H υπόθεση του Γιώργου Γαβριήλ είναι πολύ σοβαρή: Το διακύβευμα του φιλελεύθερου, δίκαιου κράτους.
Τί εἶναι ἡ πατρίδα μας; Μὴν εἶν᾿ οἱ κάμποι;/ Μὴν εἶναι τ᾿ ἄσπαρτα ψηλὰ βουνά;/ Μὴν εἶναι ὁ ἥλιος της, ποὺ χρυσολάμπει;/ Μὴν εἶναι τ᾿ ἄστρα της τὰ φωτεινά;
Ιωάννης Πολέμης
Προ ορισμένων μηνών, παρακολουθήσαμε εμβρόντητοι το δράμα της πειθαρχικής έρευνας εναντίον του εκπαιδευτικού και καλλιτέχνη Γιώργου Γαβριήλ, αναφορικά με τις “ζωγραφιές” που δημοσιοποίησε σε Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, εφόσον αυτές περιλαμβάνουν “βλάσφημες” αναπαραστάσεις ταγών της πολιτικής και θρησκευτικής εξουσίας. Αρκετοί γράψαμε τότε ότι ο περιορισμός ή η προσπάθεια καταστολής της καλλιτεχνικής έκφρασης είναι ανεπίτρεπτη σε ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος, ενώ τονίσαμε ότι η καλλιτεχνική δραστηριότητα ουδόλως βλάπτει τα δημόσια ήθη.
Λίγο καιρό μετά, νεότερα ιλαροτραγικά συμβάντα ακολούθησαν, καθώς μια εκπαιδευτικός βρέθηκε στο μάτι του κυκλώνα, όταν η αστυνομία μπούκαρε στο σπίτι της, στα πλαίσια της αναζήτησης του διαχειριστή ενός λογαριασμού-παρωδία σε κοινωνικό μέσο δικτύωσης, που δημιουργήθηκε με αναφορά στο όνομα της Υπουργού Δικαιοσύνης. Παρά το σάλο που προκλήθηκε, η – αυτοχαρακτηρισθείσα και ως “χαλκέντερη στη σάτιρα” – Υπουργός επέμεινε ότι η διατύπωση “παραπόνου” από μια Υπουργό στον Αρχηγό Αστυνομίας δεν αποτελεί μια ευθεία προτροπή για υπερβάλλοντος ζήλου δράση, αλλά μια προσπάθεια “οποιουδήποτε πολίτη” να προστατεύσει την οικογενειακή του γαλήνη…
Κι αφού λοιπόν ο λογοκριτικός μηχανισμός Υπουργείων και Υπουργών ὤδινεν ὄρος καί ἔτεκεν μῦν, οι ταγοί του Υπουργείου Παιδείας – έχοντας εντρυφήσει στις κατά Φουκώ πτυχές αναμετάδοσης της εξουσίας και των μορφών ελέγχου και επιτήρησης – ξεκίνησαν νέα διερεύνηση, ζητώντας από τον εκπαιδευτικό και γυμνασιάρχη Γιώργο Γαβριήλ να τεκμηριώσει ότι εκτελεί επαρκώς τα καθήκοντά του, αναφορικά με την αποστολή του δημόσιου σχολείου «για την καλλιέργεια του εθνικού φρονήματος των μαθητών».
Ο Υπουργός Παιδείας ισχυρίστηκε ότι δεν υπάρχει τίποτε το παράξενο να κρίνονται “διευθυντικά στελέχη στο Δημόσιο ως προς την επιτέλεση των διευθυντικών καθηκόντων τους, στη βάση των Κανονισμών”. Ας μας πει τότε, σε πόσα άλλα διευθυντικά στελέχη στάληκαν επιστολές που ζητούν παρόμοιας φύσεως εξηγήσεις. Του προτείνω, επίσης, να αποστείλει νέα εγκύκλιο στα σχολεία, με την οποία να ορίζει επαρκώς το εθνικό φρόνημα. Κι επειδή το συγκεκριμένο Υπουργείο πορεύεται με “δείκτες επάρκειας”, μπορεί να καταρτήσει με τους συμβούλους του ένα φρονημόμετρο [ανάρτηση και ατένιση σημαίας, εκφώνηση πύρινων πανηγυρικών λόγων την 25η Μαρτίου και την 1η Απριλίου, συμμετοχή μαθητών και μαθητριών σε παρελάσεις με δυναμικό βηματισμό κ.α].
Με δεδομένο, πάντως, ότι όλα τα προαναφερθέντα ρυθμίζονται σε κάθε σχολείο από τον καθηγητικό σύλλογο, δύσκολα μπορεί να κατανοήσει κανείς ως ειλικρινείς τις προθέσεις του Υπουργείου να “κρίνει” το συγκεκριμένο διευθυντικό στέλεχος.
Δυστυχώς, η επίδραση των παραπάνω υποθέσεων στη διαμόρφωση του πολιτικού γίγνεσθαι είναι σοβαρότερη απ’ ότι η πρώτη τους ανάγνωση αφήνει να καταλάβουμε. Οι προεκτάσεις τους, όπως υποστηρίζω, στοχεύουν στην καρδιά του φιλελεύθερου κράτους δικαίου: αμφισβητούν το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης και λόγου, ενώ διαμορφώνουν την αντίληψη ότι το κράτος συμπεριφέρεται εκδικητικά προς τους πολίτες του, ασκώντας εκφοβισμό σε όσους θεωρεί ότι λειτουργούν “αντισυστημικά”. Περαιτέρω, η ανέξοδη επίδειξη αυταρχισμού από την εξουσία ρίχνει νερό στο μύλο του λαϊκισμού, καλλιεργώντας το έδαφος για τη διατύπωση ακραίων απόψεων σχετικά με διάφορες “περιθωριακές” ομάδες (πρόσφυγες, μετανάστες).
Πρόκειται, σαφώς, για μια επικίνδυνη παρακαταθήκη στον πολιτειακό βίο. Το διακύβευμα δεν είναι μερικοί πίνακες, κάποιες σατιρικές αναρτήσεις στο διαδίκτυο ή οι πεποιθήσεις ενός γυμνασιάρχη, αλλά η ίδια η ταυτότητα του κράτους. Πράγμα που σημαίνει ότι η καταδίκη αυτών των ενεργειών συνιστά υπόθεση όλων μας: κομμάτων, φορέων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Εκτός κι αν έχουμε αποφασίσει ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία σε τούτο το ταλαίπωρο νησί έχει τελειωτικά αποτύχει.
* Η Έφη Κυπριανίδου είναι Επίκουρη Καθηγήτρια στη Σχολή Καλών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του ΤΕΠΑΚ
