να αγοράζει η ΑΗΚ (και να μετακυλίει στους καταναλωτές) κι άλλα δικαιώματα εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Αυτά, τώρα τα αποφύγαμε επειδή ένα μέρος του ηλεκτρισμού μας παράγεται από ανανεώσιμες πηγές.

Παράλληλα, αυτή η (έστω μικρή ως σήμερα) απεξάρτηση από το πετρέλαιο συμβάλλει στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και στην προστασία της δημόσιας υγείας. Αν υπολογίσουμε και αυτά τα οφέλη, τότε εξοικονομήσαμε 17 ευρώ για κάθε ένα ευρώ που πλήρωσε η χώρα για να εισάγει φωτοβολταϊκά.

Εμπορικό ισοζύγιο – εξωτερικό χρέος

Τα παραπάνω είναι τα άμεσα οφέλη. Όμως τα 450 εκατομμύρια που γλιτώσαμε από εισαγωγές καυσίμων, που θα τα πετούσαμε στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες και στα διυλιστήρια του εξωτερικού, βελτίωσαν το εμπορικό μας ισοζύγιο, που βοήθησε στο να έχουμε λιγότερο εξωτερικό χρέος και απελευθέρωσε πόρους για περισσότερη κατανάλωση και επενδύσεις.

Επίσης, η έστω και μικρή ελάφρυνση από την αγορά δικαιωμάτων εκπομπών βοήθησε να αποφύγουμε κάποιες αυξήσεις στην τιμή του ρεύματος, άρα εξοικονόμησε κάποια χρήματα στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά. Επειδή δεν τα βλέπουμε άμεσα αυτά τα οφέλη, δεν σημαίνει πως είναι ανύπαρκτα.

Χώρια η αύξηση στην οικονομική δραστηριότητα και στην απασχόληση λόγω των επενδύσεων στις ανανεώσιμες – ενώ αλλιώς θα μέναμε να καίμε τα χρήματά μας καίγοντας περισσότερο μαζούτ και πετρέλαιο. Τα 450 εκατομμύρια ευρώ που γλιτώσαμε, με τα πολλαπλασιαστικά οφέλη που ανέφερα, εκτιμούμε πως απέφεραν 1,4 δισεκατομμύρια ευρώ προστιθέμενης αξίας στην οικονομία. Ειδικά μετά το 2020, που επιταχύνθηκε η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, η επίδραση στο ΑΕΠ ήταν μεταξύ 0,5% και 1% κάθε χρόνο, δημιουργώντας πάνω από 25.000 θέσεις εργασίας.

Και με το πολύπαθο φυσικό αέριο; Τα πράγματα θα είναι κάπως καλύτερα απ’ ό,τι με το πετρέλαιο, και καλά θα κάνουμε να φέρουμε αέριο για την ηλεκτροπαραγωγή το συντομότερο, αλλά μην περιμένουμε θαύματα. Ενεργειακές κρίσεις πάντα θα υπάρχουν και θα επηρεάζουν και τις τιμές υγροποιημένου φυσικού αερίου (όπως συμβαίνει σήμερα), οπότε και πάλι θα είμαστε ευάλωτοι σε διεθνείς πολιτικές κρίσεις που δεν μπορούμε να επηρεάσουμε. Ακόμα και εγχώριο φυσικό αέριο να χρησιμοποιούμε, κατά πόσο θα προστατευόμαστε από διεθνείς κρίσεις εξαρτάται από τις συμφωνίες που θα κάνουμε με τις εταιρείες εξόρυξης.

Ποιοι ωφελήθηκαν περισσότερο

Να διευκρινίσουμε όμως και κάτι άλλο: Αυτά τα οφέλη της πράσινης μετάβασης, που ανέφερα πιο πάνω για το σύνολο της οικονομίας, δεν έχουν κατανεμηθεί ισότιμα στην κοινωνία. Οι κύριοι ωφελημένοι μέχρι σήμερα ήταν πολλοί επενδυτές των φωτοβολταϊκών πάρκων, αλλά και το 25-30% των κυπριακών νοικοκυριών που είχαν τη δυνατότητα να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά.

Οι περισσότεροι πολίτες και επιχειρήσεις επωφελήθηκαν σε πολύ μικρότερο βαθμό. Με περισσότερες ΑΠΕ, ίσως κάποιες προσεκτικές παρεμβάσεις στην αγορά ηλεκτρισμού και με πιο μαζικά σχήματα, όπως οι ενεργειακές κοινότητες, τα οφέλη της πράσινης μετάβασης μπορούν να διαχυθούν ευρύτερα στην κοινωνία.

Όλη η Ευρώπη, που είναι καθαρή εισαγωγέας ορυκτών καυσίμων, θα επωφεληθεί από την πράσινη μετάβαση, όμως θα πάρει χρόνο. Στις άλλες χώρες υπάρχουν διυλιστήρια, αυτοκινητοβιομηχανία, πετροχημική βιομηχανία και βιομηχανία λιπασμάτων, χάλυβα κλπ. Κάποιοι τομείς εκεί θα ζημιωθούν από την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η Κύπρος όμως έχει ελάχιστες επιχειρήσεις και εργαζομένους στους τομείς που εξαρτώνται από πετρελαιοειδή, και ούτως ή άλλως η μετάβαση δεν θα είναι απότομη. Ξέρετε έναν (1) εργαζόμενο ή μία (1) εργαζόμενη που κινδυνεύει να χάσει τη δουλειά της στην επόμενη δεκαετία εξαιτίας της πράσινης μετάβασης;

Ο εξηλεκτρισμός της οικονομίας και η χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με όλες τις επιπλέον υποδομές που απαιτούνται, δηλαδή αποθήκευση και ηλεκτρικά δίκτυα, μπορεί να μας προστατεύσει από το μεγαλύτερο μέρος των κραδασμών στον πληθωρισμό και στη δημοσιονομική σταθερότητα από τις μελλοντικές διακυμάνσεις στις τιμές των ορυκτών καυσίμων. Έτσι θωρακίζεται η ανταγωνιστικότητα και η ενεργειακή ασφάλεια της χώρας. Αυτά είναι γνωστά, αλλά έχουμε συνειδητοποιήσει πόσο πολύ μας ωφελούν, τώρα που ξαναρχίσαμε να μιλάμε για επιδότηση των τιμών των καυσίμων και άλλα εξόχως δαπανηρά μέτρα;

* Καθηγητής στο Ινστιτούτο Κύπρου