Κατέγραφε τις σημειώσεις του, τις σκέψεις του και τις ανησυχίες του, φωτογράφιζε ό,τι έβρισκε σε ερμάρια, συρτάρια, ακόμα και στους τοίχους του τετραώροφου σπιτιού της Οδού Ονασαγόρου. Συναρμολόγησε από σκίτσα μέχρι προσωπικές στιγμές του ζωγράφου, δίνοντας έτσι ζωή στον κόσμο που ο Διαμαντής είχε επιλέξει να κρατηθεί ζωντανός, όχι μόνο στις αναμνήσεις του αλλά και στις γενιές που ακολούθησαν.
«Προσπαθώ να λυτρωθώ από έναν κόσμο που έχει μαζευτεί μέσα μου και που είναι αποτυπωμένος σ’ έναν τεράστιο όγκο σχεδίων. Όλα αυτά τα σχέδια πρέπει να δικαιώσουν την ύπαρξή τους, να πουν την ιστορία τους, να βρουν τη θέση τους σε μια ολοκληρωμένη δημιουργία που να δίνει στους ανθρώπους τη φυσιογνωμία ενός κόσμου που αλλοιώνεται και χάνεται»… γράφει ο Αδαμάντιος Διαμαντής, ταυτισμένος όπως απέδειξε πολλές φορές κατά τη διάρκεια της ζωής του με τον ίδιο του τον τόπο. «Είναι σημειώσεις του» θα μου πει ο Μενέλαος Πήττας, που κατέγραφε για πέντε χρόνια φωτογραφικά τον μικρόκοσμο του ζωγράφου. Έναν κόσμο που έβρισκε στα συρτάρια, τα ερμάρια και τις ντουλάπες του σπιτιού του στην οδό Ονασαγόρου και που φωτογράφιζε όταν αυτό λουζόταν από φως.
«Ένα φως που πιθανόν να αγαπούσε κι ο ίδιος ο ζωγράφος για να δημιουργεί» τον ακούω να λέει μπροστά από τα έργα τα οποία αποτελούν όχι μόνο το αποτέλεσμα της καταγραφής, αλλά και μια έκθεση στον πρώτο όροφο της Λεβέντειου Πινακοθήκης, η οποία εγκαινιάστηκε ταυτόχρονα με τις «Αγωνίες», μια συγκεκριμένη σειρά έργων του ζωγράφου.
«Το σπίτι που ζούσε και δημιουργούσε (το στούντιό του ήταν στον τέταρτο όροφο), ήταν λιτό. Κατάλαβα πως όλα όσα κρατούσε φυλαγμένα είχαν σημασία για τον ίδιο. Είχα βρει μια μέρα μια φωτογραφία σχισμένη σε ένα φάκελο και έξω έγραφε κομμάτι φωτογραφίας πορτρέτου μου. Για κάποιο λόγο δεν την είχε πετάξει. Είχε κουτιά με φωτογραφίες κυρίως από εκδρομές του στην Κύπρο, με την οικογένεια, τα εγγόνια του, τα παιδιά του, την αγαπημένη του σύζυγο, τον Αντουανέτ. Αν κάτι με εντυπωσίασε, ήταν η οργάνωσή του. Δούλευε πάντα με προσχέδια. Ήταν απίστευτο σε πόσο μικρή κλίμακα τα έφτιαχνε. Και με πόση λεπτομέρεια. Τα σκίτσα αυτά αργότερα τα μετέτρεπε σε πίνακες. Είναι συγκλονιστική δουλειά τα σκίτσα του. Ίσως η συγκλονιστικότερη για μένα. Ανάμεσα στις σημειώσεις του, γράφει ο Διαμαντής: ‘Προσωπικά θα μείνω πιστός στον κόσμο μου, όσο ζω, είναι αληθινός και είμαι αληθινός και όσο εξακολουθεί να εμπνέει τον σεβασμό μου. Αυτός ο κόσμος μπορεί να είναι πολύ μεταμορφωμένος από ό,τι ήταν πριν, αλλά εξακολουθεί να είναι η πηγή της έμπνευσής μου’»…
«Είχε σίγουρα πάθος για την Κύπρο», σχολιάζει ο Πήττας. «Ήταν ένας καλλιτέχνης που μπορούσε να ζήσει και να δημιουργήσει στο εξωτερικό. Συνειδητά όμως επέστρεψε, ακόμα κι όταν το Royal Collage of Arts στο Λονδίνο όπου σπούδασε του απένειμε το Α’ βραβείο σχεδίου. Ο Διαμαντής διάβαζε πολύ, ήταν ένας άνθρωπος εξαιρετικά καλλιεργημένος. Τον ενδιέφερε πολύ η Κύπρος και ήθελε με ένα δικό του τρόπο να καταγράψει τους ανθρώπους της. Τον κόσμο της. Παράλληλα εργαζόταν ως εκπαιδευτικός στο Παγκύπριο Γυμνάσιο και έστηνε και το Κυπριακό Μουσείο Λαϊκής Τέχνης, μαζεύοντας τοπικά αντικείμενα από όλο το νησί, κεντήματα από κάθε περιοχή. Είχε τεράστια αίσθηση ευθύνης απέναντι στον τόπο του. Ένιωθε πως αυτός κι ο τόπος ήταν το ίδιο.
Από το 1974 και μετά, όταν κι ο ίδιος ήταν 74 χρόνων, καταλαβαίνεις –μέσα από κάποια έργα που ακολούθησαν- πως διακατεχόταν από σύγχυση».
Ένας από τους πιο στενούς φίλους και συνεργάτες του, ο Stan Vreede, της οικογένειας Διαμαντή με ολλανδοκυπριακή καταγωγή, ανιψιός του ζωγράφου. Ήταν ο άνθρωπος που οδήγησε τον Μενέλαο Πήττα στο σπίτι της οδού Ονασαγόρου στην παλιά πόλη της Λευκωσίας. Όπως υπολογίζει ο Μενέλαος Πήττας, το σπίτι θα πρέπει να κτίστηκε γύρω στα μέσα της δεκαετίας του 1950 από τον γιο του Διαμαντή, τον Νίκο αρχιτέκτονα στο επάγγελμα. Ο Μενέλαος, είχε μια εμπειρία με τέτοιου είδους φωτογραφικές δουλειές, δέκα στο σύνολο. Μια απ’ αυτές ήταν η καταγραφή 9 σημαντικών γυναικών του στενού οικογενειακού περιβάλλοντός του, μέσα από τις οποίες θέλησε να καταγράψει τη γυναίκα της Κύπρου από το 1930 και μετά.
Το επιχείρησε ξεφυλλίζοντας άλμπουμ, βρίσκοντας προσωπικά αντικείμενα, γράφοντας κείμενα για την κάθε μια. Τυχαία το βιβλίο έπεσε στα χέρια του Αλέκου Διαμαντή, γιου του ζωγράφου, σε ένα από τα ταξίδια του στο νησί – αφού ο ίδιος και η οικογένειά του ζει χρόνια τώρα στην Αυστραλία. Τότε ξεκίνησε ένας διάλογος μαζί του, αλλά και με τον γιο του Μάρκο. Στην πορεία δημιουργήθηκε η ιδέα να κάνει μια καταγραφή του σπιτιού, αλλά και της οικογένειας. «Γνώρισα τον Αλέκο (ο Νίκος έχει φύγει από τη ζωή) και τρία από τα εγγόνια», λέει ο Μενέλαος. «Η καταγραφή ξεκίνησε το 2011. Μέσα απ’ αυτήν προσπαθήσαμε να συνδέσουμε τις μνήμες της οικογένειας μέσα από τον κόσμο του ιδίου του Διαμαντή».
Ο Μενέλαος Πήττας θέλησε να δώσει ζωή στο φωτογραφικό αυτό αρχείο, επιλέγοντας έναν τρόπο καταγραφής που να αναδεικνύει τη διαχρονικότητα του ίδιου ως ζωγράφου. Γι’ αυτό και επέλεξε να φωτογραφίσει τις στιγμές του Διαμαντή, προσθέτοντας στρώματα χρόνου. Κάτι που πέτυχε φωτογραφίζοντάς τες, ξανά και ξανά. Τις ίδιες αρχικά και τοποθετώντας τες σε άλμπουμ σε ένα δεύτερο στάδιο. «Με ενδιέφερε να γίνει η καταγραφή των σκίτσων με ένα φωτογραφικό τρόπο, έτσι ώστε να τις ζωντανέψω στο σήμερα. Σ’ όλη αυτή τη πορεία της καταγραφής υπήρξε ο ενθουσιασμός τού να ανακαλύπτεις κάτι που σε συναρπάζει χωρίς όμως να ξέρεις γιατί. Στην πορεία όλα πήραν τον δρόμο τους…
Ένα δρόμο που οδήγησε τον ίδιο στην ανακάλυψη ενός κόσμου που φωτίζει πολλές πτυχές της δημιουργικότητας, ακόμα και τις δικές του… «Πιστεύω ότι το σημαντικότερο πράγμα για κάθε δημιουργό δεν είναι ποιες είναι οι τελευταίες εξελίξεις της τέχνης και η προσαρμογή σ’ αυτές. Το δικό μου πιστεύω είναι πολύ απλό», έλεγε ο Διαμαντής. «Ο κάθε δημιουργός πρέπει να πιστέψει στις ικανότητές του. Να βρει ποιο είναι το αληθινό γι’ αυτόν στοιχείο και να επιστρατεύσει τις δυνάμεις του…».
Η έκθεση «Ο Μικρόκοσμος του Αδαμάντιου Διαμαντή» διαρκεί μέχρι τις 10.9 στη Λεβέντειο Πινακοθήκη. Καθημερινά 10:00 – 17:00, Τετάρτη: 10:00 – 22:00. Κλειστά την Τρίτη και στις αργίες.
