Γιώργος Παντελίδης – Πρόεδρος ΟΕΒ: Σάπια μήλα υπάρχουν, αλλά «η μηλιά» είναι υγιής

…και καρποφορεί με τη φροντίδα αμέτρητων προσώπων, προσηλωμένων στον όρκο και την αποστολή τους

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΧΡΥΣΑΝΘΟ ΜΑΝΩΛΗ

Ανατρέψαμε κάπως τη σειρά των ερωταπαντήσεων από την κανονική ροή της συνέντευξης με τον πρόεδρο της ΟΕΒ, ώστε να αναδείξουμε ως πρώτη απάντηση – τοποθέτηση του Γιώργου Παντελίδη στον Φιλελεύθερο την πεποίθησή του πως η άποψη που καλλιεργείται, κυρίως στα ΜΚΔ, ότι τα πάντα είναι διαβρωμένα και διαπλεκόμενα στην Κύπρο, δεν ευσταθεί.

«Σάπια μήλα υπάρχουν», αναγνωρίζει ο κ. Παντελίδης, «αλλά η μηλιά είναι υγιής και καρποφορεί, με τη φροντίδα αμέτρητων προσώπων, προσηλωμένων στον όρκο τους».

Ως άνθρωπος με σημαντική μόρφωση και εκπαίδευση και μεγάλη επαγγελματική πείρα στην παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε μεγάλης εμβέλειας τοπικούς και διεθνείς οργανισμούς, στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, ακούγεται και εισπράττεται παρηγορητικά η έντονη θέση του πως «υπάρχουν προφανώς κενά και ελλείψεις στο ευρύτερο οικοσύστημα της Κύπρου, αλλά η θεσμική οχύρωση της χώρας μετά την χρεοκοπία, είναι πολύ ισχυρή. Στη θεσμική διάσταση, νομίζω ότι η Κύπρος, μετά το 2013, είναι κυριολεκτικά μια άλλη χώρα».

Βλέπετε κι εσείς, κ. Παντελίδη, να υπάρχει κρίση θεσμών στην Κύπρο; Ανησυχείτε από την απαξίωση σημαντικού μέρους της κοινής γνώμης προς τους βασικούς πολιτειακούς θεσμούς; Πόσο επηρεάζει αυτή η τοξική κατάσταση την οικονομία και πώς αναλύουν αυτή την εικόνα οι ξένοι επενδυτές;

Η αποτελεσματική λειτουργία των θεσμών είναι αναγκαία συνθήκη για συνεκτική κοινωνία και υγιή οικονομία. Υπάρχουν προφανώς κενά και ελλείψεις στο ευρύτερο οικοσύστημα, αλλά η θεσμική οχύρωση της χώρας μετά την χρεοκοπία, είναι πολύ ισχυρή.

Στη θεσμική διάσταση νομίζω ότι η Κύπρος, μετά το 2013, είναι κυριολεκτικά μια άλλη χώρα. Η άποψη που καλλιεργείται κυρίως στα ΜΚΔ ότι περίπου τα πάντα είναι διαβρωμένα και διαπλεκόμενα δεν με βρίσκει σύμφωνο. Αντίθετα, η ισοπέδωση και η γενίκευση, δυσχεραίνουν τον εντοπισμό και εξουδετέρωση των πραγματικά προβληματικών περιπτώσεων. Σάπια μήλα υπάρχουν, αλλά «η μηλιά» είναι υγιής και καρποφορεί με τη φροντίδα αμέτρητων προσώπων προσηλωμένων στον όρκο τους.  

Οι ποιοτικοί επενδυτές, με πραγματικές δραστηριότητες στη χώρα και με συνεισφορά στην απασχόληση και στα δημόσια έσοδα, όπως όλοι βλέπουμε αυξάνονται με ρυθμούς πολύ ψηλότερους από τους ρυθμούς με τους οποίους μπορούν να προσαρμοστούν οι υποδομές μας και να ικανοποιήσουν τις ανάγκες που δημιουργούνται.

Πόσο σοβαρές εκτιμάτε πως θα είναι μεσοπρόθεσμα οι συνέπειες για την κυπριακή οικονομία και την ευρωπαϊκή γενικότερα, από τον πόλεμο στο Ιράν; Θα είναι ένας πόλεμος που θα ξεχαστεί όταν υπάρξει κάποια οριστική συμφωνία ή θα αφήσει πίσω του ορατά σημάδια;

Πιστεύω ότι ο πόλεμος θα έχει πολυεπίπεδες και διαρκείς επιπτώσεις, που θα υπερβούν τα στενά χρονικά πλαίσια της σύγκρουσης. Δυστυχώς, η σημασία του Ιράν για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές και η γεωστρατηγική του θέση, επηρεάζουν την προσφορά και την τιμολόγηση της ενέργειας διεθνώς. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προσπαθεί να διαφοροποιήσει τις ενεργειακές της πηγές και να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια, η κρίση φέρνει πρόσθετες επιπλοκές.

Για την Κύπρο, οι επιπτώσεις είναι επίσης έντονες και θα έχουν χρονικό βάθος, καθώς η οικονομία είναι μικρή, ανοικτή και ιδιαίτερα εξαρτημένη από εισαγωγές καυσίμων. Η αύξηση του κόστους ενέργειας μεταφέρεται γρήγορα σε όλο το φάσμα της οικονομίας, από τις μεταφορές και τον τουρισμό μέχρι τη βιομηχανία, το εμπόριο και τις υπηρεσίες. Οι επιχειρήσεις βλέπουν το λειτουργικό τους κόστος να αυξάνεται, με άμεσες επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητά τους, ενώ τα νοικοκυριά επιβαρύνονται με υψηλότερο κόστος διαβίωσης, γεγονός που μειώνει την κατανάλωση και επηρεάζει τη συνολική οικονομική δραστηριότητα.

Oι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στην ενέργεια. Ο πόλεμος επηρεάζει τις θαλάσσιες μεταφορές και τις εμπορικές ροές, με καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και αυξήσεις στο κόστος ασφάλισης και μεταφοράς αγαθών. Επιπλέον, η αβεβαιότητα επηρεάζει αρνητικά το επενδυτικό κλίμα, με αποτέλεσμα να αναβάλλονται ή να επανεξετάζονται επενδυτικά πλάνα.

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΚΟΣΤΟΣ

Για άλλη μια φορά φάνηκε πως η θεωρούμενη βαριά βιομηχανία της Κύπρου, ο τουρισμός, είναι ευάλωτος σε απρόσμενες κρίσεις στην περιοχή. Πρέπει, πιστεύετε, να επαναπροσδιοριστεί ο επιθυμητός ρόλος της τουριστικής βιομηχανίας στην κυπριακή οικονομία, για να αποφεύγονται κλυδωνισμοί;

Ο τουρισμός παραμένει κρίσιμος πυλώνας, τόσο για την απασχόληση, όσο και για τα δημόσια έσοδα. Ωστόσο η ψηλή του ευαισθησία σε γεωπολιτικά γεγονότα, υγειονομικές κρίσεις και διεθνείς οικονομικές διακυμάνσεις, πρέπει να μας οδηγήσει σε παράλληλη ενίσχυση οικονομικών κλάδων χαμηλότερης ευαλωτότητας.

Στόχος πρέπει να είναι η διαφύλαξη της τουριστικής βιομηχανίας και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της με ένα τουριστικό αποτύπωμα μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας. Η διεύρυνση της τουριστικής περιόδου αποτελεί επίσης κρίσιμο ζητούμενο, ώστε να μειωθεί η εποχικότητα. Παράλληλα, η ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού, όπως ο συνεδριακός, ο αθλητικός, ο ιατρικός και ο εκπαιδευτικός, μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία πιο ανθεκτικών ροών, λιγότερο εξαρτημένων από συγκυριακούς παράγοντες.

Προβληματίζεται και η ΟΕΒ με την ταχύτητα με την οποία αυξάνονται οι τιμές στα καύσιμα και ευρύτερα στην ενέργεια όποτε υπάρχουν γεωπολιτικές ή άλλες κρίσεις, χωρίς η εξομάλυνση των τιμών να γίνεται με την ίδια ταχύτητα; Είναι αβάσιμη η πεποίθηση οργανώσεων και πολιτών ότι οι τιμές σπανίως κατεβαίνουν και όταν κατεβαίνουν δεν επιστρέφουν ποτέ στα προ κρίσης επίπεδα;

Σε περιόδους γεωπολιτικών εντάσεων, με συγκρούσεις σε ενεργειακά κρίσιμες περιοχές ή διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά, οι τιμές καυσίμων και ενέργειας αυξάνονται με ταχύτητα, αντανακλώντας τις ανησυχίες των αγορών και το ενδεχόμενο περιορισμού της προσφοράς. Αυτή η ταχεία άνοδος μεταφέρεται στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, επηρεάζοντας την παραγωγή, τις μεταφορές, την εφοδιαστική αλυσίδα και τελικά τις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.

Από την άλλη, όταν οι συνθήκες αρχίζουν να εξομαλύνονται, η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών ενέργειας γίνεται με πιο αργούς ρυθμούς. H ασυμμετρία δεν είναι τυχαία, συνδέεται με μια σειρά από δομικούς και λειτουργικούς παράγοντες. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνονται η ύπαρξη αποθεμάτων που αγοράστηκαν σε υψηλότερες τιμές, τo κόστος μεταφοράς και ασφάλισης που δεν μειώνεται άμεσα, φορολογικές επιβαρύνσεις, καθώς και η δομή της αγοράς, που συχνά περιορίζει την ταχύτητα προσαρμογής προς τα κάτω.

Επιπλέον, οι διεθνείς τιμολογιακές πρακτικές και η λειτουργία των χρηματιστηρίων ενέργειας βασίζονται σε προσδοκίες και όχι τόσο σε πραγματικές συνθήκες, γεγονός που μπορεί να διατηρεί τις τιμές σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο διάστημα.

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ – ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Τι προβλέπει η ΟΕΒ για τα θέματα πληθωρισμού και ανάπτυξης; Στην Ευρώπη πολλοί φοβούνται ψηλές τιμές και αδύνατη ανάπτυξη, κάτι που ίσως φέρει αποεπενδύσεις, απώλεια θέσεων εργασίας, πάγωμα μισθών, κλπ. Είναι υπερβολικά απαισιόδοξο αυτό το σενάριο για το υπόλοιπο του χρόνου;

Η οικονομία προφανώς διανύει περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας, διεθνώς αλλά και στην Κύπρο. Οι πληθωριστικές πιέσεις εντείνονται όσο συνεχίζεται η κρίση και οι διαταραχές στην παραγωγή και προμήθεια ενέργειας. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει τις Κεντρικές Τράπεζες σε αύξηση επιτοκίων, κάτι που θα έχει αντιστρόφως ανάλογες επιπτώσεις στην ανάπτυξη: όσο ψηλότερες οι αυξήσεις των επιτοκίων τόσο χαμηλότεροι οι ρυθμοί ανάπτυξης.

Η ανάπτυξη στην Ευρωζώνη, έστω και ασθενική, θα συνεχιστεί. Στην Κύπρο, η ανάπτυξη θα είναι κοντά στο 3%, σημαντικά ψηλότερη της ευρωπαϊκής. Για το υπόλοιπο του έτους και για το 2027, στις ασκήσεις προσομοίωσης της ΟΕΒ για την Κύπρο δεν προκύπτει ως  εύρημα, ούτε με το απαισιόδοξο σενάριο, ενδεχόμενο για αποεπενδύσεις, απώλεια θέσεων εργασίας και πιέσεις στους μισθούς.  

Η δημοσιονομική πειθαρχία, η μείωση του δημόσιου χρέους αλλά και του ιδιωτικού, η  σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος, οι αυξημένες άμεσες ξένες επενδύσεις και η διαφοροποίηση της οικονομικής δραστηριότητας, έχουν δημιουργήσει ισχυρό υπόβαθρο.

Ωστόσο, με τη ρευστότητα της διεθνούς κατάστασης, δεν μπορούμε να κάνουμε αξιόπιστες εκτιμήσεις σε σχέση με το 2028 και εντεύθεν.

Στις 30 Απριλίου συνέρχεται το συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν πιθανή μια απόφαση για αύξηση των επιτοκίων. Τι πιστεύετε πως θα βγάλει αυτή η συνεδρίαση ή η επόμενη, μέσα στον Ιούνιο;

Η νομισματική πολιτική θα συνεχίσει να κινείται σε ένα λεπτό ισοζύγιο μεταξύ της ανάγκης για συγκράτηση του πληθωρισμού και της ανάγκης για στήριξη της  ανάπτυξης. Οι διαρκώς εναλλασσόμενες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή είναι ο ορισμός του σκωτσέζικου ντους. Τα χρηματιστήρια βυθίζονται και οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύονται όταν εντείνονται οι συγκρούσεις, ενώ γίνεται το ακριβώς αντίστροφο όταν διαφαίνεται προοπτική ειρήνευσης. Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι εναλλαγές επισυμβαίνουν ακόμα και εντός της ίδιας ημέρας, κάτι που καθιστά τη δυνατότητα στρατηγικού σχεδιασμού  ιδιαίτερα επισφαλή.

Ωστόσο, πλέον θεωρείται βέβαιο ότι κι αν ακόμα λήξει σήμερα ο πόλεμος, θα χρειαστεί χρόνος να επανέλθουν οι τιμές των ενεργειακών προϊόντων στα προ της κρίσης επίπεδα, κάτι που δικαιολογεί τις ανησυχίες για πληθωριστικές πιέσεις, με ή χωρίς πολεμικές δραστηριότητες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα οδηγήσει την ΕΚΤ σε αύξηση των επιτοκίων τον Απρίλη, δεδομένου ότι οι προοπτικές ανάπτυξης στην Ευρωζώνη είναι ισχνές και μια αύξηση μπορεί να επιφέρει δυσανάλογες αρνητικές επιπτώσεις.

Η αύξηση των επιτοκίων όπως ξέρουμε, μεταφράζεται σε αυξημένες δόσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, γεγονός που περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα και μειώνει την κατανάλωση. Αυτό επηρεάζει τη ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες, χωρίς να αποκλείεται και κάποια πίεση στην ικανότητα εξυπηρέτησης των δανείων. Παράλληλα, το αυξημένο κόστος δανεισμού για τις επιχειρήσεις επηρεάζει αρνητικά τη διάθεση για επενδύσεις.

Αξιολόγηση αγοράς ηλεκτρισμού και συνταξιοδοτικό

Πώς αξιολογεί, κ. Παντελίδη, η ΟΕΒ τη λειτουργία της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού τους τελευταίους επτά μήνες; Είναι νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα αλλά είστε αισιόδοξοι ότι μέσω αυτής της αγοράς θα φτάσει ουσιαστικά φθηνότερο ρεύμα στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά ή πρέπει να γίνει κάτι άλλο;

Η εμπειρία των πρώτων μηνών καταδεικνύει ότι η Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού δεν έχει ακόμη φτάσει στο επίπεδο ωριμότητας που απαιτείται, ώστε να αποδώσει πλήρως τα αναμενόμενα οφέλη.

Έχουν αναδειχθεί ορισμένα ζητήματα λειτουργικής φύσης που χρήζουν βελτίωσης, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποδοτική λειτουργία της, όπως η πληρότητα και αξιοπιστία των δεδομένων κατανάλωσης και παραγωγής και το επίπεδο συγκεκριμένων χρεώσεων. Αυτά περιορίζουν τη δυνατότητα των προμηθευτών να προσφέρουν πραγματικά ανταγωνιστικά τιμολόγια στους τελικούς καταναλωτές.

Υπό αυτή την έννοια, είναι ακόμη πρόωρο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα ως προς τον χρόνο που η ανταγωνιστική αγορά θα οδηγήσει σε ουσιαστική μείωση των τιμών ηλεκτρισμού. Είναι όμως σαφές ότι η αγορά από μόνη της δεν αρκεί για να επιφέρει φθηνότερο ηλεκτρισμό. Για να επιτευχθεί αυτό απαιτείται ένα ευρύτερο πλέγμα παρεμβάσεων, όπως είναι η ενίσχυση και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών του συστήματος, συμπεριλαμβανομένων των δικτύων και των συστημάτων μέτρησης.

Παράλληλα, η επιτάχυνση της έλευσης του φυσικού αερίου και ανάπτυξης έργων αποθήκευσης ενέργειας είναι κρίσιμη, καθώς θα επιτρέψουν την καλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ, περιορίζοντας τις περικοπές φθηνής πράσινης ενέργειας.

Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι της ΟΕΒ για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος; Υπάρχει κίνδυνος μέσα από την τελική διαπραγμάτευση να υπάρξει αναταραχή στις σχέσεις των κοινωνικών εταίρων;

Οι βασικοί στόχοι της ΟΕΒ είναι σαφείς: ένα σύστημα δίκαιο, επαρκές και βιώσιμο σε βάθος χρόνου. Θέλουμε ένα πλαίσιο που να διασφαλίζει αξιοπρεπείς συντάξεις για τους δικαιούχους, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων ή η δημοσιονομική σταθερότητα. Παράλληλα, θεωρούμε αναγκαία την ισότιμη μεταχείριση ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, τη διατήρηση του τριμερούς χαρακτήρα του συστήματος και την ενίσχυση της διαφάνειας και της χρηστής διακυβέρνησης του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

Ως προς το δεύτερο σκέλος, η ΟΕΒ πιστεύει στον ουσιαστικό κοινωνικό διάλογο και επιδιώκει συναινετικές λύσεις. Αναταραχή στις σχέσεις των κοινωνικών εταίρων μπορεί να προκύψει μόνο εάν επιχειρηθούν μονομερείς προσεγγίσεις που δημιουργούν αδικίες, νέες ανισότητες ή μεταφέρουν δυσανάλογα βάρη σε εργαζομένους και επιχειρήσεις. Εάν η διαδικασία στηριχθεί σε τεκμηριωμένα δεδομένα με επαρκή χρόνο διαβούλευσης, υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για μια επιτυχημένη μεταρρύθμιση, με ευρεία αποδοχή.

Παράθυρα ευκαιρίας από τις μεγάλες συμφωνίες της ΕΕ

Δημιουργούνται προοπτικές για διεύρυνση των εξαγωγών, προσέλκυση επενδύσεων και ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας σε πολλαπλά επίπεδα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπέγραψε ή συμφώνησε να προωθήσει διαδικαστικά τρεις μεγάλες εμπορικές συμφωνίες μέσα στο 2026. Μια με τις χώρες της Mercosur, μία με την Ινδία και μία με την Αυστραλία. Ιδιαίτερα η πρώτη προκάλεσε πολλές αντιδράσεις. Πώς αξιολογεί η ΟΕΒ αυτές τις κινήσεις της ΕΕ και πώς βλέπει γενικά τις προσπάθειες για τόνωση του εξαγωγικού εμπορίου της Ένωσης;

Αυτές οι εμπορικές πρωτοβουλίες αποτελούν στρατηγικό βήμα για ενίσχυση της εξωστρέφειας, της ανταγωνιστικότητας και της γεωοικονομικής παρουσίας της Ευρώπης σε ένα ολοένα και πιο απαιτητικό διεθνές περιβάλλον. Με δεδομένη την πολιτική δασμών της Κυβέρνησης των ΗΠΑ και τη δοκιμασία των ευρωατλαντικών εμπορικών σχέσεων, η σύναψη συμφωνιών με αξιόπιστους εμπορικούς εταίρους είναι για την ΕΕ ζήτημα υπαρξιακό.

Οι συμφωνίες με μεγάλες αγορές, όπως οι χώρες της Mercosur, η Ινδία και η Αυστραλία, δημιουργούν προοπτικές για διεύρυνση των εξαγωγών, προσέλκυση επενδύσεων και ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας σε πολλαπλά επίπεδα.

Για μια μικρή και ανοικτή οικονομία όπως η κυπριακή, η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ενιαία αγορά και η πρόσβαση σε τρίτες αγορές μέσω τέτοιων συμφωνιών ανοίγει παράθυρα ευκαιρίας. Οι κυπριακές επιχειρήσεις αποκτούν πρόσβαση σε πολύ μεγαλύτερες αγορές ενισχύοντας την εξαγωγική δραστηριότητα, ιδιαίτερα σε τομείς όπου η Κύπρος διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα, όπως οι υπηρεσίες, τα τρόφιμα και ορισμένα εξειδικευμένα βιομηχανικά προϊόντα.

Με τον πόλεμο στο Ιράν πέρασαν σε δεύτερη μοίρα επικοινωνιακά η πολιτική του προέδρου Τραμπ ως προς τους δασμούς και οι σχέσεις της κυβέρνησής του με την ΕΕ. Τι να περιμένουμε ως προς τις εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ το επόμενο διάστημα, αλλά και στις σχέσεις τους με την Κίνα;

Οι εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ και ΕΕ θα συνεχίσουν να κινούνται σε ένα πλαίσιο όπου συνυπάρχουν η στενή οικονομική συνεργασία, με τον αυξανόμενο ανταγωνισμό και τις περιοδικές εντάσεις. Παρά το ότι ο πόλεμος στο Ιράν έχει μετατοπίσει την προσοχή, τα ζητήματα εμπορικής πολιτικής και δασμών παραμένουν κυρίαρχα. Ιδιαίτερα σε περιόδους έντασης, υπάρχει ισχυρό κίνητρο και από τις δύο πλευρές για διατήρηση διαύλων συνεργασίας και αποφυγή συγκρούσεων που θα έπλητταν και τις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Οι ΗΠΑ έχουν υιοθετήσει μια πιο επιθετική στάση έναντι της Κίνας, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η τεχνολογία, οι ημιαγωγοί και οι κρίσιμες πρώτες ύλες. Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια πιο σύνθετη θέση, καθώς επιδιώκει να διατηρήσει οικονομικές σχέσεις με την Κίνα, ενώ ταυτόχρονα λαμβάνει υπόψη ζητήματα ασφάλειας και στρατηγικής αυτονομίας.

Για την Κύπρο και τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις γενικότερα, το περιβάλλον αυτό δημιουργεί προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες. Από τη μία, η αύξηση του προστατευτισμού και των εμπορικών εντάσεων περιορίζει την πρόσβαση σε αγορές και  αυξάνει το κόστος των συναλλαγών. Από την άλλη, οι ανακατατάξεις στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας δημιουργούν νέες ευκαιρίες για εμπλουτισμό των αγορών και των επιλογών της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ουκρανικό και σχέσεις με Ρωσία

Θα μπορούσε μια σταδιακή εξομάλυνση των σχέσεων της ΕΕ με τη Ρωσία, εκκρεμούντος του Ουκρανικού, να βοηθούσε στην αποτροπή μιας νέας μακράς ενεργειακής κρίσης στην Ένωση; Θα πρέπει να σκεφτεί η ΕΕ το ενδεχόμενο αναστολής κάποιων κυρώσεων στη Ρωσία, ώστε να επιστρέψουν στις ευρωπαϊκές χώρες φθηνά ενεργειακά προϊόντα από τη Ρωσία;

Το μόνο που μπορώ να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα είναι ότι εύχομαι ειλικρινά ο πόλεμος στην Ουκρανία, που ξεκίνησε με τη ρωσική εισβολή τον Φλεβάρη του 2022, να τελειώσει ει δυνατόν και σήμερα. Η αποκατάσταση της ειρήνης σε ένα κρίσιμο, παραδοσιακό θύλακα ενεργειακού και διατροφικού εφοδιασμού της Ευρώπης, θα επιφέρει μεγάλη ανακούφιση στις ευρωπαϊκές οικονομίες γενικότερα.

Εννοείται ότι αυτό προϋποθέτει μια βιώσιμη συμφωνία ειρήνευσης, στη βάση του διεθνούς δικαίου, με ισχυρές εγγυήσεις, που θα διαμορφώνουν ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας στο οποίο η οικονομία θα ενώνει και η ευημερία θα διαχέεται σε όλες τις γωνιές της γηραιάς ηπείρου.