Τα έργα και οι ημέρες του ΙδΕΚ την τελευταία πενταετία σε αριθμούς

Πώς δημιουργήθηκε το οικοσύστημα καινοτομίας σε επιχειρήσεις και έρευνα

Η τελευταία πενταετία αποτέλεσε περίοδο επιτάχυνσης για το οικοσύστημα έρευνας και καινοτομίας της Κύπρου. Από την 1η Ιανουαρίου 2021 έως την 31η Δεκεμβρίου 2025, το Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας λειτούργησε ως βασικός μηχανισμός χρηματοδότησης, διασύνδεσης και υποστήριξης, επιχειρώντας να μετατρέψει την έρευνα, την τεχνολογική ανάπτυξη και την επιχειρηματική καινοτομία σε πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα, όπως σημειώνουν ο Θεόδωρος Λουκαΐδης Γενικός Διευθυντής και Δημήτρης Σκουρίδης Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου .

Η πενταετής ανασκόπηση του ΙδΕΚ αποτυπώνει ένα οικοσύστημα που επιχειρεί να περάσει από το στάδιο της αποσπασματικής προσπάθειας σε πιο συγκροτημένη, συνεργατική και διεθνώς ανταγωνιστική λειτουργία. Με 142 προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων, διαθέσιμο προϋπολογισμό €206,8 εκατ., συμβάσεις συνολικής αξίας €153 εκατ. και 797 υπογεγραμμένες συμβάσεις, η περίοδος 2021–2025 κατέγραψε σημαντική κινητικότητα σε τομείς που εκτείνονται από την υγεία, την τεχνητή νοημοσύνη και την ενέργεια μέχρι τη ναυτιλία, την αγροδιατροφή, την κυβερνοασφάλεια και τις υποδομές ανοικτής πρόσβασης.

Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η φιλοδοξία για οικοδόμηση μιας ανταγωνιστικής οικονομίας βασισμένης στη γνώση. Όπως αναδεικνύεται μέσα από τα στοιχεία, το ΙδΕΚ δεν περιορίστηκε στον ρόλο ενός οργανισμού χρηματοδότησης, αλλά επιδίωξε να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη δημιουργία συνεργασιών, τη μεταφορά γνώσης, την εμπορική αξιοποίηση της έρευνας και τη διεθνοποίηση των κυπριακών επιχειρήσεων και ερευνητικών φορέων.

Από το όραμα στον αντίκτυπο

Η βασική αφήγηση της πενταετίας είναι η μετάβαση από το όραμα στον μετρήσιμο αντίκτυπο. Μέσα από τα χρηματοδοτικά προγράμματα και τις υπηρεσίες υποστήριξης, το ΙδΕΚ συνέβαλε στην ανάπτυξη νέων προϊόντων, υπηρεσιών, ερευνητικών αποτελεσμάτων και τεχνολογικών λύσεων που επιχειρούν να απαντήσουν σε πραγματικές ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας.

Η στήριξη αυτή αποτυπώνεται σε 1.330 νέες θέσεις εργασίας, σε 649 επιχειρήσεις που υποστηρίχθηκαν και σε €47,2 εκατ. ιδιωτικών επενδύσεων που μοχλεύθηκαν. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ανασκόπησης, κάθε €10 δημόσιου χρήματος του ΙδΕΚ κινητοποίησαν €3,1 ιδιωτικού χρήματος, στοιχείο που καταδεικνύει τη σταδιακή εμπλοκή ιδιωτικών κεφαλαίων σε έργα έρευνας και καινοτομίας.

Η κατανομή του προϋπολογισμού δείχνει επίσης την ισορροπία μεταξύ επιχειρήσεων και ερευνητικών οργανισμών. Το 49,6% κατευθύνθηκε σε επιχειρήσεις, το 48,2% σε ερευνητικούς οργανισμούς και το 2,1% σε άλλες κατηγορίες. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η χρηματοδοτική στήριξη δεν περιορίστηκε στην ακαδημαϊκή ή ερευνητική κοινότητα, αλλά επεκτάθηκε σε επιχειρήσεις που επιδιώκουν να ενσωματώσουν καινοτομία στα προϊόντα, στις υπηρεσίες και στα επιχειρηματικά τους μοντέλα.

Η Κύπρος ανεβαίνει στις κατατάξεις

Η δυναμική της πενταετίας συνδέεται και με τη βελτίωση της διεθνούς εικόνας της Κύπρου στο πεδίο της καινοτομίας. Η χώρα καταγράφεται στην 25η θέση παγκοσμίως, από την 29η το 2020, ενώ βρίσκεται στη 16η θέση διεθνώς για τα αποτελέσματα καινοτομίας. Παράλληλα, κατατάσσεται ως «ηγέτης καινοτομίας», στοιχείο που αναδεικνύει την πρόοδο που σημειώθηκε σε δείκτες απόδοσης και αποτελεσματικότητας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εικόνα του οικοσυστήματος νεοφυών επιχειρήσεων. Η Κύπρος καταγράφεται ως το ταχύτερα αναπτυσσόμενο οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, σύμφωνα με τον παγκόσμιο δείκτη οικοσυστήματος νεοφυών επιχειρήσεων 2025. Βρίσκεται επίσης στα 40 κορυφαία παγκόσμια οικοσυστήματα, έχοντας ανέβει 15 θέσεις από το 2020, και κατατάσσεται ως το δεύτερο καλύτερο οικοσύστημα για μικρά κράτη με πληθυσμό κάτω των δύο εκατομμυρίων.

Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι η Κύπρος επιχειρεί να μετακινηθεί από την περιφέρεια της ευρωπαϊκής καινοτομίας προς έναν πιο ενεργό ρόλο, αξιοποιώντας το μικρό της μέγεθος, την ευελιξία της και τη δυνατότητα στενότερης συνεργασίας μεταξύ κράτους, επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.

Οι τομείς που συγκέντρωσαν το ενδιαφέρον

Οι συμβάσεις που υπογράφηκαν κατανέμονται σε βασικούς τομείς προτεραιότητας της στρατηγικής έξυπνης εξειδίκευσης. Οι ψηφιακές τεχνολογίες κατέχουν την πρώτη θέση με 19,7%, ακολουθούμενες από την υγεία με 17,1%, το περιβάλλον με 12,2%, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με 10,2% και την αγροδιατροφή με 8,3%. Η ναυτιλία και οι θαλάσσιες μεταφορές συγκεντρώνουν 2,8%, ενώ σημαντικό ποσοστό αφορά και άλλους ή μη διαθέσιμους τομείς.

Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει ότι το κυπριακό οικοσύστημα κινείται σε πεδία με υψηλή τεχνολογική και κοινωνική σημασία. Η υγεία και οι επιστήμες ζωής αναδείχθηκαν μέσα από έργα για την ανοσοθεραπεία στον καρκίνο του παγκρέατος, τη θεραπεία του μελανώματος με νανοφορείς, την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για την πρόβλεψη εξατομικευμένων θεραπειών καρκίνου και την πρώιμη ανίχνευση του καρκίνου του ήπατος.

Στη μηχανική και στις ψηφιακές τεχνολογίες, τα έργα περιλαμβάνουν δίκαια συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, έξυπνες επιφάνειες για πιο αξιόπιστα ασύρματα δίκτυα, υπολογιστικές προσομοιώσεις για τη θεμελιώδη φυσική και πλατφόρμες επιχειρηματικής ευφυΐας με βάση την τεχνητή νοημοσύνη. Στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, τα έργα εκτείνονται από την ασφάλεια της αλυσίδας γαλακτοκομικών μέχρι την καλλιέργεια κριτικής σκέψης και τη μείωση προκαταλήψεων στην εκπαίδευση.

Οι μεγάλοι δικαιούχοι και η συνεργασία

Στους ερευνητικούς οργανισμούς, το Πανεπιστήμιο Κύπρου εμφανίζεται ως ο μεγαλύτερος δικαιούχος με €28,48 εκατ., ακολουθούμενο από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου με €8,74 εκατ., το Cyprus Institute με €8,14 εκατ., το Frederick Research Center με €8 εκατ. και το CMMI με €3,84 εκατ.

Στις επιχειρήσεις, οι μεγαλύτεροι δικαιούχοι είναι η CY.R.I.C. με €3,02 εκατ., η Sk EMBIO Diagnostics Ltd με €2,79 εκατ., η NIPD GENETICS BIOTECH LIMITED με €1,98 εκατ., η AMDM με €1,90 εκατ. και η EnergyIntel Services Ltd με €1,70 εκατ.

Η συνεργασία αποτελεί κεντρικό στοιχείο της πενταετίας. Ο μέσος αριθμός εταίρων ανά δίκτυο συνεργασίας ανέρχεται σε 2,7, ενώ καταγράφηκαν 278 μοναδικά εθνικά δίκτυα συνεργασίας και 751 εταίροι σε εθνικά δίκτυα. Παράλληλα, 127 ξένοι ερευνητικοί οργανισμοί συμμετείχαν σε έργα που χρηματοδοτήθηκαν από το ΙδΕΚ, ενώ οι σύνδεσμοι επιχειρήσεων και ερευνητικών οργανισμών εντός δικτύων συνεργασίας έφτασαν τους 266.

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η έρευνα και ανάπτυξη αντιμετωπίζονται πλέον ως συνεργατικό πεδίο, στο οποίο η παραγωγή γνώσης, η τεχνολογική εφαρμογή και η εμπορική αξιοποίηση δεν μπορούν να λειτουργήσουν απομονωμένα.

Μεταφορά γνώσης: Από το εργαστήριο στην αγορά

Κομβικό ρόλο στην πενταετία είχε η μεταφορά γνώσης και η συνεργασία. Ο συνολικός προϋπολογισμός συμβάσεων στον συγκεκριμένο άξονα ανήλθε στα €47,5 εκατ. Ιδιαίτερη σημασία είχε η έναρξη λειτουργίας του Cyprus Knowledge Transfer Office τον Μάρτιο του 2023, με στόχο τη στήριξη της μεταφοράς ερευνητικών αποτελεσμάτων σε εμπορεύσιμες καινοτομίες και την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ερευνητικών οργανισμών και βιομηχανίας.

Οι υπηρεσίες του CKTO περιλαμβάνουν αξιολόγηση κυριότητας διανοητικής ιδιοκτησίας, χαρτογράφηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, στρατηγική προστασίας διανοητικής ιδιοκτησίας, αξιολόγηση εμπορικής ευκαιρίας, μάρκετινγκ τεχνολογίας και υποστήριξη στη σύναψη συμφωνιών.

Μέχρι σήμερα έχουν ολοκληρωθεί 104 υπηρεσίες CKTO, οι οποίες συνέβαλαν σε 10 καταθέσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Παράλληλα, 31 επιχειρήσεις και 9 ερευνητικοί οργανισμοί επωφελήθηκαν από τις υπηρεσίες, ενώ 12 ερευνητικοί οργανισμοί εγκρίθηκαν ως τοπικά γραφεία μεταφοράς γνώσης. Η εκπαίδευση Innovation Factory παρείχε εξειδικευμένη κατάρτιση σε 172 επαγγελματίες.

Η έμφαση στη μεταφορά γνώσης αποτυπώνει μια κρίσιμη μετατόπιση: η έρευνα δεν αξιολογείται μόνο με βάση την επιστημονική της αξία, αλλά και με βάση την ικανότητά της να μετατρέπεται σε λύσεις, προϊόντα και υπηρεσίες με πρακτική χρήση.

Καινοτομία με εμπορική στόχευση

Στον τομέα της καινοτομίας, το ΙδΕΚ προκήρυξε 14 προσκλήσεις, με συνολικό προϋπολογισμό συμβάσεων €31 εκατ. Τα έργα που υποστηρίχθηκαν καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, από την υγεία και την κυβερνοασφάλεια μέχρι τη ναυτιλία, την εκπαίδευση, το FinTech και την αγορά ακινήτων.

Η NIPD GENETICS BIOTECH LIMITED αναπτύσσει υγρή βιοψία για την πρώιμη ανίχνευση υποτροπής καρκίνου, με στόχο μια μη επεμβατική εξέταση αίματος που εντοπίζει καρκινικό DNA πριν αυτό γίνει ορατό στις απεικονίσεις. Η Sk EMBIO Diagnostics Ltd αναβαθμίζει πλατφόρμα ποιότητας αέρα για βιώσιμα κτίρια, συνδέοντας αισθητήρες με ενεργειακά συστήματα. Η Odyssey Consultants Ltd προωθεί προηγμένη κυβερνοπροστασία DNS μέσω λύσης cloud που ανιχνεύει και μπλοκάρει απειλές σε πραγματικό χρόνο.

Η καινοτομία εκτείνεται και σε πιο εξειδικευμένες αγορές. Η Nodes & Links Labs αναπτύσσει ψηφιακή πλατφόρμα για τη διαχείριση μεγάλων κατασκευαστικών έργων, η Mirror3D Lab Ltd προωθεί έξυπνη πλατφόρμα προπόνησης για ποδηλάτες, ενώ η RSL Revolutionary Labs LTD αναπτύσσει προϊόντα φροντίδας δέρματος για ασθενείς με καρκίνο.

Στον τομέα των δεδομένων και των αγορών, το Ask Wire της Wire Services Ltd αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη και δεδομένα ακινήτων σε Κύπρο, Ελλάδα και Ρουμανία. Η ENGINO – NET LIMITED αναπτύσσει επεκτάσιμο εκπαιδευτικό ρομπότ για δεξιότητες STEM, ενώ η Columbia Shipmanagement Ltd αξιοποιεί δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη για ασφαλέστερη, πιο πράσινη και αποδοτική ναυτιλία.

Νέα χρηματοδοτικά εργαλεία

Η πενταετία χαρακτηρίστηκε και από την εισαγωγή νέων χρηματοδοτικών προγραμμάτων. Το DISRUPT συνδύασε δημόσιο χρήμα με επενδύσεις επιχειρηματικού κεφαλαίου για την κλιμάκωση καινοτόμων επιχειρήσεων. Το STEP εστίασε σε γραμμές παραγωγής για καινοτόμα προϊόντα. Το AI in government αφορά τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την αντιμετώπιση βασικών προκλήσεων του δημόσιου τομέα.

Το Fast Track Innovation στόχευσε στην επιτάχυνση της ανάπτυξης και εισόδου καινοτομιών στην αγορά, ενώ το BOOST επιδίωξε τη μείωση του κινδύνου επενδύσεων σε καινοτόμες εταιρείες. Το CO-DEVELOP έφερε μαζί επιχειρήσεις και ερευνητικούς οργανισμούς για τη συν-ανάπτυξη λύσεων, ενώ το Commercial Proof of Concept – Energy εστίασε στην εμπορική αξιοποίηση ενεργειακών τεχνολογιών.

Παράλληλα, προγράμματα όπως το PhD in industry, το NCC-Cybersecurity, το Bridge2Horizon και το Vision ERC στόχευσαν στη σύνδεση της εκπαίδευσης, της κυβερνοασφάλειας, της διεθνοποίησης και της αριστείας με τις ανάγκες της αγοράς και των ερευνητικών οργανισμών.

Διεθνοποίηση και Horizon Europe

Η διεθνοποίηση αποτέλεσε έναν από τους βασικούς πυλώνες της περιόδου. Ο συνολικός προϋπολογισμός συμβάσεων ανήλθε στα €20,8 εκατ., ενώ το ΙδΕΚ ηγήθηκε 18 εθνικών αποστολών στο εξωτερικό, με στόχο την προβολή του κυπριακού οικοσυστήματος, τη δημιουργία συνεργασιών και τη σύνδεση επιχειρήσεων και ερευνητών με διεθνείς αγορές.

Στο Horizon Europe, η καθαρή συνεισφορά της ΕΕ για την Κύπρο ανήλθε σε €351,8 εκατ., με 246 μοναδικούς συμμετέχοντες. Ανάμεσα στις αξιοσημείωτες επιτυχίες καταγράφονται έργα του Cyprus Cancer Research Institute, του Cyprus Institute και του Πανεπιστημίου Κύπρου, μεταξύ άλλων σε πεδία όπως οι θεραπείες καρκίνου επόμενης γενιάς, τα φωτονικά συστήματα, τα δίκτυα νέων ερευνητών για κρίσιμα κυβερνοφυσικά συστήματα και η κβαντική ανόπτηση.

Η διεθνής διάσταση επιβεβαιώνει ότι το κυπριακό οικοσύστημα δεν αναπτύσσεται σε απομόνωση. Αντίθετα, επιδιώκει να συμμετέχει σε ευρωπαϊκά και διεθνή δίκτυα, να αντλεί τεχνογνωσία και χρηματοδότηση και να τοποθετεί κυπριακές ομάδες σε πεδία υψηλής εξειδίκευσης.

Υποδομές για το επόμενο στάδιο

Η επένδυση στις υποδομές αποτέλεσε επίσης βασικό άξονα. Το ΙδΕΚ στήριξε 5 στρατηγικές υποδομές, 10 μικρής κλίμακας υποδομές και 17 υποδομές ανοικτής πρόσβασης, με συνολική επένδυση €25 εκατ. και δημιουργία περισσότερων από 140 θέσεων εργασίας υψηλής ειδίκευσης.

Οι υποδομές καλύπτουν πεδία όπως το διάστημα, η ναυτιλία, η υγεία, το περιβάλλον και η αγροτεχνολογία. Η Cyprus Space Exploration Organisation προωθεί τη δημιουργία του Cyprus Space Research and Innovation Centre, με στόχο να καταστεί η Κύπρος περιφερειακός κόμβος διαστημικής τεχνολογίας. Το CMMI αναπτύσσει κέντρο για τη ναυτιλιακή ψηφιοποίηση και την έξυπνη ναυτιλία. Η LINAC-PET SCAN OPCO LTD προωθεί κόμβο καινοτομίας στην εξατομικευμένη υγειονομική περίθαλψη.

Παράλληλα, έργα όπως το CyMETEO για μετεωρολογικές δυνατότητες, το PHENOTYPOS για φαινοτύπηση φυτών και οι υποδομές για μικροπλαστικά, προηγμένα υλικά, νευροεπιστήμη και χαρτογράφηση εδαφικών μετακινήσεων δείχνουν ότι η επένδυση δεν αφορά μόνο την τρέχουσα έρευνα, αλλά και τις δυνατότητες που θα χρειαστεί η Κύπρος τα επόμενα χρόνια.

Άνθρωποι, δεξιότητες και κοινότητα

Το οικοσύστημα δεν οικοδομείται μόνο με χρηματοδότηση και υποδομές, αλλά και με ανθρώπους. Στην πενταετία, 61.349 ενήλικες συμμετείχαν σε εκδηλώσεις που χρηματοδοτήθηκαν από το ΙδΕΚ, ενώ 17.869 μαθητές συμμετείχαν σε εκδηλώσεις του Ιδρύματος και εταίρων. Από το 2022, 349 φοιτητές πανεπιστημίου τοποθετήθηκαν σε 289 επιχειρήσεις μέσω πρακτικής άσκησης έρευνας και καινοτομίας.

Η εμπλοκή του κοινού, η Ευρωπαϊκή Νύχτα Ερευνητών, το The Bash, τα Partner Day και Open Day, καθώς και τα βραβεία αριστείας στην έρευνα και καινοτομία, λειτουργούν ως γέφυρες μεταξύ ερευνητικής κοινότητας, επιχειρήσεων, μαθητών, φοιτητών, επενδυτών και πολιτείας.

Η εκπαίδευση και η ανάπτυξη ικανοτήτων αποτέλεσαν κρίσιμο στοιχείο. Πέρα από τις 104 ολοκληρωμένες υπηρεσίες CKTO και την εκπαίδευση σε 349 φοιτητές, υποστηρίχθηκαν 18 εταιρείες στην ανάπτυξη νέων προϊόντων και χρηματοδοτήθηκαν 5 δομές υποστήριξης καινοτομίας.

Ένας οργανισμός με μεγαλύτερη απόδοση

Η ανασκόπηση παρουσιάζει και την εσωτερική απόδοση του ΙδΕΚ. Την περίοδο 2021–2025 οι πληρωμές προς το οικοσύστημα ανήλθαν σε €151 εκατ., έναντι €57,8 εκατ. την περίοδο 2016–2020. Πρόκειται για αύξηση 2,6 φορές στις καταβολές προς το οικοσύστημα.

Παράλληλα, το κόστος ανά εκατομμύριο ευρώ που καταβλήθηκε μειώθηκε κατά 48%, ενώ καταγράφεται τετραπλάσια λειτουργική βελτίωση. Ο χρόνος αξιολόγησης ανέρχεται σε 3–4 μήνες, ο χρόνος ελέγχου και πληρωμής σε 60–70 ημέρες και ο χρόνος σύναψης σύμβασης σε μέγιστο διάστημα τριών μηνών.

Το ΙδΕΚ στελεχώνεται από 58 επαγγελματίες και 9 μέλη Διοικητικού Συμβουλίου, με τις γυναίκες να αποτελούν το 69%. Η επιχειρησιακή εικόνα που παρουσιάζεται είναι ενός οργανισμού που επιχειρεί να διαχειριστεί μεγαλύτερους πόρους, περισσότερα προγράμματα και αυξημένες απαιτήσεις με βελτιωμένη αποδοτικότητα.

Το μέλλον είναι δικό μας, να το χτίσουμε

Η πενταετία 2021–2025 δείχνει ότι το οικοσύστημα έρευνας και καινοτομίας της Κύπρου βρίσκεται σε φάση ωρίμανσης. Τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν δεν περιορίζονται σε θεωρητική γνώση, αλλά καλύπτουν πρακτικές λύσεις για την υγεία, την ενέργεια, τη ναυτιλία, την αγροδιατροφή, την εκπαίδευση, την κυβερνοασφάλεια, το περιβάλλον και τις υποδομές.

Το ΙδΕΚ εμφανίζεται ως ένας από τους βασικούς μοχλούς αυτής της μετάβασης. Με χρηματοδότηση, τεχνική υποστήριξη, υπηρεσίες μεταφοράς γνώσης, δράσεις διεθνοποίησης, εκπαιδεύσεις και δίκτυα συνεργασίας, στηρίζει ένα οικοσύστημα που καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να παράγει ανταγωνιστική γνώση και καινοτομία με διεθνή προοπτική.

Η πρόκληση για την επόμενη περίοδο θα είναι η περαιτέρω μετατροπή των χρηματοδοτούμενων έργων σε εμπορικά βιώσιμες λύσεις, η ενίσχυση της ιδιωτικής συμμετοχής, η προσέλκυση ταλέντου και κεφαλαίων και η διατήρηση της ανοδικής πορείας στις διεθνείς κατατάξεις.

Η μέχρι σήμερα εικόνα δείχνει ένα οικοσύστημα που χτίζεται μεθοδικά, με το ΙδΕΚ να λειτουργεί ως βασικό στήριγμα για επιχειρήσεις, ερευνητές και οργανισμούς. Από την έρευνα στην αγορά, από την ιδέα στο προϊόν και από την τοπική προσπάθεια στη διεθνή συνεργασία, η τελευταία πενταετία αφήνει ένα σαφές αποτύπωμα: η καινοτομία στην Κύπρο δεν αποτελεί πλέον αφηρημένο στόχο, αλλά πεδίο οργανωμένης επένδυσης, συνεργασίας και μετρήσιμων αποτελεσμάτων.