Η συνέχιση του πολέμου στην περιοχή τροφοδοτεί εφιαλτικά σενάρια, που αφορούν το παγκόσμιο ενώ είναι σαφές πως αλλάζουν δραματικά δεδομένα στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι. Αλλάζουν ισορροπίες και δημιουργούνται νέες ανάγκες. Σε αυτό πεδίο των εξελίξεων, θέση λόγω γεωγραφικής γειτνίασης αλλά και της ιδιότητας του κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει και η Κυπριακή Δημοκρατία. Παράλληλα, ρόλο και μάλιστα πρωταγωνιστικό επιδιώκει η κατοχική Τουρκία.
Ο εν εξελίξει πόλεμος διαμορφώνει- και σε κάποιο βαθμό επιβάλλει- νέα δεδομένα, που φαίνεται ότι θα ισχύουν και μετά το τέλος των στρατιωτικών συγκρούσεων.
Ειδικά για την Κύπρο, τα δεδομένα, μεταξύ άλλων, διαμορφώνονται ως εξής:
Πρώτο, στο θέμα της ασφάλειας δημιουργούνται ευρύτερα νέα δεδομένα και τούτο αφορά και την Κύπρο. Ειδικά μετά την έναρξη των επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν και την πτώση του drone στη βρετανική Βάση Ακρωτηρίου, η Κυπριακή Δημοκρατία με τις πρωτοβουλίες που ανέπτυξε, έχει ενισχυθεί στο πεδίο της ασφάλειας. Η κάθοδος υποστηρικτικών δυνάμεων στη θαλάσσια περιοχή της Κύπρου, θεωρείται από τη Λευκωσία ως επιπρόσθετη εγγύηση για τη χώρα μας. Οι χώρες που έσπευσαν να ανταποκριθούν στην έκκληση του Προέδρου, δηλαδή, η Ελλάδα, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Ολλανδία, εκτιμάται πως θα το επαναλάβουν. Κι αυτό ενισχύει την ασφάλεια της χώρας σε συνδυασμό και με κινήσεις της Λευκωσίας στον αμυντικό τομέα. Την ίδια ώρα, μπορεί να προσεγγιστεί κι από μια άλλη οπτική γωνία η παρουσία τους. Είναι σαφές πως η σχέση τους με την Κυπριακή Δημοκρατία τους προσφέρει τη δυνατότητα να βρίσκονται στην περιοχή και να έχουν ρόλο.
Την ίδια ώρα, οι εξελίξεις, οι κινήσεις της Λευκωσίας για ενίσχυση της άμυνας της, που έγινε σε διμερές επίπεδο, έχει ανοίξει τη συζήτηση για συλλογική αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσα από το Άρθρο 42(7), το οποίο μέχρι και τώρα παραμένει θεωρητικό και χωρίς να υπάρξουν ρήτρες υλοποίησης. Η συζήτηση που δρομολογείται, με πρωτοβουλία της Λευκωσίας, θα συγκεκριμενοποιήσει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στην πράξη. Πότε, δηλαδή, θα στηρίζεται ένα κράτος-μέλος που θα κινδυνεύει και πως.
Το θέμα αυτό έχει μπει ήδη σε διαδικασία συζητήσεων και θα τεθεί τον Απρίλιο στην άτυπη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, που θα φιλοξενηθεί στην Κύπρο.
Δεύτερο, έχει ρόλο η Κύπρος σε ό,τι συμβαίνει στην περιοχή μας; Ρόλο έχει και τον ασκεί. Στην παρούσα φάση ασκεί και την εναλλασσόμενη Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τούτο είναι ενισχυτικό εργαλείο στα χέρια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είναι σημαντικό ότι η Λευκωσία έχει σχέσεις με όλα τα κράτη της περιοχής κι αυτό της επιτρέπει να διατηρεί κανάλια επικοινωνίας αλλά και να μεσολαβεί. Σημειώνεται ότι ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών κατά τη συνάντηση, που είχε με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, την περασμένη Τετάρτη, στις Βρυξέλλες, αναφέρθηκε και στο ρόλο της Κύπρου στην περιοχή. Αναγνώρισε τον ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας ως προς τις πρωτοβουλίες που αναλαμβάνει και φάνηκε να ήταν ενημερωμένος. Ο Αντόνιο Γκουτέρες αναφέρθηκε ειδικά στην πρωτοβουλία με το Λίβανο καθώς τον είχε ενημερώσει ο Πρόεδρος της χώρας, Ζοζέφ Αούν. Αυτό το ανέφερε και μετά τη συνάντηση με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε σχέση με την παροχή 100 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο Λίβανο. Βοήθεια που δόθηκε κατόπιν πρωτοβουλίας της Λευκωσίας. Την ίδια ώρα, όπως ανέφερε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, η Λευκωσία μεσολαβεί μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ για εκτόνωσης της έντασης και για να σταματήσουν οι στρατιωτικές συγκρούσεις. Στο πλαίσιο αυτό ενδέχεται να φιλοξενηθεί συνάντηση των δυο πλευρών στο νησί. Η κυπριακή πλευρά, λόγω των σχέσεων που έχει και με τις δυο χώρες, έχει αναλάβει να φέρει κοντά Λίβανο και Ισραήλ για να συζητήσουν τις διαφορές τους και να εκτονωθεί η ένταση. Οι συζητήσεις για το θέμα αυτό συνεχίζονται.
Η Λευκωσία, όπως ανέφερε αρμόδια πηγή, προβαίνει σε πολλές κινήσεις παρασκηνίου και λειτουργεί εκεί και όπου χρειάζεται αθόρυβα.
Τρίτο, οι εξελίξεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν και το Κυπριακό ως προς το ρόλο και τη θέση που θα έχει στις διεργασίες στην περιοχή η Κύπρος, την επόμενη ημέρα μιας συμφωνίας. Μετά, δηλαδή, από την επίτευξη μιας λύσης. Είναι σαφές πως καμία από τις χώρες, που έχουν ανταποκριθεί στην έκκληση της Λευκωσίας, όπως κι άλλες που έχουν συμφέροντα στην περιοχή, δεν θα ήθελε ένα κράτος, η Κύπρος, να καθορίζει τη στάση της για θέματα που αφορούν την περιοχή, μέσω Άγκυρας. Κι αυτό θα γίνεται μόνο εάν μια συμφωνία προσφέρει στην Τουρκία τη δυνατότητα ελέγχου του νησιού.
«Τρέχει» η Τουρκία
Στην αντίπερα όχθη, η Άγκυρα αναζητά ρόλο και μάλιστα πρωταγωνιστικό. Είναι, ωστόσο, σαφές πως Άγκυρα δεν μπορεί να μεσολαβήσει μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ- Ισραήλ, καθώς αυτό το ρόλο δεν αποδέχεται το Τελ Αβίβ. Δεν μπορεί να λειτουργήσει, δηλαδή, μεσολαβητικά, όπως έπραξε στο Ουκρανικό. Ως εκ τούτου επιχειρεί να μπει σφήνα μεταξύ Ιράν και αραβικών κρατών για να τα βρουν. Προσεγγίζει εκείνες τις χώρες, που έχουν πληγεί από ιρανικούς πυραύλους ενώ έχει ανοικτό κανάλι επικοινωνίας και με την Τεχεράνη. Σημειώνεται ότι την περασμένη Τετάρτη (18 Μαρτίου 2026) πραγματοποιήθηκε στο Ριάντ της Σαουδικής Αραβίας, η Σύνοδος Κορυφής των Υπουργών Εξωτερικών της Τουρκίας, Αζερμπαϊτζάν, Μπαχρέιν, Αιγύπτου, Ιορδανίας, Κουβέιτ, Λιβάνου, Πακιστάν, Κατάρ, Σαουδικής Αραβίας, Συρίας και ΗΑΕ. Στην ατζέντα ο πόλεμος στο Ιράν. Ενόψει του γεγονότος ότι και η Τουρκία δέχθηκε ιρανικούς πυραύλους, όπως και χώρες του Κόλπου, όπως και η Ιορδανία, το Αζερμπαϊτζάν, υπήρξε καταδικαστική δήλωση. Την ίδια ώρα, ο Χακάν Φινταν, πέρα της κοινής δήλωσης, σε δικές του τοποθετήσεις στράφηκε και κατά του Ισραήλ.
Είναι σαφές πως εν μέσω πολεμικών συγκρούσεων στην περιοχή, έντονη είναι η προσπάθεια ανακατανομής ισχύος, που αφορά περισσότερο τους μεγάλους παίκτες και την ανάληψη ευρύτερα πρωτοβουλιών. Πρόκειται για ένα παιχνίδι επικράτησης, ένα παιχνίδι ισχύος αλλά και συμμαχιών.
Πετρέλαιο με αγωγό μέσω Τουρκίας
Το όφελος της Τουρκίας από τις εξελίξεις, είναι η έναρξη μεταφοράς πετρελαίου από το Ιράκ στα Άδανα. Σύμφωνα με την τουρκική εφημερίδα «Μιλιέτ», «οι μεταφορές πετρελαίου από το Ιράκ, οι οποίες είχαν σταματήσει μετά τον πόλεμο ΗΠΑ – Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, έχουν ξαναρχίσει μέσω του αγωγού Kerküt – Ceyhan. Ο αγωγός αυτός θα εξάγει πετρέλαιο από το Βόρειο Ιράκ μέσω του λιμανιού Ceyhan στα Άδανα. Η κυβέρνηση της Βαγδάτης και η Κουρδική Περιφερειακή Κυβέρνηση του Ιράκ (KRG), κατέληξαν σε συμφωνία για επανέναρξη των εξαγωγών πετρελαίου προς τον ενεργειακό κόμβο στις ακτές της Μεσογείου, έχοντας ως στόχο εξαγωγής 250 χιλιάδες βαρέλια πετρελαίου». Όσον αφορά τις δυνατότητες που υπάρχουν, η τουρκική εφημερίδα παραπέμπει σε δηλώσεις του Υπουργού Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της Τουρκίας, Alparslan Bayarktar, τον Ιούλιο του 2025, στις οποίες αναφερόταν ότι, ο εν λόγω αγωγός, εάν λειτουργήσει με πλήρη δυναμικότητα, έχει εμπορικό δυναμικό 40 δισ. δολαρίων Αμερικής.
Είναι σαφές πως μετά τα πλήγματα του Ισραήλ και του Ιράν σε ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο δημιουργούν νέα δεδομένα. Και μετά τον τερματισμό του πολέμου θα χρειαστεί χρόνος μέχρι την αποκατάσταση των υποδομών.
Βάσεις: Το νερό, για κυπρο-βρετανικό διάλογο, μπήκε στο αυλάκι
Μπήκε το νερό στο αυλάκι και μετά το τέλος του πολέμου θα ξεκινήσει διάλογος της Κυπριακής Δημοκρατίας με τη Βρετανία για το καθεστώς των Βάσεων. Τούτο πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Τα όσα συνέβησαν με την πτώση drone στη Βάση Ακρωτηρίου, η αδυναμία διαχείρισης των συνθηκών που διαμορφώθηκαν από το Λονδίνο, εκ των πραγμάτων ανοίγει τη συζήτηση. Κυρίως γιατί η διαχείριση των Βρετανών δημιούργησε ανασφάλεια ενώ άφησε εκτεθειμένους τους κατοίκους, που οι κοινότητες τους θεωρούνται περιοχή των Βάσεων. Η Λευκωσία ανοίγοντας το θέμα δεν επιδιώκει ρήξη αλλά να βρεθεί μια λύση. Άλλωστε είναι σαφές πως οι Βάσεις είναι αποικιακό κατάλοιπο κι αυτό είναι απέναντι στο διεθνές δίκαιο. Αυτό το ζήτημα θα συζητηθεί διμερώς και δεν αφορά τρίτους, καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κυρίαρχο κράτος. Όσοι επικαλούνται είτε το Κυπριακό είτε τις Συμφωνίες του 1960, προφανώς και αναζητούν τρόπους να μην ξεκινήσει συζήτηση. Οι Συμφωνίες συγκρότησαν το κράτος. Αυτό το κράτος, που έκτοτε λειτουργεί ( με προβλήματα ομολογουμένως, λόγω κατοχής εδαφών από την Τουρκία) μπορεί να συζητά χωρίς κηδεμόνες.
Ο Νικόλας Ιωαννίδης (MARITIME CLAIMS AND BOUNDARY DELIMITATION TENSIONS AND TRENDS IN THE EASTERN MEDITERRANEAN SEA, 2021), αναφέρει πως «λαμβάνοντας υπόψη τις δηλώσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, στη Συμβουλευτική Γνώμη για το Αρχιπέλαγος Τσάγκος, μπορεί να υποστηριχθεί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο έχει, mutatis mutandis, την υποχρέωση να τερματίσει το ισχύον νομικό καθεστώς των ΒΒ και, τουλάχιστον, να επαναδιαπραγματευτεί τους όρους της παρουσίας του στην Κύπρο με τις αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας με σκοπό την επίτευξη συμφωνίας για τον μετασχηματισμό του νομικού καθεστώτος που διέπει τις SBA.199 Σε γενικές γραμμές, η ομοιότητα και οι αναλογίες μεταξύ των περιπτώσεων του Μαυρικίου και της Κύπρου είναι εντυπωσιακές όσον αφορά τη συμπεριφορά του Ηνωμένου Βασιλείου».
Σημειώνεται ότι η βρετανική εφημερίδα «Γκάρντιαν» αναφερόμενη στην παράγραφο για τις Βάσεις, που έχει περιληφθεί στα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σημείωσε πως «αποτελεί νίκη για την Κύπρο καθώς αυτή η διατύπωση δεν είχε εμφανιστεί σε προηγούμενα σχέδια». Ότι, δηλαδή, «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνωρίζει την πρόθεση της Κύπρου να αρχίσει συζήτηση με το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με τις βρετανικές Βάσεις στην Κύπρο και δηλώνει έτοιμο να παράσχει συνδρομή όπου χρειαστεί».
Η εφημερίδα του Λονδίνου, με σαφή επικριτικό ύφος για την κυβέρνηση της Βρετανίας, σημειώνει ότι το ανατολικότερο κράτος- μέλος της Ε.Ε., το οποίο απέχει 20 λεπτά πτήσης από τον Λίβανο, δεν έχει νιώσει ότι υποστηρίζεται επαρκώς από το Ηνωμένο Βασίλειο. Υπενθυμίζει ότι το αντιτορπιλικό HMS Dragon του Βασιλικού Ναυτικού αναχώρησε από το Πόρτσμουθ για την ανατολική Μεσόγειο την περασμένη εβδομάδα, αλλά οι επικριτές είπαν ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα έπρεπε να είχε ένα πολεμικό πλοίο στην περιοχή μόλις έγινε σαφές ότι ο Ντόναλντ Τραμπ προετοιμαζόταν για μια πιθανή επίθεση στο Ιράν από τα τέλη Ιανουαρίου. Η Γαλλία, αναφέρει η εφημερίδα, ήταν από τα πρώτα έθνη που ανταποκρίθηκαν στο αίτημα της Κύπρου για στρατιωτική βοήθεια, αναπτύσσοντας συστήματα αεράμυνας, μια φρεγάτα και το πυρηναεροπλανοφόρο Charles de Gaulle στην περιοχή.
