Ο διάσημος Λιθουανός μουσικός που έδωσε σ’ ένα παραδοσιακό όργανο την καινούργια ταυτότητά του.
Τον γνώρισα στην Ιταλία τον περασμένο Νοέμβριο, σε ένα συνέδριο με θέμα τον πολιτισμό. Χαμογελαστός, προσιτός και ευγενικός, με κέρδισε με την προσωπικότητά του από την πρώτη στιγμή. «Είναι από τις ελάχιστες φορές που δεν χρειάζεται να έχω μαζί μου το ακορντεόν», μου εξηγεί γελώντας. «Ταξιδεύω συνεχώς, τις περισσότερες φορές όμως στο πλαίσιο των περιοδειών μου». Όταν όμως -στην επίσκεψή μας σε ένα πανέμορφο κάστρο- βρέθηκε μπροστά σε ένα ακορντεόν, δεν μπορούσε να αντισταθεί. Το πήρε στα χέρια του και το αποτέλεσμα ήταν το λιγότερο μαγικό. Αυτό που δεν γνώριζα τότε, ήταν ότι ο Martynas Levickis θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ακορντεονίστες στον κόσμο και αυτός που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο η παγκόσμια μουσική κοινότητα αντιμετωπίζει το ακορντεόν.
Η Independent τον χαρακτήρισε ως «τον άνθρωπο που έδωσε στο ακορντεόν μια καινούρια ταυτότητα», ενώ οι Times επισήμαναν ότι ο Levickis συνέβαλε στο να εξαλειφθούν συγκεκριμένες προκαταλήψεις για το ακορντεόν. «Το ακορντεόν γεννήθηκε το 1826 στη Βιέννη», μου εξηγεί. «Από τη γέννησή του θεωρήθηκε ως όργανο του λαού λόγω του ότι μεταφέρεται εύκολα, ενώ μπορεί τόσο να παίζει μελωδίες, όσο και να συνοδεύει άλλα όργανα. Σαφέστατα, ο ήχος του έχει κάτι που είτε προσελκύει τους ανθρώπους, είτε τους εκνευρίζει. Θεωρώ, όμως, ότι γίνεται εκνευριστικό μόνο όταν το παίξιμο είναι κακό. Το ακορντεόν είναι μέρος της μουσικής παράδοσης της Λιθουανίας και για πολλά χρόνια ήταν ταυτισμένο με τη μουσική γάμου. Ευτυχώς όχι πια …». Τον ρωτάω πότε και πώς προέκυψε η επαφή του με το όργανο. «Η πρώτη φορά που πήρα ακορντεόν στα χέρια μου ήταν στην ηλικία των τριών. Ήταν ένα παλιό, μικρό ακορντεόν που είχε μόνο 12 κουμπιά στην αριστερή του μεριά και ακόμα κάποια πλήκτρα στη δεξιά του. Ήτανε αρκετά ελαφρύ για να το κουβαλώ παντού και ήμουν περίεργος να πειραματιστώ με ένα όργανο που μου χάριζε απλόχερα ήχους που δεν ήξερα καν ότι υπήρχαν. Κάπου στα 12 μου χρόνια, αντιλήφθηκα ότι το ακορντεόν θα γινόταν ένα σημαντικό κομμάτι του εαυτού μου και της ζωής μου». Αναρωτιέμαι ποιοι ήταν οι στόχοι του όταν ξεκινούσε και πόσους από τους στόχους αυτούς έχει ήδη εκπληρώσει. «Αρχικά δέχτηκα bullying για τον λόγο ότι έπαιζα ένα όχι και τόσο δημοφιλές όργανο που δεν είναι για παιδιά. Ήξερα ότι σύντομα θα έδινα την απάντησή μου μέσα από τη δουλειά μου. Από τη στιγμή που ξεκίνησα να ασχολούμαι επαγγελματικά, προσπαθούσα να ανατρέψω τις προκαταλήψεις αυτές. Έχω κερδίσει τον «Παγκόσμιο Διαγωνισμό Ακορντεόν», το «Λιθουανία έχεις ταλέντο» και κυκλοφόρησα έναν προσωπικό δίσκο με την Universal. Συνεργάζομαι, επίσης, με σπουδαίες ορχήστρες, παίζω τόσο κλασική όσο και σύγχρονη μουσική, ενώ απευθύνομαι σε ακροατές όλων των ηλικιών. Επίσης, ταξιδεύω πολύ και μοιράζομαι τη μουσική μου με τους ανθρώπους. Ζω το όνειρό μου». Τον ρωτάω αν υπάρχουν διαφορές στον τρόπο που οι διάφοροι λαοί αντιμετωπίζουν το όργανο. «Οι προκαταλήψεις για το ακορντεόν υπάρχουν παντού. Παρόλα αυτά, χρησιμοποιώ τις προκαταλήψεις αυτές προς όφελός μου. Χρειάζεται πολλή δουλειά για να πείσεις κάποιους ανθρώπους σε θέσεις-κλειδιά να συμπεριλάβουν το ακορντεόν σε κάποιο φεστιβάλ ή σε συγκεκριμένους χώρους. Συμβαίνει, όμως, κάτι μαγικό τη στιγμή που ανοίγεις τη φυσούνα και μοιράζεσαι μαζί τους ήχους και μουσικές. Συνήθως όλοι κοιτάζουν έκπληκτοι και ενθουσιάζονται, ερχόμενοι σε επαφή με μια πιο σύγχρονη προσέγγιση του οργάνου».
Σ’ αυτό το ταξίδι στην Ιταλία συναντώ και μια συμπατριώτισσά του. Σε μια συνομιλία που έχω μαζί της, τη ρωτάω πόσο γνωστός είναι ο Martynas στη Λιθουανία. «Είναι από τους πιο δημοφιλείς ανθρώπους στη χώρα, είναι σουπερστάρ», μου απαντά. Τον ρωτάω, λοιπόν, πόσο εύκολο είναι για έναν οργανοπαίκτη να γίνει τόσο διάσημος. «Συχνά μου λένε «είσαι νεαρός, όμορφος, στυλάτος, έχεις ωραίο χαμόγελο και μπούκλες». Υπονοούν ότι αυτός είναι ο άσος που κρύβω στο μανίκι. Πιστεύω ότι όλα αυτά είναι ένα σύνολο, αλλά για μένα το πιο σημαντικό είναι οι μουσικές μου επιλογές. Τις θεωρώ πολύ σημαντικότερες από την όποια εξωτερική εμφάνιση». Θεωρεί πως αυτό που έχει καταφέρει είναι να συνδυάσει έντεχνα το κλασικό και το σύγχρονο, αυτό που στη μουσική ονομάζουμε fusion. «Για μένα υπάρχει πάντα χώρος για πειραματισμό. Οι ήχοι μπορεί να γίνουν βαρετοί αν δεν δημιουργούνται με αγάπη, φροντίδα, γνώση και αισθητική. Είχα την τύχη να μάθω πολλά για το θέμα αυτό κατά τη φοίτησή μου στο London Royal Academy of Music, με τον καθηγητή Owen Murray. Αυτό είναι -νομίζω- που με κάνει να ξεχωρίζω: ο κόσμος αυτός που δημιουργώ μέσα από τους ήχους».
Ο Martynas Levickis έχει περιοδεύσει σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο. Είμαι περίεργος για το αν ξεχωρίζει κάποιους συγκεκριμένους χώρους από αυτούς που έχει παίξει και αν έχει κάποιους χώρους-απωθημένα. «Έχω παίξει σε όλα σχεδόν τα μεγάλα θέατρα του Λονδίνου, από το Wigmore στο Albert Hall και άλλα. Αλλά μία από τις μεγαλύτερες αναμνήσεις μου είναι όταν γνώρισα τον Πρίγκιπα Κάρολο και τη γυναίκα του Καμίλα σε ένα στούντιο στο Εδιμβούργο και έπαιξα για αυτούς. Όνειρό μου είναι να παίξω στο Elbphilharmonie στο Αμβούργο και στο Carnegie Hall στη Νέα Υόρκη. Θα με χαροποιούσε, όμως, εξίσου το να παίξω σε κάποιο παλιό εργοστάσιο σε μια βιομηχανική περιοχή».
Ένα από τα πράγματα για τα οποία μου μιλά με περηφάνια είναι το Φεστιβάλ Ακορντεόν που έχει δημιουργήσει από το 2012, έχοντας ως στόχο να αλλάξει τα μουσικά σύνορα του οργάνου. Μιλά με ενθουσιασμό για την ομάδα του και μου εξηγεί ότι το Φεστιβάλ διεξάγεται σε μη-προβλέψιμους χώρους. «Υπό μία έννοια είμαστε επαναστάτες», μου λέει, «χωρίς όμως να απορρίπτουμε την παράδοση». Και ποια είναι τα σχέδιά του για το άμεσο μέλλον; «Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από την πρώτη ανακήρυξη ανεξαρτησίας της Λιθουανίας το 1918, οπότε πολλή δουλειά του έχει να κάνει με την επέτειο αυτή. Το Φεβρουάριο του 2018 θα παρουσιάσω στο Konzerthaus του Βερολίνου για πρώτη φορά ένα έργο που γράφτηκε ειδικά για ακορντεόν και κουαρτέτο εγχόρδων από τον Λιθουανό συνθέτη Ruta Vitkauskaite. Επίσης, θα ταξιδέψω στο Χονγκ Κονγκ, το Τελ Αβίβ, το Λονδίνο και τη Ρίγα. Θα συμμετάσχω ακόμα σε φεστιβάλ στην Ολλανδία, τη Γερμανία, την Τουρκία και τη Νότιο Κορέα. Την Κύπρο δεν την έχω επισκεφτεί ποτέ. Ελπίζω να γίνει και αυτό σύντομα».
stavrosst@gmail.com
