Το πράσινο φως για τη λειτουργία της Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών αναμένεται να ανάψει κατά τη σημερινή της συνεδρία η Ολομέλεια της Βουλής, η οποία καλείται να ψηφίσει, σύμφωνα με την ατζέντα που κυκλοφόρησε χθες, τους Κανονισμούς που διέπουν το νομικό πλαίσιο οργάνωσης και λειτουργίας της.

Η Ακαδημία Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών θα λειτουργεί με καθεστώς νομικού προσώπου δημόσιου δικαίου και θα αποτελεί το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της Κύπρου στις επιστήμες, στα γράμματα και στις τέχνες καθώς και εστία των πλέον διακεκριμένων Κυπρίων επιστημόνων, λόγιων και καλλιτεχνών. Μέχρι την οικονομική αυτονόμηση της Ακαδημίας, που εκτιμάται ότι θα επέλθει από δωρεές και κληροδοτήματα, θα παρέχεται η αναγκαία κρατική βοήθεια για την κάλυψη των λειτουργικών εξόδων της καθώς και των κτηριακών υποδομών της. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Κυπριακή Ακαδημία: Προωθούνται διαδικασίες για τα ιδρυτικά μέλη

Ειδικότερα, οι προτεινόμενοι Κανονισμοί περιλαμβάνουν πρόνοιες για τη μεταβατική διοίκηση, τις διαδικασίες εκλογής των οργάνων και μελών της Ακαδημίας, τη λειτουργία και τις συνεδρίες της ολομέλειας και των επιτροπών της, την απονομή βραβείων, τη λειτουργία γραφείων ερευνών και κέντρου ερευνών κ.λπ. Για την ετοιμασία των Κανονισμών ζητήθηκαν οι απόψεις οργανωμένων επιστημονικών φορέων καθώς και προσωπικοτήτων του χώρου των επιστημών, των γραμμάτων και των τεχνών και συζητήθηκαν διεξοδικά οι σχετικές προτάσεις που υποβλήθηκαν για την τελική διαμόρφωσή τους από την τετραμελή Ιδρυτική Επιτροπή που διόρισε ο Πρόεδρος Αναστασιάδης για την οργάνωση και την έναρξη λειτουργίας της Ακαδημίας. Η Ιδρυτική Επιτροπή αποτελείται από τους ακαδημαϊκούς Χριστόφορο Πισσαρίδη (νομπελίστα), Λουκά Χριστοφόρου, Κυριάκο Νικολάου και Βάσο Καραγιώργη.

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ: Από την Κυπριακή Ακαδημία θα απονέμονται τα Αριστεία

Σύμφωνα με τη σχετική έκθεση της Επιτροπής Παιδείας της Βουλής που κυκλοφόρησε χθες στην Ολομέλεια του Σώματος, στο πλαίσιο μελέτης των Κανονισμών λειτουργίας της Ακαδημίας εγέρθηκαν προβληματισμοί από πλευράς βουλευτών, οι οποίοι, μεταξύ άλλων, υποστήριξαν τα εξής:

  1. Οι διαδικασίες εκλογής νέων μελών της Ακαδημίας είναι αυστηρά κλειστές και αδιαφανείς. Οι θέσεις πρέπει να προκηρύσσονται ώστε ο καθένας που θεωρεί ότι πληροί τα κριτήρια να μπορεί να υποβάλει αίτηση. Παράλληλα, ο καθορισμός εκ των προτέρων του γνωστικού πεδίου του νέου μέλους μιας τάξης πιθανόν να δημιουργεί κίνδυνο για φωτογράφηση συγκεκριμένων υποψηφίων. Σύμφωνα με τους βουλευτές, οι Κανονισμοί θα πρέπει να διαπνέονται από δημοκρατικές και διαφανείς διαδικασίες για να προσδίδουν κύρος και αξιοπιστία στην Ακαδημία.
  2. Απουσιάζει από τους Κανονισμούς ο οικονομικός έλεγχος τόσο ο εσωτερικός όσο και ο εξωτερικός. Πρόσθετα, παρόλο που η Ακαδημία στα πρώτα χρόνια λειτουργίας της θα επιχορηγείται εξ ολοκλήρου από το Κράτος, εντούτοις, δεν προβλέπεται η κατάθεση του ετήσιου προϋπολογισμού της.
  3. Εγείρεται ζήτημα κατά πόσο εμπίπτει στις αρμοδιότητες και στον ρόλο της Ακαδημίας η ίδρυση γραφείων ερευνών και κέντρου ερευνών τα οποία ενδεχομένως να λειτουργούν ανταγωνιστικά προς αυτά των δημόσιων πανεπιστημίων ή να επικαλύπτουν το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας.

Οι διευκρινίσεις από υπ. Παιδείας και μέλη Ιδρυτικής Επιτροπής

Στην έκθεση περιλαμβάνονται και οι διευκρινίσεις που έδωσαν τόσο το υπουργείο Παιδείας όσο και τα μέλη της Ιδρυτικής Επιτροπής της Ακαδημίας σε σχέση με τους προβληματισμούς που εξέφρασαν βουλευτές της Επιτροπής Παιδείας. Συγκεκριμένα, δόθηκαν οι ακόλουθες επεξηγήσεις:

  • Οι κανονισμοί ετοιμάστηκαν κατόπιν σοβαρής μελέτης και αντικειμενικής και ανιδιοτελούς ομαδικής προσπάθειας με μοναδικό κίνητρο την επίτευξη των σκοπών του ανώτατου πνευματικού ιδρύματος της Κύπρου.
  • Τα άρθρα 15-19 του υφιστάμενου νόμου προβλέπουν επιλογή μελών κατά την κρίση της Ακαδημίας στο πλαίσιο της αποκλειστικής αναγνώρισης των πολιτών που διακρίθηκαν για σπουδαία έργα και υψηλή προσφορά στις επιστήμες, τα γράμματα και τις τέχνες και για τη δυνατότητα συμβολής τους στο έργο της Ακαδημίας και της Δημοκρατίας γενικότερα. Επομένως, η Ακαδημία δεν επιδιώκει μόνο την εκλογή των αρίστων στις επιστήμες, στα γράμματα και στις τέχνες, αλλά κυρίως την εκλογή ανθρώπων που διαπρέπουν σε αυτούς τους τομείς και μπορούν να συνεργάζονται μεταξύ τους για την επίτευξη των σκοπών και των στόχων της Ακαδημίας και, κατ’ επέκταση, για το καλό του τόπου.
  • Ο καθορισμός του πεδίου εκλογής μελών, τακτικών, εξωτερικών και αντεπιστελλόντων γίνεται με δημοκρατικό τρόπο στο πλαίσιο της εκπροσώπησης όλων των γνωστικών αντικειμένων των επιστημών της κάθε τάξης της Ακαδημίας αφού απαιτείται έγκριση και αποδοχή όχι μόνο από την τάξη αλλά και από τη σύγκλητο και την ολομέλεια της Ακαδημίας. Αυτός άλλωστε είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος εκλογής μελών των εθνικών ακαδημιών και σε ξένες χώρες. 
  • Η δυνατότητα ίδρυσης γραφείων ερευνών, κέντρου ερευνών και γραφείου εξωτερικών υποθέσεων προβλέπεται στα άρθρα 40 και 41 του υφιστάμενου νόμου. 
  • Στο άρθρο 42 του υφιστάμενου νόμου αναφέρεται η διαχείριση των οικονομικών της Ακαδημίας, καθώς και ο έλεγχος και η ετοιμασία ετήσιας έκθεσης. Επίσης, στους κανονισμούς προβλέπεται συγκεκριμένα η ετοιμασία του προϋπολογισμού έκαστου οικονομικού έτους από την οικονομική υπηρεσία και τον γενικό γραμματέα της Ακαδημίας.

ΧΟΡΗΓΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΝΙΑΡΧΟΣ ΓΙΑ ΣΤΕΓΑΣΗ

Η Ακαδημία Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών θα στεγάζεται προσωρινά στο Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών στην οδό Γλάδστωνος. Στόχος, βεβαίως, είναι η ανέγερση ιδιόκτητου κτηρίου στο κέντρο της Λευκωσίας. Εναλλακτικά, η Ακαδημία θα παραμείνει στο κτήριο όπου θα στεγάζεται προσωρινά. Σε κάθε περίπτωση –είτε ανακαίνισης, είτε ανέγερσης– εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση από το Ίδρυμα Σταύρος Νίαρχος.