Η αναδρομική έκθεση του Νίκου Χαραλαμπίδη «Two Chairs Project» παρουσιάστηκε στη Σόφια.
Ο επίμονος αγώνας του διεθνώς καταξιωμένου Κύπριου εικαστικού Νίκου Χαραλαμπίδη για συνύπαρξη ήταν το κυρίαρχο στοιχείο της μεγάλης αναδρομικής έκθεσης που πραγματοποιήθηκε το καλοκαίρι στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Τέχνης της Σόφιας, στη Βουλγαρία. Η έκθεση, που διήρκεσε από τις 30 Ιουνίου μέχρι και τις 15 Αυγούστου είχε τίτλο «Two Chairs Project» και την επιμελούνταν οι καταξιωμένοι Βούλγαροι καλλιτέχνες και ακαδημαϊκοί Πράβντολιουμπ Ιβάνοφ και Κράσιμιρ Τερζίεφ.
Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο Νίκος Χαραλαμπίδης προσάρμοσε δημοφιλή διαχρονικά έργα του καθώς και προτάσεις που δημιούργησε ειδικά για την περίσταση. Ο τίτλος με τις δύο καρέκλες, είναι μια –κατεξοχήν πολιτική- συμβολική δήλωση που παραθέτει τη διαδικασία της συζήτησης έναντι του μονολόγου.
Κατά την προσφιλή του τακτική, ο δημιουργός επιδίωξε τα έργα να είναι με κάποιον τρόπο ενταγμένα και στην τοπική κατάσταση, ώστε να επικοινωνούν με τάσεις και εντάσεις. Έτσι, όλα τα παραδοσιακά γνωρίσματα, με τις ιδιαιτερότητες των καθημερινών πολιτιστικών αναφορών ήταν βουλγαρικές, αναμεμειγμένες με εμβληματικές εικόνες μιας υπερεθνικής νεωτερικότητας.
Όπως παρατηρείται και στο σημείωμα της έκθεσης, η ανεξάντλητη φαντασία του αναμειγνύει δύο κύριες συστοιχίες αναφοράς, δύο γιγάντιες αντισταθμίσεις – την παράδοση και τη νεωτερικότητα, σε όλες τις δυνατές διαστάσεις και τους παραστατικούς μετασχηματισμούς: από τον τρόπο ζωής, την κουλτούρα, την τέχνη, την πολιτική, το σχέδιο και οτιδήποτε μπορεί να δοκιμάσει την ικανότητα του θεατή να αποκωδικοποιήσει έναν περίπλοκο κόσμο, που είναι ταυτόχρονα οικείος και παράλογος. Κι αυτό παρασύροντας με αναγνωρίσιμα αρχέτυπα, αλλά συχνά και με μια ανεστραμμένη ιεραρχία, σε παροδικές παραλλάξεις και απρόσμενες ανατροπές.
Από τα πολύ πρώιμα έργα του στα τέλη της δεκαετίας του ’80, η καλλιτεχνική πρακτική του Νίκου Χαραλαμπίδη επικεντρώθηκε στην κοινωνική εμπλοκή και τις πολιτικές παρεμβάσεις στη δημόσια σφαίρα, κυρίως σε εμπόλεμες περιοχές, ουδέτερες ζώνες και διαφιλονικούμενες περιοχές σε όλο τον κόσμο.
Εκκινώντας από τον γνωστό αφορισμό- λογοπαίγνιο του Μαρσέλ Ντισάν «A guest + A host = A ghost», η ζωγράφος, ιστορικός τέχνης και διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου Ασπασία Μαστρογιάννη, αναφέρεται στην εμφάνιση του καλλιτέχνη την ημέρα των εγκαινίων και στη διασύνδεση της συζήτησης με τους δύο επιμελητές με μια «πράξη ερμηνείας» του συγκεκριμένου αφορισμού. Το όλο πρότζεκτ παραπέμπει παράλληλα σε μια αλληγορία για την ατέρμονη σειρά συζητήσεων και διαπραγματεύσεων προς αναζήτηση μιας βιώσιμης και λειτουργικής λύσης για την επανένωση της Κύπρου.
«Η εξίσωση εδώ μοιάζει με μια συνολική φασματική διαδικασία, που ισούται μ’ ένα φάντασμα, για σχεδόν μισό αιώνα» παρατηρεί η Ασπασία Μαστρογιάννη. «Συζητούν, αλλά κάθονται σε δύο (πολύ) διαφορετικές καρέκλες» επισημαίνει από την πλευρά του ο Ν. Χαραλαμπίδης, προσπαθώντας να το θέσει σαφέστερα: «Είναι περισσότερο το παιχνίδι μιας διθέσιας καρέκλας, αφού οι καρέκλες στην περίπτωση των διαπραγματεύσεων είναι ακριβώς οι ίδιες, αλλά οι απόψεις των καθημένων απέχουν παρασάγγας. Η σχισματική διαφορά του πολιτιστικού και οικονομικού υπόβαθρου των δύο συνομιλητών είναι προφανώς ένας σοβαρός παράγοντας, για τη σταθερά αντιφατική κατάληξη των διαπραγματεύσεων».
Επιβεβαιώνοντας τις ανησυχίες του καλλιτέχνη, λίγες μέρες μετά τα εγκαίνια της έκθεσης στη Σόφια, η Τουρκία ανακοίνωσε τον εποικισμό της Αμμοχώστου, παραβιάζοντας για άλλη μια φορά την κυριαρχία της Κύπρου και το διεθνές δίκαιο. Προκύπτει η αφήγηση ενός συβυλλικού αφορισμού που είναι συνυφασμένος με την ιστορία της μεγαλύτερης πόλης- φάντασμα στον κόσμο.
«Το ορατό και το φασματικό είναι μια συνεχής πρακτική στο έργο του Χαραλαμπίδη· μια τακτική που ωστόσο δεν είναι ποτέ διφορούμενη ή ασαφής, παρά το γεγονός ότι τα έργα του είναι φορτισμένα με πολλαπλά νοήματα» σημειώνει η Μαστρογιάνη. «Ομοίως, τα αόρατα βιβλία της σοβιετικής περιόδου, κρυμμένα στην τοιχοδομή του μνημείου, επιβεβαιώνουν για άλλη μια φορά τον κανόνα. Αυτά τα τούβλα λειτουργούν για τον καλλιτέχνη ως εργαλεία που μετακινούν ευρηματικά τον άξονα από το ένα πολιτικό πρόβλημα στο άλλο, διαπλέκοντας με τον αργαλειό του διαφορετικές ιστορίες σ’ ένα πλεκτό από κοινά μοτίβα».
