«Silent Sky» της Λόρεν Γκούντερσον σε σκηνοθεσία Λέας Μαλένη.

Η Λόρεν Γκούντερσον επαγγέλλεται «θεατρική συγγραφέας, σεναριογράφος, φεμινίστρια». Αναφέρεται μάλιστα ως η πιο πολυανεβασμένη εν ζωή θεατρική συγγραφέας στις ΗΠΑ από το 2016 και μια από τις πιο παραγωγικές, έχοντας δει μόλις στα 40 της χρόνια πάνω από 20 κείμενά της να «ζωντανεύουν» στο σανίδι. Στα έργα της εστιάζει κυρίως σε πραγματικά ιστορικά γεγονότα και υπαρκτά πρόσωπα-  κατά προτίμηση γυναίκες- με σπουδαία συνεισφορά στην επιστήμη, τη λογοτεχνία, την ιστορία (Μαρί Κιουρί, Εμιλί ντι Σατλέ, Έιντα Λάβλεϊς, Ρούντολφ Μπάουερ κ.ά.).

Το πρόσφατο πόνημά της «Ο καταστροφολόγος» είναι ένας μονόλογος για τη ζωή, το έργο και την κοσμοαντίληψη του διακεκριμένου Αμερικανού ιολόγου, ιδρυτή του Global Viral, Νέιθαν Γουλφ, ο οποίος τυγχάνει σύζυγός της και πατέρας των παιδιών της.

Η Γκούντερσον άλλοτε αξιοποιεί την πραγματική συνθήκη ως δραματουργική αφετηρία και αφηγηματικό πρόσχημα κι άλλοτε συνδιαλέγεται ανοιχτά με τις αρχές του θεάτρου- ντοκουμέντο. Εντάξει, θα ήταν υπερβολικό να πούμε ότι ασπάζεται πλήρως τις τεχνικές που εισήγαγε ο Έρβιν Πισκάτορ. Σίγουρα όμως έχει μια έφεση να συνθέτει ιστορίες ανακαλώντας και επανεξετάζοντας το παρελθόν και τη συλλογική μνήμη, απορροφώντας παράλληλα αγωνίες και προβληματισμούς της σύγχρονης κοινωνίας πάνω σε επίκαιρα ζητήματα.

Ο «Σιωπηλός Ουρανός» δεν είναι ασφαλώς ένα δραματοποιημένο ρεπορτάζ, επιστημονικά τεκμηριωμένο, με θέμα τη δύσκολη ζωή της Ενριέττας Λέβιτ και της καθοριστικής συνεισφοράς της στον υπολογισμό των γαλαξίων και τη χαρτογράφηση του σύμπαντος. Το παράδειγμά της είναι το όχημα για μια λυρική εξερεύνηση ζητημάτων που άπτονται της θέσης της γυναίκας σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία, στην εποχή των μεγάλων επιστημονικών ανακαλύψεων.

Το έργο διαδραματίζεται μεν στην αυγή του 20ού αιώνα, γράφτηκε όμως το 2015. Από το πάθος της Ενριέττας Λέβιτ να ονειρεύεται τ’ αστέρια και ν’ αναζητεί απαντήσεις, καθώς οι γυναίκες όχι μόνο υποτιμούνται και ετεροκαθορίζονται αλλά η δουλειά τους οικειοποιείται από τους άνδρες, προκύπτουν άμεσοι συνειρμοί με το σήμερα, όπου τα πράγματα έχουν μεν επιφανειακά σαφώς βελτιωθεί, αλλά στην ουσία η απόσταση που υπολείπεται είναι ακόμη πολύ μεγάλη. Μάλιστα, τον τελευταίο καιρό έχουμε την αίσθηση ότι πηγαίνουμε ένα βήμα μπροστά και δύο πίσω. 

Η βαρήκοη Λέβιτ ήταν το πιο λαμπρό αστέρι στο χαρέμι «υπολογιστών» του καθηγητή Έντουαρντ Πίκερινγκ, διευθυντή του αστεροσκοπείου του Χάρβαρντ. Χαρακτήρες στο έργο είναι επίσης η Άννι Κάνον και η Γουιλιαμίνα Φλέμινγκ, σπουδαίες αστρονόμοι κι αυτές που έκαναν πολύτιμους αστρονομικούς υπολογισμούς για λογαριασμό του Πίκερινγκ. Κι αυτές οι «γκαλάκτικος» της γυναικείας διανόησης δεν είχαν καν το δικαίωμα να χρησιμοποιήσουν το τηλεσκόπιο Great Refractor. Είναι ενδεικτικό ότι ο Πίκερινγκ λάμπει διά της απουσίας του ως χαρακτήρας στο έργο. Αντ’ αυτού κομβικός χαρακτήρας είναι ο βοηθός του, Πίτερ Σο, μη υπαρκτό πρόσωπο που η συγγραφέας επιλέγει να χρησιμοποιήσει στην πλοκή και ως υποτιθέμενο ερωτικό ενδιαφέρον της Λέβιτ.

Η Λέα Μαλένη αξιοποιεί τις δυνατότητες του χώρου του Wherehaus 612 επιλέγοντας να δώσει βάθος στη σκηνή και να χρησιμοποιήσει όλα τα τεχνικά και καλλιτεχνικά μέσα που είναι απαραίτητα για να προσφέρει μια πολυδιάστατη αίσθηση των συνθηκών της εποχής. Καθοδήγησε μαστορικά το ικανότατο υποκριτικό δυναμικό, αποτυπώνοντας ανάγλυφα τους χαρακτήρες που επίτηδες η συγγραφέας σκιαγράφησε τόσο γλαφυρά διαφορετικούς. Αυτό είναι μάλλον συνειδητή επιλογή της Γκούντερσον για να διατηρήσει το ενδιαφέρον στη δράση από την αλληλεπίδρασή τους. Προδίδει ίσως όμως και μια διστακτικότητα, μια έλλειψη εμπιστοσύνης για το είδος θεάτρου που θέλει να υπηρετήσει.

Η… αστρονομικού επιπέδου, για τα κυπριακά δεδομένα, παραγωγή δείχνει μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και αυτοπεποίθηση και σχηματοποιεί δυναμικά το φλέγον κεντρικό μήνυμα, διατηρώντας τις αρετές της ιστορίας και ωθώντας στη σφαίρα της ποίησης και του μυστηρίου τα «θολά» σημεία της πλοκής- όπως για παράδειγμα τις παραμέτρους διαμόρφωσης του ισχυρού κινήτρου αυτών των γυναικών.   

Ελεύθερα, 21.5.2022