Η υπογραφή Στρατηγικής Συμφωνίας, που θα καθορίζει το διαπραγματευτικό πλαίσιο και θα έχει εξελεγκτικό χαρακτήρα υλοποίησης, είναι ο στόχος της Προσωπικής Απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν.

Η αξιωματούχος του Διεθνούς Οργανισμού, κατά την πρόσφατη επίσκεψη της στην περιοχή, προχώρησε σε βολιδοσκοπήσεις  των εμπλεκομένων, για το περιεχόμενο του πλαισίου, το οποίο επιχειρεί, όπως υποστηρίζει,  να γεφυρώσει διαφορές, παρακάμπτοντας και συγκλίσεις και σε μεγάλο βαθμό τη συμφωνημένη βάση. Από μια πρώτη ανάγνωση  όσων είδαν το φως της δημοσιότητας, φαίνεται ότι το πλαίσιο κινείται σε μια λογική αποκεντρωμένης ομοσπονδίας, που με βάση τις ιδέες που τη συνοδεύουν, είναι τόσο χαλαρή, που περνά τον… φράκτη και αγγίζει τη συνομοσπονδία.

Η Στρατηγική Συμφωνία, θα καθορίζει πέραν από το πλαίσιο και βήματα- σταθμούς, με ένα τρόπο εξελεγκτικό.

Όχι τυχαία, η βοηθός της κ. Ολγκίν, που πραγματοποίησε επαφές,  πριν την κάθοδο της Προσωπικής Απεσταλμένης του Γ.Γ. στο νησί, είχε επισημάνει ότι θα πρέπει να διασφαλισθούν σε αυτή την προσπάθεια τα εξής: Πρώτο, διαφάνεια στη διαδικασία,  δεύτερο να μην αλλάζει δραματικά η καθημερινότητα και  τρίτον, όλοι να αντιμετωπίζονται  ως Ευρωπαίοι πολίτες (!)

Παράλληλα βήματα

Είναι σαφές, σύμφωνα με τα όσα βλέπουν το φως της δημοσιότητας, ότι  η Στρατηγική Συμφωνία θα δρομολογήσει, πέραν της έναρξης διαπραγματεύσεων, και τα βήματα, που θα πρέπει να γίνουν παράλληλα.  Το γεγονός ότι υιοθετείται μια εξελεγκτική διαδικασία, αυτό θα σημαίνει ότι θα υλοποιούνται διάφορα μέτρα, που θα συμφωνηθούν.

Φαίνεται ότι θα υπάρξει μεταβατική περίοδος, που ενδεχομένως να διαρκέσει δυο χρόνια,  στη διάρκεια της οποίας θα μπορούσε, μεταξύ άλλων,  να  ξεκινήσει απευθείας διεθνές εμπόριο των κατεχομένων, απευθείας πτήσεις και απευθείας διεθνείς επαφές. Τα τρία άλφα δηλαδή, που είχε προτάξει ο τέως κατοχικός ηγέτης, Ερσίν Τατάρ. Η κ. Ολγκίν  φέρεται να θεωρεί ότι θα πρέπει αρχικά να γίνουν εκατέρωθεν κινήσεις  καλής θέλησης, που θα είναι σημαντικές και θα δημιουργήσουν δυναμική στην κοινωνία.

Στην πορεία, η ιδέα είναι, να συζητηθούν ( ή θα προταθούν) εδαφικές αναπροσαρμογές, που θα περιλαμβάνουν, σύμφωνα με τα όσα είδαν το φως της δημοσιότητας, την επιστροφή Αμμοχώστου και Μόρφου κλπ. Σημειώνεται ότι η δημοσιοποίηση αυτών  των ιδεών, προκάλεσαν ήδη αντιδράσεις στα κατεχόμενα.

Είναι σαφές, από τα όσα συζητούνται στη δημόσια σφαίρα και αφορούν διαρροές των συζητήσεων της Προσωπικής Απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα με τους συνομιλητές της,  πως η λογική που διέπει το πλαίσιο Ολγκίν κινείται στη βάση του «αναγνώριση έναντι εδαφών» ( εφ. Πολίτης).

Στον ΟΗΕ θεωρούν «καλή ένδειξη», το γεγονός ότι ο  Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, όταν πρόσφατα συνάντησε στην Άγκυρα, την Μαρία Άνχελα Ολγκίν,  άφησε να εννοηθεί πως δεν επιμένει σε λύση δυο κρατών. Είναι προφανές, πως η τουρκική πλευρά παρουσιάζεται να συζητά ένα μοντέλο, που δεν θα είναι ακριβώς δυο κράτη, αλλά συνομοσπονδία, η οποία  θα μπορεί να λειτουργήσει εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το θέμα της κυριαρχίας

Η Λευκωσία έχει ξεκαθαρίσει πως επιμένει ότι πρέπει να διασφαλισθούν πλήρως τα τρία singles στο πλαίσιο της λύσης. Δηλαδή,  την μία ενιαία κυριαρχία, την μία ενιαία προσωπικότητα και την μία ενιαία ιθαγένεια. Περαιτέρω, η συμφωνία να διασφαλίζει πως οτιδήποτε προκύψει θα συνιστά μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας.  

Είναι σαφές πως αυτή η θέση, που είναι κόκκινη γραμμή για τη Λευκωσία, δεν γίνεται αποδεκτή από την κατοχική πλευρά, η οποία επιμένει στην κυριαρχική ισότητα και στο ίσο διεθνές καθεστώς. Η κατοχική πλευρά θέλει «μια νέα σχέση»,  που θα βασίζεται σε συμφωνία δύο ανεξάρτητων, κυρίαρχων κρατών με συνεταιριστική μορφή (συνομοσπονδία), απορρίπτοντας κάθε μορφή συνέχισης της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Οι ιδέες, που είδαν το φως της δημοσιότητας, αναφέρονται, πάντως, σε ένα μοντέλο, που δεν θα προβλέπει κοινοβούλιο, αλλά ένα όργανο, στο οποίο θα μετέχει ίσος αριθμός βουλευτών, που θα εκλέγονται, όπως φαίνεται, στα τοπικά κοινοβούλια.

Το θέμα της Ασφάλειας

Η Λευκωσία προτάσσει και το θέμα της ασφάλειας, το οποίο θεωρεί- και είναι- υπαρξιακό ζήτημα. Η αξιωματούχος του Διεθνούς Οργανισμού φαίνεται στο θέμα των εγγυήσεων και της ασφάλειας να επιλέγει μια παλιά δοκιμασμένη συνταγή, η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, δεν προχώρησε για μια σειρά λόγους, ποτέ. Δηλαδή, την  ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ. Μια επιλογή, την οποία συζήτησε και κατέγραψε αντιδράσεις. Μπορεί κανείς να υποψιασθεί ποια, για παράδειγμα, ήταν η αντίδραση του Γενικού Γραμματέα του ΑΚΕΛ, Στέφανου Στεφάνου, όταν τέθηκε ενώπιον του αυτή η ιδέα. Ο ηγέτης του ΑΚΕΛ, εξέφρασε προβληματισμό και σε άλλες ιδέες της κ. Ολγκίν, σύμφωνα με τα όσα ανέφερε στο Εθνικό Συμβούλιο.

Η Άγκυρα δεν έχει κανένα λόγο να συναινέσει σε ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ καθώς δεν έχει λόγο να υποβαθμίσει την παρουσία της στο νησί και να επηρεάσει τους σχεδιασμούς της στην περιοχή, τους οποίους προωθεί μέσω κατεχομένων.

Είναι σαφές πως πολλά θα εξαρτηθούν από τη νέα περιοδεία Ολγκίν στην περιοχή. Εκτός κι εάν είναι αποφασισμένη να προχωρήσει στο επόμενο βήμα, στην πραγματοποίηση της άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης για το Κυπριακό, στο τέλος Ιουλίου στη Γενεύη, ανεξαρτήτως εάν οι εμπλεκόμενοι συμφωνούν ή όχι με τις ιδέες της.

Υπηκοότητα σε 5.175  παιδιά μικτών γάμων

 Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει παραχωρήσει υπηκοότητα σε 5.175 πρόσωπα, που γεννήθηκαν από μικτούς γάμους Τουρκοκυπρίων με Τούρκους. Πρόσφατα δε, εγκρίθηκαν από το υπουργικό συμβούλιο 35 αιτήσεις. Οι αριθμοί αυτοί συνιστούν και μια απάντηση στις αντιδράσεις που καταγράφονται στα κατεχόμενα και στις καταγγελίες κατά της Λευκωσίας.

Είναι σαφές ότι η  παραχώρηση υπηκοότητας γίνεται στη βάση κριτηρίων που καθόρισε το υπουργικό συμβούλιο, το οποίο  έχει την αρμοδιότητα να εγκρίνει ή να απορρίψει αιτήματα.  Σημειώνεται ότι τα κριτήρια έχουν αλλάξει με απόφαση, που λήφθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2024. Σύμφωνα με τα νέα κριτήρια, υπηκοότητα δικαιούνται, μεταξύ άλλων, παιδιά μικτών γάμων, τα οποία:

-Γεννήθηκαν πριν το 1974

–Γεννήθηκαν από γονείς που παντρεύτηκαν πριν το 1974.

-Παιδιά που γεννήθηκαν από γονείς που παντρεύτηκαν εκτός Κύπρου.

Το θέμα αυτό, επανήλθε τις τελευταίες ημέρες καθώς υπήρξαν στα κατεχόμενα δηλώσεις, σύμφωνα με τις οποίες το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ),  αποφάσισε να εξετάσει την προσφυγή  επί της ουσίας,  αναφορικά με το θέμα της μη παραχώρησης της υπηκοότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας σε παιδιά από μικτούς γάμους Τουρκοκυπρίων με Τούρκους έποικους. Αυτό θα γίνει μετά από 11 χρόνια διαδικασίας. Η  Eda Hançer Akkor, μέλος της πρωτοβουλίας και παιδί μικτού γάμου, δήλωσε πως «ότι ο αγώνας της δεν αφορά μόνο πρακτικά ζητήματα όπως η εκπαίδευση ή η ελεύθερη διακίνηση, αλλά και το δικαίωμα στην ισότιμη ιδιότητα του πολίτη και την αίσθηση του ανήκειν». Επί του ιδίου θέματος, ο γενικός γραμματέας της συντεχνίας Τουρκοκυπρίων δασκάλων είπε ότι «πολλοί Τουρκοκύπριοι  που προέρχονται από μικτούς γάμους, είναι θύματα διάκρισης». Παράλληλα, επικαλέστηκε διεθνείς συμβάσεις για τα δικαιώματα του παιδιού, υποστηρίζοντας ότι κάθε παιδί πρέπει να έχει πρόσβαση σε έγκυρα ταξιδιωτικά έγγραφα και δικαιώματα ιθαγένειας.

Αναφορικά με τα πιο πάνω θα πρέπει να αναφερθεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί πως το θέμα της ιθαγένειας, είναι ζήτημα που χειρίζεται αποκλειστικά το κράτος-μέλος.  Περαιτέρω, είναι σαφές πως όσοι ζητούν υπηκοότητα από την Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι χωρίς ιθαγένεια. Έχουν την τουρκική, κι αυτό προφανώς και θα μετρήσει  στο επίπεδο του ΕΔΑΔ. 

Την ίδια ώρα, από τα όσα αναφέρονται στα κατεχόμενα, όχι μόνο από τους προαναφερθέντες αλλά και από τους πολιτικούς, όπως ο εγκάθετος της Άγκυρας, Τουφάν Έρχιουρμαν, είναι σαφές πως αποκρύβεται το προφανές. Ότι, δηλαδή, στην Κύπρο υπάρχουν υπό κατοχή εδάφη, στα οποία η Τουρκία, ως κατοχική δύναμη, έχει μεταφέρει έποικους, με στόχο τη δημογραφική αλλοίωση. Κι αυτή η στρατηγική λειτουργεί σε βάρος και των Τουρκοκυπρίων.

Ο εποικισμός είναι έγκλημα πολέμου και μόνο έτσι μπορεί να αντιμετωπισθεί. Ο εποικισμός στην Κύπρο, αν και είναι έγκλημα πολέμου και τιμωρείται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο( ΔΠΔ), αντιμετωπίζεται, λανθασμένα, ως μέρος της λύσης. Και εντάσσεται σε μια λογική νομιμοποίησης των εποίκων. Εντάσσεται σε μια λογική, που θέλει να συζητηθεί η νομιμοποίηση των αποτελεσμάτων της εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής.

 Το φλερτ Τουρκίας- Αιγύπτου και οι κινήσεις της Λευκωσίας

Δεν κρύβεται το φλερτ Αιγύπτου και Τουρκίας, παρά τις εκατέρωθεν επιφυλάξεις και την έλλειψη εμπιστοσύνης. Σε αυτή τη φάση, η όποια έλλειψη εμπιστοσύνης  δεν φαίνεται να εμποδίζει  την αναθέρμανση των σχέσεων. Κι αυτό έχει να κάνει περισσότερο με τα ζητήματα της ενέργειας αλλά και των συνεργασιών, λόγω των εξελίξεων στην περιοχή. Μπορεί δε κάποιος να υποστηρίξει ότι «τους ενώνει το Ισραήλ».

Η πρόσφατη τετραμερής συνάντηση στο Κάιρο με τη συμμετοχή της Αιγύπτου, της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν, ενδεχομένως να διαμορφώνει νέα δεδομένα σε ό,τι αφορά τις συνεργασίες στην περιοχή. Υιοθετώντας μια πρακτική, και ένα σχήμα, που ξεκίνησαν Κυπριακή Δημοκρατία και Ελλάδα με τις τριμερείς με κράτη της περιοχής, η Τουρκία επιχειρεί να σπάσει τη στρατηγική Λευκωσίας και Αθηνών. Στην ατζέντα της τετραμερούς του Καίρου, ήταν η Λιβύη και τα όσα διαδραματίζονται στην ευρύτερη περιοχή.

Υπενθυμίζεται ότι η επαναπροσέγγιση Άγκυρας και Καίρου ξεκίνησε από το 2024, όταν αντάλλαξαν επισκέψεις οι Πρόεδροι των δυο χωρών, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.  Αυτή η προσέγγιση φαίνεται να προχωρεί με μικρά, πλην σταθερά βήματα.

Είναι γνωστό ότι η  Άγκυρα, μεταξύ άλλων, συντηρεί την ιδέα της για σύγκληση Διάσκεψης με τη συμμετοχή κρατών της περιοχής, στην οποία να τεθούν και τα θέματα των θαλάσσιων ζωνών, αλλά της ενέργειας. Αυτή η ιδέα, που κατά καιρούς υποστηρίζεται και από τους Αμερικανούς,  δεν προχώρησε καθώς η Άγκυρα θέλει συμμετοχή και των Τουρκοκυπρίων. Αυτή η θέση της Τουρκίας, για συμμετοχή του ψευδοκράτους,  αποτελεί και εμπόδιο για την πραγματοποίηση της.

Σημειώνεται ότι πέραν από την τετραμερή στο Κάιρο, αυτές τις ημέρες διεξήχθησαν  και στρατιωτικές ασκήσεις ανάμεσα στην τουρκική και την αιγυπτιακή αεροπορία στο Ικόνιο της Τουρκίας (Anatolian Eagle 2026). Στην άσκηση συμμετείχε και το Αζερμπαϊτζάν.

Σε αυτή την προσπάθεια της Άγκυρας για επαναπροσέγγιση με την Αίγυπτο, υπάρχουν δυο προβλήματα. Το ένα είναι το γεγονός ότι ο Σίσι δεν εμπιστεύεται  τον Ερντογάν επειδή στηρίζει τους Αδελφούς Μουσουλμάνους. Το δεύτερο είναι ότι, τουλάχιστον σε σχέση με τη Λευκωσία, η τελευταία βοηθά το Κάιρο στην προσέγγιση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τούτο προφανώς και δεν μπορεί να το υποβαθμίσει το Κάιρο.

Η Λευκωσία παρακολουθεί και διατηρεί, σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο,  κανάλια επικοινωνίας με την Αίγυπτο. Ενόψει τούτου σχεδιάζεται η πραγματοποίηση τριμερούς συνάντηση, Κύπρου, Ελλάδας, Αίγυπτου, σε επίπεδο υπουργών Άμυνας.