Μια από τις επιφανέστερες γυναίκες που φιλοξενήθηκαν στο Forest Park, η Αγγλίδα συγγραφέας Δάφνη ντυ Μωριέ, έδωσε το έναυσμα σε 12 καθηγητές και καθηγήτριες του ΤΕΠΑΚ να δημιουργήσουν μια σειρά εγκαταστάσεων οι οποίες είναι διάσπαρτες στο ιστορικό ξενοδοχείο.
Η Κλίτσα Αντωνίου, επιμελήτρια του πρότζεκτ, μιλά για την εικαστική παρέμβαση και τη μοναδική εμπειρία που προσφέρει στους επισκέπτες.
– Πώς αντιμετώπισαν οι ιδιοκτήτες του ξενοδοχείου την ιδέα για μια έκθεση στο Forest Park;|Ήταν θετικοί και αρκετά υποστηρικτικοί στην προσπάθειά μας, παρότι πρώτη φορά πραγματοποιείται στον χώρο του ξενοδοχείου μια πολυεπίπεδη εικαστική παρέμβαση σύγχρονων καλλιτεχνών, με τόσα πολλά διαφορετικά εκφραστικά μέσα.
– Τι σας παρακίνησε να επιλέξετε το ιστορικό ξενοδοχείο; Αυτό που μας κίνησε το ενδιαφέρον ήταν ότι το ξενοδοχείου δημιουργήθηκε στο σταυροδρόμι διαφορετικών κουλτούρων, με αποτέλεσμα να αποτελέσει σημείο επαφής ενίοτε αντικρουόμενων τάσεων και ενδιαφερόντων, καθώς και σημείο επαφής ανάμεσα στους ξένους που συνέρρεαν από κάθε γωνιά της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, και στους ντόπιους. Το αρχικό σχέδιο του ξενοδοχείου, σε ρυθμό Αρ Ντεκό, αντικατοπτρίζει τη διαπολιτισμική ζωή του και προσδίδει μια διεθνική αύρα στις πλαγιές του Τροόδους. Η ιστορία της βρετανικής αποικιοκρατίας στην Κύπρο και η επιστράτευση της οροσειράς του Τροόδους ως αρχηγείου των αποικιακών δυνάμεων, καθώς και η ανάπτυξη της περιοχής ως τουριστικού θερέτρου για Βρετανούς απόδημους στη Μέση Ανατολή, πρόσφερε ένα επιπρόσθετο στρώμα ιστορικού υλικού που απασχόλησε τους καλλιτέχνες. Ένας από τους στόχους της δράσης ήταν να αναδείξει αυτό το αποικιακό και μεταποικιακό παρελθόν.
– Και πως το πετυχαίνετε αυτό; Επικεντρώνοντας την έρευνά μας σε μία από τις επιφανέστερες γυναίκες που φιλοξενήθηκαν στο Forest Park, την Αγγλίδα συγγραφέα Δάφνη ντυ Μωριέ, που εκεί έγραψε μέρος του μυθιστορήματός της «Ρεβέκκα» το 1938. Η έκθεση πραγματεύεται το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ολοκληρώθηκε το μυθιστόρημα, δηλαδή την Κύπρο του Μεσοπολέμου, υπό βρετανική κυριαρχία. Για την ντυ Μωριέ, το ξενοδοχείο αποτέλεσε μια ευχάριστη απόδραση από την πνιγηρή θερινή ζέστη της Αιγύπτου, όπου υπηρετούσε ο σύζυγός της ως μέλος των Βρετανικών Αποικιακών Δυνάμεων. Εξάλλου, ορισμένα από τα κεντρικά θέματα του βιβλίου, όπως είναι η εμμονική αγάπη και το εμμονικό μίσος, η μνήμη και η νοσταλγία των περασμένων, ταξίδια, σπίτια και ξενοδοχεία, η θέση της γυναίκας, αλλά και η ίδια η ζωή μέσα στο ξενοδοχείο, ήταν πολύ πλούσιο υλικό για έμπνευση.
– Τι σας γοήτευσε στη δουλειά της Αγγλίδας συγγραφέως; Το όνομα της Δάφνης ντυ Μωριέ είναι πρωτίστως συνδεδεμένο με επιτυχίες κινηματογραφικές. Ταινίες όπως η «Ρεβέκκα» και τα «Πουλιά», σκηνοθετημένες από τον Άλφρεντ Χίτσκοκ, αποτελούν την επιτομή, θα έλεγε κανείς, του λογοτεχνικού σύμπαντος που υφαίνουν τα έργα της, γεμάτα πάντα από το μυστήριο και την αγωνία που υπαγόρευαν οι φοβίες και οι έμμονες ιδέες από τις οποίες βασανιζόταν η συγγραφέας. Η εικαστική παρέμβαση από το Τμήμα Καλών Τεχνών παίρνει αφορμή από το γεγονός ότι η Αγγλίδα συγγραφέας παραθέρισε στο ξενοδοχείο, ενώ σύμφωνα με ορισμένες αφηγήσεις συνέγραψε εκεί μέρος του μυθιστορήματός της «Ρεβέκκα» (1938). Το μυθιστόρημα διανθίζεται με πλάγιες αναφορές στο ξενοδοχείο Forest Park και στο κυπριακό τοπίο. Για τη συγγραφέα, τα δωμάτια των ξενοδοχείων είναι χώροι όπου αναστέλλεται η σφοδρότητα της πραγματικής ζωής.
– Πώς τα έργα των συμμετεχόντων καλλιτεχνών αλληλεπιδρούν με το έργο της συγγραφέως; Τα έργα που εκθέτουν οι καλλιτέχνες στους χώρους του ξενοδοχείου αποκαλύπτουν αυτή τη χαμένη οικειότητα του κτηρίου και τα αλλεπάλληλα στρώματα μνήμης και ιστορίας από τη ζωή του Forest Park και των θαμώνων του. Όπως λέει η Elizabeth Grosz στο «Space, Time and Perversion» (1995): «Η σχέση του υποκειμένου με τον χώρο και τον χρόνο δεν είναι παθητική. Ο χώρος δεν είναι απλώς ένα άδειο δοχείο, ανεξάρτητο απ’ το περιεχόμενό του: αντίθετα, οι τρόποι με τους οποίους εκλαμβάνεται και αντιπροσωπεύεται ο χώρος εξαρτώνται από τα είδη των αντικειμένων που είναι τοποθετημένα “εντός του”. Πιο συγκεκριμένα, εξαρτώνται από τα είδη των σχέσεων που το υποκείμενο διατηρεί με αυτά τα αντικείμενα. Ο χώρος επιτρέπει διαφορετικά είδη σχέσεων αλλά, σε αντάλλαγμα, μεταμορφώνεται σύμφωνα με τις θυμικές και ορχηστρικές σχέσεις του υποκειμένου μαζί του».
– Αναμένετε ότι θα αναπτυχθεί μια σχέση αλληλεπίδρασης των επισκεπτών με τα έργα;
Κάθε επισκέπτης της έκθεσης θα μεταφέρει προσωπικές ιστορίες και αναμνήσεις στον χώρο του Forest Park, και θα ακολουθήσει το δικό του ταξίδι μέσα από τα έργα τέχνης που θα είναι διάσπαρτα στις εγκαταστάσεις του ξενοδοχείου, δημιουργώντας έτσι μια μοναδική συγκινησιακή εμπειρία για τον καθένα.
– Τι εικαστικά μέσα χρησιμοποιούν οι δημιουργοί και πως προσεγγίζουν το θέμα της μνήμης; Τα έργα τέχνης στη συγκεκριμένη έκθεση επιχειρούν να «βγάλουν τον φελλό» ώστε να ελευθερωθούν οι αναμνήσεις του ξενοδοχείου ως χώρου, χρησιμοποιώντας διάφορα καλλιτεχνικά μέσα όπως ζωγραφική, δισδιάστατες και τρισδιάστατες εγκαταστάσεις, ήχο, μουσική, βίντεο και ψηφιακές προβολές. Αυτό που επιδιώκουν να πετύχουν δεν είναι η απλή αναπαράσταση ή σύλληψη, αλλά, όπως ισχυρίζεται ο Gilles Deleuze στο έργο «Francis Bacon: The Logic of Sensation» (2002), «να απευθυνθούν σε προβλήματα και προκλήσεις» και «να παραγάγουν αισθήσεις, θυμικές αντιδράσεις και εντάσεις». Γι’ αυτό, άλλωστε, και τα έργα διακόπτουν τη χωροταξία του ξενοδοχείου και του ιστορικού του ερείσματος, προκειμένου να προκαλέσουν τον επισκέπτη να (ανα)θεωρήσει την πολυσχιδή, διαπολιτισμική ιστορία και το μνημονικό απόθεμα του ξενοδοχείου και του περιβάλλοντος χώρου.
– Είναι η πρώτη φορά που το Τμήμα Καλών Τεχνών του ΤΕΠΑΚ διοργανώνει μια έκθεση εκτός του χώρου του. Σας ενδιαφέρει να αναπτύξετε κάποιες εικαστικές παρεμβάσεις έξω από τον πανεπιστημιακό περιβάλλον; Μέρος της πολιτικής του Τμήματος Καλών Τεχνών αφορά στην ανάπτυξη της τοπικής γνώσης και ιστορίας, μέσα από εικαστικές και ευρύτερα πολιτισμικές διοργανώσεις. Με συλλογική δράση και συνέργειες, σκοπός είναι να αναπτυχθούν δημιουργικές δραστηριότητες που αφορούν στον πολιτισμό και την άυλη πολιτισμική κληρονομιά. Έτσι, οι προγραμματισμένες παρεμβάσεις μας έξω από τον πανεπιστημιακό χώρο δεν θα έχουν μόνο την μορφή εικαστικών εκθέσεων αλλά συγχρόνως έρευνας και καινοτομίας. Προχωρούμε έτσι, με την ίδρυση και οργάνωση χώρων φιλοξενίας καλλιτεχνών στον Άγιο Ιωάννη Πιτσιλλιάς, ένα Διεθνές Κέντρο Εικαστικών Ερευνών σε συνέργειες με εξωτερικά ιδρύματα και συνδιοργανώνουμε κοινές πολιτιστικές εκδηλώσεις με δήμους, πρεσβείες και άλλους φορείς.
Το εικαστικό πρότζεκτ στο Forest Park που άρχισε στις 20 Δεκεμβρίου θα παρουσιάζεται έως τον Μάιο του 2021. Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Έβελυν Αναστασίου, Κλίτσα Αντωνίου, Παναγιώτης Δουκανάρης, Ελίνα Ιωάννου, Κυριάκος Κουσουλίδης, Μελίτα Κούτα, Γιάννος Οικονόμου, Ανδρέας Σάββα, Νίκος Σύννος, Σιμώνη Φιλίππου, Γιούλα Χατζηγεωργίου, Γιάννης Χρηστίδης.
Κεντρική φωτο: Κλίτσα Αντωνίου. I am so glad it cannot happ en twice the fever of first love. 2020, καμένο ξύλο, μεταβλητές διαστάσεις.
Φιλελεύθερα, 10.1.2021.
