Η κεραμίστρια Σουζάνα Πετρή, η εικαστική θεραπεύτρια Λένια Γεωργίου και αρχαιολόγος Ιωάννα Παντελή, που συνεργάστηκαν με το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου στο πλαίσιο της Πολυαισθητηριακής Μουσειακής Εμπειρίας «Αισθήσεις»,  καταγράφουν τις πρώτες εντυπώσεις τους από την έναρξη του προγράμματος και εξηγούν τον τρόπο με τον οποίο συνέβαλαν στη υλοποίησή του. 

Tο ΠΙΤΚ παρουσιαζει τη νέα πολυαισθητηριακή εμπειρία «Αισθήσεις» με στόχο την προσβασιμότητα όλων στον πολιτισμό.

Λένια Γεωργίου, Εικαστική Θεραπεύτρια:

«H συνεργασία μου στις ‘Αισθήσεις’ έγινε στο πλαίσιο των αλλαγών που αφορούσαν τους εκθεσιακούς χώρους του Μουσείου αλλά και σε εργαστηρία εικαστικής θεραπείας που απευθύνονται τόσο στο ευρύ κοινό όσο και σε συγκεκριμένες ομάδες.

Στο πλαίσιο των αλλαγών του χώρου, σχεδιάσα έναν απτικό σταθμό όπου φιλοξενεί τα αισθητηριακά υλικά και περιλαμβάνει μέρη της δημιουργίας ενός τελικού αντικειμένου ή έργου τέχνης της συλλογής του ΠΙΤΚ και εναλλάσσεται ανάλογα με τα εργαστήρια, τις ξεναγήσεις και το πως θέλουν να το αξιολογήσουν οι εκπαιδευτές. Αυτό προσφέρει μια διαφορετική αισθητηριακή ανάγνωση κάθε φορά. 

Ο απτικός σταθμός έχει σχεδιαστεί βάσει ευρωπαϊκών προδιαγραφών και διαστάσεων έτσι ώστε να φιλοξενεί τροχοκάθισμα ή και να προσαρμόζεται ανάλογα με το ύψος ενός καθίσματος. Είναι σχεδιασμένο για λόγους ασφαλείας με κυκλικό και όχι αιχμηρό σχήμα, όπως και από ξύλο, ένα υλικό φιλικό για όλους.    

Μέσα από τη διαδικασία της απτικής προθήκης όλα τα άτομα μπορούν να βιώσουν μια εμπειρία, σωματικά και συναισθηματικά. 

Σε μια δεύτερη φάση η συνεργασία μου συνεχίζεται με εργαστήρια εικαστικής θεραπείας ανάμεσα σε άλλους ειδικούς. Η  εικαστική θεραπεία είναι ένα επάγγελμα ψυχικής υγείας που χρησιμοποιεί τα υλικά της τέχνης, όπως, μπογιές, πηλός, παστέλ, κιμωλίες, χρωματιστά μολύβια κ.α με στόχο την επικοινωνία των συναισθημάτων και σκέψεων του ατόμου που την λαμβάνει. 

Είναι σημαντικό να τονίσω πως σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού, η εικαστική θεραπεία πραγματοποιείται εδώ και χρόνια και πως ο συνδυασμός της με τον μουσειακό χώρο βελτιώνει δραματικά την ψυχική υγεία. Η εικαστική θεραπεία απευθύνεται σε όλα τα άτομα ανεξαιρέτως. Τα επερχόμενα εργαστήρια αφορούν την ενδυνάμωση γυναικών με θέμα το σώμα και την ενίσχυση σχέσης ατόμων 3ης ηλικίας με τους εγγονούς/εγγονές τους.

Ιωάννα Παντελή, Αρχαιολόγος 

«Ως μέλος της ομάδας του προγράμματος ‘Αισθήσεις’, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω και να συνεργαστώ με πολύ αξιόλογα άτομα από το Πολιτιστικό, τη Σχολή Κωφών και τη Σχολή Τυφλών, αλλά και με άτομα όπως η Λένια κα η Σουζάνα που νοιάζονται για τον Πολιτισμό και για τον Άνθρωπο. Ως αρχαιολόγος ετοίμασα τα κείμενα και τις σχετικές πληροφορίες που αφορούν τα εκθέματα του ΠΙΤΚ. Με βάση τα κείμενα αυτά, δημιουργήθηκαν βίντεο στη νοηματική με την πολύτιμη βοήθεια της Παναγιώτας Θεμιστοκλέους, την οποία ευχαριστώ πολύ και προσωπικά, αφού έμαθα αρκετά πράγματα μαζί της. Οι όροι και το λεξιλόγιο που χρησιμοποιήθηκαν ήταν πολύ απλά, αφού ακριβώς δεν αναφερόμαστε μόνο σε ειδικούς αλλά σε ένα πιο ευρύ κοινό.

Χρησιμοποιήθηκε ακόμα η μέθοδος «Easy to Read Text»  για να διευκολύνουμε άτομα  που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον γραπτό λόγο. Τα βίντεο στη νοηματική είναι με υποτιτλισμό και παράλληλα έχουμε δημιουργήσει οδηγούς για κάθε μουσείο που περιέχουν περιγραφή σημαντικών εκθεμάτων μαζί με τις αντίστοιχες πληροφορίες σε μεγαλογράμματη γραφή.

Το πρόγραμμα αν και τέθηκε σε ισχύ νωρίτερα, εγκαινιάστηκε με την πρώτη πολυαισθητηριακή ξενάγηση στις 8 Ιανουαρίου, που είχα την χαρά να σχεδιάσω, να οργανώσω και να υλοποιήσω με τον Γιώργο Χρίστου, Διευθυντή του Παγκύπριου Συνδέσμου για άτομα με Αυτισμό, στο Β’ Κέντρο Παρέμβασης Λευκωσίας. Στην οργάνωση της πρώτης ξενάγησης σημαντική ήταν και η βοήθεια της αρχαιολόγου Άνδρεας Ορατίου, η οποία θα διεξάγει επίσης πολυαισθητηριακές ξεναγήσεις.

Βασικός μας στόχος, κάθε άτομο να μπορεί να έρθει σε επαφή και να γνωρίσει την ιστορία και την αρχαιολογία του νησιού, να έχει πρόσβαση στους χώρους του πολιτισμού και να είναι μέλος του κοινωνικού συνόλου, χωρίς να απορρίπτεται.

Η πρώτη μας πολυαισθητηριακή ξενάγηση αφορούσε οικογένειες και παιδιά μέσα από δραστηριότητες, γνώσεις, εμπειρίες και παιγνίδι. Προσωπικά, πιστεύω ότι μέσα από τη ξενάγηση ενεργοποιήθηκαν και καλλιεργήθηκαν οι περισσότερες αισθήσεις.

Επιπλέον στις ξεναγήσεις επιλέχθηκαν συγκεκριμένα αντικείμενα επειδή αυτά θεωρούσαμε πως μπορούν να προκαλέσουν ερεθίσματα, δημιουργικότητα, φαντασία, προβληματισμό.

Γι’ αυτές τις ξεναγήσεις έχουμε δημιουργήσει και πιστά αντίγραφα αγγείων, αγαλματιδίων και νομισμάτων, που μπορεί να κρατήσει κάποιος στα χέρια του. Το πιστό αντίγραφο προσφέρει ένα μοναδικό συναίσθημα όταν το κρατάς.

Το πρόγραμμα αυτό- που είναι κάτι καινούριο για όλους μας εδώ στην Κύπρο και μου δημιουργεί πολλά συναισθήματα και κυρίως με συγκινεί -εξελίσσεται, διαμορφώνεται αλλάζει και έχει περιθώριο για βελτίωση».

Σουζάνα Πετρή, κεραμίστρια 

«Οι ‘Αισθήσεις’, είναι ένα πρόγραμμα με πολλαπλές όψεις, που άνοιξε τις πόρτες του στο χώρο του πολιτισμού και αφορούσε εμποδιζόμενα άτομα. Σήμερα, με ιδιαίτερη χαρά βλέπουμε την εξέλιξη του προγράμματος να απευθύνεται σε ένα πιο ευρύ κοινό. 

Προσωπικά διδάσκω το μάθημα της Αρχαίας Κεραμικής που αποσκοπεί στην εξιστόρηση της Αρχαίας Ιστορίας της Κύπρου, δια μέσου διαδραστικών βιωματικών εμπειριών με μέσο τον πηλό, αντλώντας την θεματολογία μου από την συλλογή του Μουσείου.

Ως εκπαιδεύτρια του ΠΙΤΚ εδώ και χρόνια με το πρόγραμμα ‘Δεν είναι σχολείο ‘ είναι με ιδιαίτερη χαρά τώρα, που το αλλάζω και το προσαρμόζω με τις ανάγκες των συμμετεχόντων. Από την εμπειρία μου δουλεύοντας με άτομα με αναπηρίες, θεωρώ χρέος μας την συμπερίληψη και την προσφορά ίσων ευκαιριών.

Για μένα η λέξη αναπηρία δεν έχει καθόλου αρνητική σημασία, αφού θεωρώ ότι οι αναπηρίες μπορεί να είναι οπτικές και μη, όπως και η έλλειψη ενσυναίσθησης. Ο πηλός εκτός από τον εκπαιδευτικό του χαρακτήρα, λειτουργεί ως ψυχοθεραπευτικό υλικό και η επαφή μαζί του διεγείρει τις αισθήσεις. Στόχος μου είναι να μπορέσω να μεταδώσω γνώση για μια από τις πιο αρχαίες τεχνικές του τόπου μας μέσα από την διαδικασία παρασκευής του  πηλού, του χρώματος με φυσικές ώχρες, του πλασίματος και της παρασκευής του αγγείου. Το πρόγραμμα μου απευθύνεται σε όλους: Άτομα τρίτης ηλικίας, κωφούς, τυφλούς, άτομα σε τροχοκαθίσματα, γιατί αυτή ακριβώς η συμπερίληψη είναι η μικρογραφία μιας κοινωνίας με ίσα δικαιώματα στην παιδεία και τον πολιτισμό. Εξάλλου, ό,τι το μυαλό ξεχνά οι αισθήσεις δεν το  ξεχνούν ποτέ». 

Πρόγραμμα ξεναγήσεων

Φεβρουάριος 2023

  • 3.2, Παρασκευή, 18:00: Εργαστήριο κεραμικής για άτομα τρίτης ηλικίας.
  • 5.2, Κυριακή, 11:00: Πολυαισθητηριακή ξενάγηση για οικογένειες με μικρά παιδιά
  • 7.2, Τρίτη, 18:00: Εργαστήριο εικαστικής θεραπείας για την ενδυνάμωση γυναικών με θέμα το σώμα
  • 12.2, Κυριακή, 11:00: Πολυαισθητηριακή ξενάγηση με παράλληλη διερμηνεία στην κυπριακή νοηματική.
  • 16.2, Πέμπτη, 19:00: Εργαστήριο μουσειοαγωγής για άτομα τρίτης ηλικίας.
  • 18.2, Σάββατο, 11:00: Εργαστήριο βιωματικού παραμυθιού για εγκυμονούσες.

Για κρατήσεις για ομάδες για τα εργαστήρια ή για ειδικές ξεναγήσεις μετά από συνεννόηση για μέρα και ώρα που σας ενδιαφέρει, παρακαλώ επικοινωνήστε με το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τράπεζας Κύπρου στο 22128157 ή στο info@culture.bankofcyprus.com