Τα κτίρια που κατοικούμε, που εργαζόμαστε, που βλέπουμε γύρω μας δεν έχουν υπογραφή. Αν είχαν ίσως να ανακαλύπταμε μέρος της ιστορίας του τόπου. Γραμμένης από όλους τους κατοίκους του νησιού, ανεξάρτητα εθνικότητας, πριν το νησί χωριστεί. Ένα μέρος θα είχε την υπογραφή του Τουρκοκύπριου αρχιτέκτονα Abdullah Onar.
Ο Abdullah Onar ήταν μόλις ο τρίτος αρχιτέκτονας ο οποίος προερχόταν από την τουρκοκυπριακή κοινότητα ενώ στο Σύνδεσμο Αρχιτεκτόνων και Πολιτικών Μηχανικών, του οποίου ήταν μέλος, όταν γράφτηκε το 1964 του δόθηκε ο αριθμός 26. Γεννήθηκε το 1929 στην Γαληνόπορνη της επαρχίας Καρπασίας κι αφού τέλειωσε το Δημοτικό σχολείο ήρθε στη Λευκωσία όπου φοίτησε στην Αγγλική Σχολή. Από νωρίς είχε διακριθεί στην τέχνη έχοντας την ενθάρρυνση των καθηγητών του. Παρά την ενασχόληση του με την γλυπτική, δεν το είδε ως επάγγελμα αλλά θέλησε να σπουδάσει αρχιτεκτονική μεταβαίνοντας στην Αγγλία όπου ήταν ήδη εκεί ένας αδελφός του. Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του από το πανεπιστήμιο Durham, έπιασε δουλειά στις δημοτικές υπηρεσίες του Newcastle. Όχι όμως για πολύ, αφού λίγους μήνες μετά αποφάσισε να επιστρέψει στην Κύπρο. «Επειδή η πατρίδα μου με χρειαζόταν», όπως εξήγησε στην κόρη του η οποία σήμερα τον τιμά με μία έκθεση στην Κερύνεια και μία έκδοση.
Με την επιστροφή του στην Κύπρο έπιασε δουλειά στη Λεμεσό στο γραφείο που διατηρούσαν οι Σταύρος Οικονόμου και Φώτης Κολακίδης. Ήταν λίγο μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου και έπνεε ένας αέρας αλλαγής στο νησί με το κίνημα του μοντερνισμού να αφήνει τα σημάδια του. Τις αρχές του ασπαζόταν και ο Onar, ο οποίος μέχρι τότε ονομαζόταν Mulla Ali Abdullah. Το όνομα του το άλλαξε το 1974.
Ένα χρόνο μετά την επιστροφή του αποφάσισε να ιδρύσει το δικό του γραφείο το οποίο διατήρησε μέχρι το 1996. Στη συνέχεια, μέχρι σχεδόν το τέλος της ζωής του το 2019 συνέχισε να ασχολείται με την αρχιτεκτονική ως σύμβουλος. Έχοντας ένα πλούσιο αρχείο, η κόρη του Anber Onar, εικαστικός, αποφάσισε να το οργανώσει διασώζοντας τη δουλειά του πατέρα της σε μία έκδοση, για την οποία άρχισε να εργάζεται όσο ακόμα ο πατέρας της βρισκόταν στη ζωή. Παράλληλα οργάνωσε μία έκθεση με τίτλο «A Modern Past in Architecture: Abdullah Onar» η οποία συνεχίζεται μέχρι τις 24 Ιουνίου στην Κερύνεια, ενώ επιθυμία της θα ήταν να δείξει τη δουλειά του και στις ελεύθερες περιοχές, αφού έργα του είναι διάσπαρτα σε όλη την Κύπρο. Συνολικά σχεδίασε πέραν των 600 έργων τα πλείστα εκ των οποίων αφορούν οικιστικές μονάδες. Το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς του είναι στα κατεχόμενα, κυρίως στη Λευκωσία, καταγράφονται όμως και στη Λεμεσό, Λάρνακα και Πάφο καθώς και σε αγροτικές περιοχές.
Ο Abdullah Onar θεωρείται από τις σημαντικότερες μορφές της μοντερνιστικής αρχιτεκτονικής στην Κύπρο. Πολλά από τα έργα του ήταν πρωτοποριακά και έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της αρχιτεκτονικής, της αλλαγής του τρόπου ζωής, όπως και της κατανόησης του αστικού περιβάλλοντος.
Η έκθεση, αλλά και η έκδοση, που έχουν τον τίτλο «A Modern Past in Architecture», προσπαθούν – μέσα από τη βιογραφική απεικόνιση και το αρχειακό υλικό της δουλειάς του Abdullah Onar- να φωτίσουν ένα μέρος της ιστορίας του τόπου. Δημιουργώντας ένα κολάζ χωρικών και χρονικών σχέσεων μεταξύ εικόνων και αντικειμένων, άλλοτε σκόπιμων κι άλλοτε τυχαίων, η έκθεση παρέχει μια προοπτική για τη ζωή του αρχιτέκτονα, ενώ παράλληλα επισημαίνει την ανάγκη «να βλέπει κανείς υπεύθυνα τόσο το παρόν όσο και το παρελθόν και να αναπτύξει μια σύγχρονη κουλτούρα εξέτασης, ανάλυσης και ερμηνείας».
Το βιβλίο, γραμμένο στην τουρκική, έχει τη μορφή μιας σειράς 50 ιστοριών που βασίζονται σε προσωπικές αναμνήσεις του ίδιου του αρχιτέκτονα και συνομιλίες με φίλους, συναδέλφους, ανθρώπους για τους οποίους σχεδίασε σπίτια και ακαδημαϊκούς. Καθεμία από τις ενότητες προσθέτει μια διαφορετική διάσταση, με τίτλους όπως «Ιστορίες από τον πηλό», «Κοινωνική ζωή κατά τα χρόνια του παλιού μπαχαρικού», «Η τέταρτη γενιά στο ίδιο σπίτι», «Ο σταρ του κινηματογράφου που θαύμαζε τον πατέρα μου», «Το μέλλον σε μια τρύπα από σφαίρες», «Άλλη μια αρχή», «Αυθαίρετες ταυτότητες», «Ο Τσίκλος στους ήχους των σφυριγμάτων» και «Ο Λαϊκός Αρχιτέκτονας». Αυτές οι ανέκδοτες ιστορίες και χρονογραφήματα ξυπνούν ένα ευρύ φάσμα αναμνήσεων στους Κύπριους. Παρέχουν επίσης μια προσωπική προοπτική για τη ζωή στο νησί.
Ελεύθερα, 12.6.2022.
