Οι εγγλέζοι, που όπως πιθανολογείται από κάποιους πολιτικούς αναλυτές, ίσως και να συμμετέχουν στις στοχευόμενες ‘επιχειρήσεις’ του Al Jazeera, μας έχουν μελετήσει καλά. Από την πρώτη μέρα που πάτησαν το πόδι τους εδώ, έκαναν τις ανθρωπολογικές τους μελέτες, όπως κάθε αποικιοκρατική δύναμη σε νέο έδαφος.
Στην αναφορά τους μετά από τον πρώτο χρόνο στην Κύπρο, το 1879, γράφουν:
“…Υπάρχει μια κοινωνική ισότητα, λόγω των πολλών πολέμων, της κατοχής και καταπίεσης. Οι αστοί που κατάφεραν να ζουν λίγο πιο άνετα, είχαν παππούδες και πατεράδες αγρότες. Εντούτοις, αναπτύσσουν γρήγορα επιχειρηματικές συνήθειες, είναι πονηροί στις συναλλαγές τους και δεν παίρνουν ρίσκα. Δεν λυπούνται ούτε για ένα λεπτό να πάρουν και το τελευταίο φράγκο των συμπατριωτών τους, που υπέπεσαν στα χέρια τους. Δεν κοιτούν μακροπρόθεσμα και είναι πολύ κοντόφθαλμοι όσον αφορά στο κέρδος. Εντούτοις, είναι καλοί, φιλόξενοι, ευγενικοί, στοργικοί με την οικογένεια τους, ποτέ δεν ξεχνούν τις παλιές σχέσεις τους. Και γενικά, έχουν μια παράξενα χαρούμενη διάθεση.” “…Νωχελικοί, που ενδίδουν σε μάταιες υπερβολές, δεν ντρέπονται να πουν ψέματα ή να παραβιάσουν τον νόμο. Νηφάλιοι, αν και το κρασί είναι πολύ φθηνό, δεν μεθούν. Εντούτοις, παρόλη τη νωχελικότητα τους, φάνηκε από όσους δούλεψαν στην κατασκευή των δρόμων, ότι έχουν δύναμη και όρεξη να δουλέψουν και να μάθουν”.[1]
Παραθέτοντας το παραπάνω απόσπασμα, δεν υπονοώ, βέβαια, κάποια ταύτιση με ρατσιστικές θεωρίες DNA. Η παραπάνω περιγραφή, παρόμοια και με άλλες πολλές δυτικών αποικιοκρατών και οριενταλιστών για τους ιθαγενείς, υπό τη διοίκηση – ιδιοκτησία τους, μού είχε κάνει εντύπωση κατά τη διάρκεια μιας έρευνας μου, κάποτε, στο Κρατικό Αρχείο και την κατέγραψα. Η αναφορά αφορούσε στην πρώτη χρονιά της αγγλικής διοίκησης, και ύστερα από 300 χρόνια τουρκοκρατίας. Επομένως, μπορεί να εξηγηθεί πως μια τέτοια νοοτροπία μπορεί να αναπτύχθηκε κάτω από εκείνες τις συνθήκες και όπως περιγράφεται στο report.
Το τι έγινε όμως από τότε μέχρι σήμερα, χρήζει βαθύτερης ανάλυσης. Μπορούμε να απορρίψουμε πολλές ευθύνες στους εγγλέζους και στο πόσο επένδυσαν και καλλιέργησαν τέτοιες νοοτροπίες. Στο πως ο καπιταλισμός ξέρει να διαφθείρει και να εξαγοράζει ψυχές πεινασμένες ή/και ξεπεσμένες. Αυτά, τα έχει κάνει παντού, συμβαδίζοντας με τον ιμπεριαλισμό και δεν είναι δύσκολο να δει κανείς πόσοι πολιτισμοί (αρκετοί πανάρχαιοι) διαλύθηκαν, όπως και τι απέμεινε από αυτούς, στην αμείλικτη, παγκοσμιοποιημένη εποχή μας. Μπορεί κάποιος να μιλά αρκετά για αυτά ως μέρος, που είναι, της σύγχρονης μας πραγματικότητας.
Τώρα όμως, που εισέρχεται η δική μας ευθύνη; Τι έγινε σε εποχές που μπορούσαμε να ξεφύγουμε από αυτές τις νοοτροπίες και να γίνουμε καλύτεροι; Αφεθήκαμε ποτέ μόνοι και ελεύθεροι; Πως αφήσαμε μερικούς τους κουτοπόνηρους να μας διοικούν, πως τους δώσαμε εξουσία; Πως κάποιοι παλιοί τσιφλικάδες έγιναν εξουσία, (όπως λέει και ο Π. Κονδύλης για την Ελλάδα) ή πως κάποιοι από τη νεόπλουτη εξουσία μετέτρεψαν τον τόπο σε τσιφλίκι τους; Και πως κάποιοι συμφεροντολόγοι νεο-αστοί, πού’ χαν σούρτα-φέρτα με τους αποικιοκράτες και μιμούνταν τους τρόπους τους, αυτοί οι “πονηροί” πού’ γιναν κάποτε τοκογλύφοι κι έπαιρναν το βιος των συμπατριωτών τους, αυτοί στους οποίους επένδυσαν οι ξένες εμπλεκόμενες δυνάμεις, λειτούργησαν μέσα σε κόμματα και έγιναν εξουσία; Πως έγιναν κλίκες με χίλια δυο παρακλάδια, που έρχονται και μας τυλίγουν και υπαγορεύουν στις συνειδήσεις μας πως ‘αυτή είναι η Κύπρος’; Μήπως όλα αυτά είναι που ακόμα χρειάζεται να κατανοήσουμε; Μήπως είναι καιρός να δούμε πως και στην μετά το ’74 εποχή, που ξανα-αγοράστηκαν συνειδήσεις, κυριαρχούν παλιές νοοτροπίες; Δεν είναι καιρός να τις απαλλαγούμε μια και καλή;
Η ελπίδα συμβαδίζει, κυρίως, με τους νέους. Σε κείνους τους νέους που αρχίζουν να μελετούν και να βλέπουν. Μόνο αυτοί! Το κατεστημένο είναι πολύ σαθρό και η αλλαγή απαραίτητη, εκ θεμελίων.
* Η Στέλλα Ευαγγελίδου είναι αρχιτέκτονας
** Στην κύρια φωτογραφία: Οι άνθρωποι που οικοδόμησαν την Κύπρο – Ασφαλτόστρωση του δρόμου Πέγειας (1957) (φωτογραφία Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών)
1]Η πηγή του αποσπάσματος είναι το Annual Report of Limassol Distrit after the First year of British Administtration, Ιούλιος 1878-1879. V41/1, σελ. 18.
