«Wish» σε χορογραφία Έλενας Αντωνίου.
Είναι Παρασκευή κι είναι 10 το βράδυ. Η ταξιθέτρια με οδηγεί, μέσω των παρασκηνίων, μαζί με τους τελευταίους αργοπορημένους συν-θεατές, στη θέση μου που είναι πάνω στη σκηνή. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει συγκεκριμένη θέση. Ο θεατής είναι ελεύθερος να σταθεί, να περπατήσει, να καθίσει, να κάνει ό,τι θέλει. Θα μπορούσε και να χορέψει, παρόλο που δεν είδα να τολμά κανείς. Διάλεξα να σταθώ κάπου κοντά στο γούφερ, διότι κάτι με ωθούσε ν’ αφήσω το τριζάτο μπιτ του ηλεκτρονικού ηχητικού τοπίου του Σταύρου Γασπαράτου να με δονήσει και σωματικά.
Συνειδητοποίησα ότι, όπως κι οι υπόλοιποι, εκτός από θεατής είμαι και αξιοθέατος. Ότι θέλοντας και μη συμμετέχω σε μια παραστατική πραγματεία πάνω στη σχέση θεατή- επιτελεστή, η οποία επιτυγχάνεται μέσω μιας πλήρους αντιστροφής ρόλων. Επρόκειτο για μια σπάνια στιγμή στη φιλοθεάμονα «καριέρα» μου -σίγουρα την πιο γλαφυρή- όπου αντίκριζα τον τέταρτο τοίχο… από την πίσω πλευρά. Κι όταν διακρίνεις τον τέταρτο τοίχο (από οποιαδήποτε πλευρά), αυτό σημαίνει ότι πρόκειται να σπάσει. Εδώ λεπταίνει και λεπταίνει μέχρι που εξαφανίζεται. Και τότε συνειδητοποιείς ότι θέλεις δεν θέλεις δεν είσαι απλώς μέρος της παράστασης: εσύ είσαι η παράσταση.
Φορώντας αθλητική περιβολή που επιμελήθηκε ο Χρήστος Κυριακίδης, η Έλενα Αγαθοκλέους, η Ελεάνα Αλεξάνδρου, η Έλενα Γαβριήλ, η Έλενα Καλλινίκου και η Αριάνα Μαρκουλίδου, είναι διασκορπισμένες στην πλατεία, όπου μια μηχανή ομίχλης τη λούζει με μια μυστηριακή ατμόσφαιρα ενώ ο Βασίλης Πετεινάρης στρέφει τους προβολείς που έχουν τοποθετηθεί στον εξώστη του Δημοτικού Θεάτρου Λευκωσίας κατευθείαν προς τη φωτόλουστη σκηνή. Όλα τα φώτα είναι πάνω μας. Οι πέντε περφόρμερ πηγαινοέρχονται στις σειρές, κάθονται ή ανεβαίνουν στα καθίσματα, αλλά κυρίως κοιτάζουν αυστηρά κι επίμονα τους θεατές. Στα μάτια. Όλο το «παιχνίδι» γίνεται με τα μάτια. Ενίοτε κατευθύνονται και προς τη σκηνή, σπάζουν τον τοίχο από την πίσω πλευρά, πλησιάζουν και αλληλεπιδρούν με το κοινό.
Συνεπικουρούμενη δραματουργικά από τον Οδυσσέα Ι. Κωνσταντίνου, η Έλενα Αντωνίου επιφορτίζει τις περφόρμερ με μια διεκδικητική σημειολογία. Η κινησιολογική παρτιτούρα είναι μια διαδικασία αμφισβήτησης και επαναδιαπραγμάτευσης παγιωμένων αντιλήψεων και περιορισμών. Η δραματουργία είναι μια δήλωση παρουσίας και επιμέλειας. Μοιάζει να συνομιλεί με την έννοια του φύλου ως «παραστασιακή επιτέλεση» όπως το είχε θέσει η Τζούντιθ Μπάτλερ, ως κατασκεύασμα δηλαδή τελετουργιών της εξιδανικευμένης κανονικότητας. Είναι μια επιχείρηση ανασήμανσης, μια πολιτική δήλωση όπου το υπό παρατήρηση υποκείμενο περνά στην απέναντι όχθη και «βγάζει τη γλώσσα» στις μιμητικές νόρμες που ορίζουν το δεσποτικά «ιδεώδες».
Γινόμαστε κατά κάποιον τρόπο ηδονοβλεψίες. Δια της αντιστροφής δεν απομονώνεται το κοινό, αλλά οι περφόρμερ κι έτσι ο δραματικός τους κόσμος φαντάζει σαν αποκάλυψη. Είναι μια αίσθηση σαν αυτή που ο Λακάν είχε περιγράψει στην ανθρώπινη ανάπτυξη ως «στάδιο του καθρέφτη», όταν δηλαδή το νήπιο μέσω της εμπειρίας της θέασης της ίδιας του της εικόνας συλλαμβάνει φαντασιακά την έννοια της σωματικής του ενότητας. Αυτό εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη τάση μας να ταυτιζόμαστε με αφηγούμενους χαρακτήρες. Αναγνωρίζοντας ή προβάλλοντας σ’ αυτούς τον εαυτό μας, διαμορφώνουμε και τη συμπεριφορά μας.
Οι άνθρωποι αποφεύγουν ενστικτωδώς να κοιτάζουν με προσήλωση για πολλή ώρα κάποιον άλλον στα μάτια, δηλαδή στην απόλυτη έδρα της ταυτότητας και της προσωπικότητας. Αντίθετα, όταν πρόκειται περί θεάματος το βλέμμα απελευθερώνεται. Η αμηχανία που προκαλείται από τη συνειδητοποίηση της αντιστροφής των ρόλων και από την ορμητική αίσθηση της ανταλλαγής βλεμμάτων, σκέψεων, εμπειριών εξευγενίζει την εξ ορισμού σκοποφιλική τάση ή θέση του θεατή. Το βλέμμα που υποβιβάζει τις γυναίκες σε αντικείμενα προς θέαση ανακλάται σ’ έναν μεγεθυντικό καθρέφτη κι επιστρέφει στον παρατηρητή για να κάψει το δέρμα του.
Εντυπωσιάζεται κανείς από την επικαιρότητα του εγχειρήματος που φιλοξένησε το Διεθνές Φεστιβάλ Λευκωσίας, ειδικά αν αναλογιστεί ότι δεν δημιουργήθηκε φέτος αλλά πρωτοπαρουσιάστηκε στο Ριάλτο το 2019.
Ελεύθερα, 5.12.2021
