Σε μια εξέλιξη που κλιμακώνει τη διεθνή αντιπαράθεση γύρω από τη Μπιενάλε Βενετίας, όλα τα μέλη της κριτικής επιτροπής υπέβαλαν την παραίτησή τους, λίγες ημέρες πριν από τα εγκαίνια της φετινής διοργάνωσης στις 9 Μαΐου.
Η παραίτηση έρχεται περίπου μία εβδομάδα μετά τη δήλωση της πενταμελούς επιτροπής ότι, «προασπιζόμενη τα ανθρώπινα δικαιώματα», δεν θα απονείμει βραβεία σε καλλιτέχνες από χώρες των οποίων οι ηγέτες κατηγορούνται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Αν και δεν κατονομάστηκαν ρητά χώρες, η απόφαση αφορούσε ουσιαστικά τη Ρωσία και το Ισραήλ. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει εκδώσει εντάλματα σύλληψης για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, για εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία, καθώς και για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου γκαι τον πρώην υπουργό Άμυνας Γιόαβ Γκάλαντ, για εγκλήματα πολέμου που σχετίζονται με τη γενοκτονία στη Γάζα.
Οι διοργανωτές της Μπιενάλε δεν διευκρίνισαν τους λόγους της μαζικής παραίτησης, η οποία ωστόσο εκλαμβάνεται ως κορύφωση της κρίσης που έχει ξεσπάσει γύρω από τη φετινή διοργάνωση.
Αντιδράσεις και καταγγελίες για διακρίσεις
Η απόφαση της πενταμελούς επιτροπής, με επικεφαλής τη Βραζιλιάνα έφορο Σολάνζ Φαρκάς, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ιδιαίτερα από την ισραηλινή πλευρά. Ο καλλιτέχνης Μπέλου- Σιμιόν Φαϊνάρου, που εκπροσωπεί φέτος το Ισραήλ, κατηγόρησε την επιτροπή για φυλετικές διακρίσεις και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νομικών ενεργειών.
Μετά την ανακοίνωση της παραίτησης, δήλωσε ικανοποιημένος, υποστηρίζοντας ότι η αρχική απόφαση τον στοχοποιούσε λόγω καταγωγής. «Είμαι καλλιτέχνης και πρέπει να κρίνομαι για το έργο μου, όχι για τη χώρα ή τη φυλή μου», ανέφερε, συγκρίνοντας την κατάσταση με προσωπικές οικογενειακές εμπειρίες διώξεων κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Παράλληλα, το ισραηλινό Υπουργείο Εξωτερικών έκανε λόγο για μετατροπή της Μπιενάλε «σε εργαλείο πολιτικής προπαγάνδας».
Πολιτικές πιέσεις και ευρωπαϊκές αντιδράσεις
Η φετινή διοργάνωση βρίσκεται εδώ και εβδομάδες στο επίκεντρο έντονων πολιτικών και θεσμικών πιέσεων. Η απόφαση να επιτραπεί η επιστροφή της Ρωσίας, για πρώτη φορά μετά την εισβολή του 2022 στην Ουκρανία, προκάλεσε αντιδράσεις τόσο από την ιταλική κυβέρνηση όσο και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έχει προειδοποιήσει ότι ενδέχεται να αναστείλει ή να διακόψει χρηματοδότηση ύψους €2 εκατ.
Ο πρόεδρος της Μπιενάλε, Πιετράντζελο Μπουταφουόκο, υπερασπίστηκε τη στάση της διοργάνωσης, τονίζοντας ότι πρόκειται για «χώρο συνύπαρξης» όπου δεν πρέπει να υπάρχει λογοκρισία. Την ίδια στιγμή, το ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού φέρεται να έχει αποστείλει επιθεωρητές για να εξετάσουν τη διαδικασία επανένταξης της Ρωσίας.
Η Μπιενάλε δεν σχολίασε το μποϊκοτάζ της κριτικής επιτροπής στους Ρώσους και τους Ισραηλινούς καλλιτέχνες, εκτιμώντας ότι λειτουργεί «αυτόνομα και ανεξάρτητα». Τα υπόλοιπα μέλη της επιτροπής είναι οι Ζόι Μπατ, Ελβίρα Ντιανγκάνι Όσε, Μάρτα Κούζμα και Τζοβάνα Ζαπέρι.
Αβεβαιότητα για τα βραβεία
Η κρίση αφήνει πλέον ανοιχτό το ερώτημα για το ποιος θα απονείμει τα κορυφαία βραβεία της διοργάνωσης, τον Χρυσό και τον Αργυρό Λέοντα, αλλά και αν τελικά θα μπορούν να βραβευτούν καλλιτέχνες από τη Ρωσία και το Ισραήλ.
Οι διοργανωτές ανακοίνωσαν πάντως ότι φέτος, για πρώτη φορά, θα δοθεί και στο κοινό η δυνατότητα να επιλέξει τους αγαπημένους του καλλιτέχνες, μεταξύ όλων των συμμετεχόντων. Τα βραβεία αναμένεται να απονεμηθούν στο τέλος της έκθεσης, τον Νοέμβριο.
Η Μπιενάλε Βενετίας περιλαμβάνει περισσότερες από 100 εθνικές συμμετοχές και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες διεθνείς διοργανώσεις σύγχρονης τέχνης, ωστόσο φέτος εξελίσσεται σε πεδίο έντονης πολιτικής και πολιτιστικής αντιπαράθεσης.
Με πληροφορίες από ΑΠΕ και New York Times
