16:20 – «Γιατί οι πιο πολλοί άνθρωποι φοβούνται την παραμονή στο σπίτι, κύριε Χαραλαμπίδη;». «Oι άνθρωποι είναι εξ ορισμού κοινωνικά όντα. Η φύση ορίζει την επικοινωνία ως ανάγκη ζωής και οι εξαιρέσεις των μοναχικών ανθρώπων επιβεβαιώνουν τον κανόνα. Το ζήτημα, ωστόσο, όπως το θέτει ο κορωνοϊός, έγκειται στον αναγκαστικό αυτοεγκλεισμό μας, που λαμβάνει σχήμα πανδήμου, εξ ανάγκης, υποταγής σε όρους επιβίωσης. Αυτό δεν το ανέχεται η φυσική ροπή μας προς ελευθερία. Θεωρούμε, λοιπόν, ότι κάποιοι μάς τη στερούν. Λησμονούμε, ωστόσο, πως αυτοί οι κάποιοι τυχαίνει τώρα να είμαστε εμείς, εφόσον επιβάλλουμε στον εαυτό μας την υποχρέωση να σεβαστεί και να ακολουθήσει αυστηρά μέτρα αυτοπροστασίας. Το ουσιωδέστερο μέρος αυτού του δεδομένου είναι ότι θα πρέπει να δεχτούμε την παραμονή στο σπίτι ως ευλογία, που μας παρέχεται βάσει έξωθεν εντολών. Το πράγμα είναι κομμάτι περίπλοκο για όσους δυσκολεύονται στην ιδέα να μείνουν μόνοι με τον εαυτό τους. Όσο για τους ανθρώπους με ειδική αποστολή, τους ήρωες της πρώτης γραμμής, αυτοί πραγματικά αντιμετωπίζουν τον θάνατο ως μέρος της καθημερινής τους “ρουτίνας”. Μονάχα που αυτό είναι η αποθέωση του χρέους, της ευθύνης, της αυταπάρνησης και της αυτοθυσίας. Ιδού που υπάρχει και αλλού ο Θεός, εκεί δηλαδή όπου ο άνθρωπος κάνει “τη γη κι όλο το σύμπαν σπίτι”. Η τελευταία πρόταση ανήκει στον ποιητή Τεύκρο Ανθία και αναφέρεται στον κλασικό του πια “αλήτη”, που κοιμάται κάτω από τ’ αστέρια. Στην περίπτωση του σύγχρονου κορωνοϊού, το σύνθημα “μένω σπίτι” σημαίνει τέλος πάντων ότι έχουμε κάπου να μείνουμε. Ευκαιρία, λοιπόν, να κοιτάξουμε λιγάκι τον ουρανό, έστω από το παράθυρο. Προσωπικά, λαχταρώ να ρυθμίζω τη ζωή μου με βάση αυτό το μέτρο». «Θα αλλάξουν πολλά την επόμενη μέρα, πιστεύετε;». «Η νέα -ιατρική- εντολή είναι “στήκετε και κρατείτε τας αποστάσεις”. Γιατί όχι, αν αυτό θα δώσει μια βαθύτερη διάσταση στην έννοια της αγάπης; Συγγνώμη, λάθος: ήθελα να πω στην έννοια της καρδίας. Και τι εστί καρδία, και πότε αυτή αρχίζει να κτυπά; “Καύσις καρδίας υπέρ σύμπαντος κόσμου”, πέρα από τον φόβο των κρουσμάτων, που κάποια στιγμή θα έχουν διαγράψει τον κύκλο τους». «Είναι “τύχη” για έναν ποιητή, για το έργο του, η “έκπληξη” που κρύβει κάθε επόμενη μέρα στη γη – ακόμη κι αν αυτό αφορά σε μία πανδημία;». «Το απροσδιόριστο, που φέρνει μια ιογενής απειλή, αποδεσμεύει δυνάμεις του πάντα έτοιμου και εν εγρηγόρσει λογοτέχνη. Η πανδημία επωάζει και τη διαπίστωση ότι το μόλεμα δεν αποτελεί βιολογική αποκλειστικότητα. Έχει να κάνει και με τον αόρατο ιό της ψυχής. Η “ανοσία της αγέλης”, που κάποιοι λαοί τη μετέτρεψαν σε αντίστοιχη “ανοησία”, μπορεί να λάβει έναν πιο πνευματικό χαρακτήρα, εάν αναπροσαρμόσουμε το βλέμμα μας. Κάποιος συγγραφέας έλεγε: “διαβάζω βιβλία για να μπορώ να θέτω τα σωστά ερωτήματα”. Η λύση των προβλημάτων εξαρτάται από το επίπεδο της κουλτούρας μας».
18:10 – «Είναι διαφορετικός πια ο κόσμος που συναντάτε στο δρόμο, στη μικρή καθημερινή σας έξοδο για τα αναγκαία, κύριε Χρονά;». «Είναι σαν να μην υπήρξε προηγούμενη άλλη ζωή και υπάρχει μόνο αυτή. Μου κάνει μεγάλη εντύπωση που ενώ πολύς κόσμος μπορεί να ήθελε να αυτοκτονήσει, να πιει δηλητήριο, να πάρει χάπια, να σκοτώσει και να σκοτωθεί, θέλει πια να ζήσει και να επιζήσει απ’ τον ιό. Απέκτησε ξανά αξία η ζωή. Είναι τόσο φτηνός ο θάνατος μέσα από τον ιό -εύκολος και άγνωστος- που κάνει τους ανθρώπους να αγαπήσουν ξανά τη ζωή». «…Εσείς είχατε ποτέ τάσεις αυτοκτονίας;». «Όλοι οι σοβαροί νέοι έχουν τάσεις αυτοκτονίας. Θεωρούν περιττή τη ζωή. Γιατί έχουν βγει μπροστά από τη ζωή και έχουν κουραστεί. Για τη δυστυχία του κόσμου. Για το αίσχος του κόσμου». «Στη δική σας ζωή έδωσε κάποιο άλλο νόημα ο κορωνοϊός;». «Τίποτα ιδιαίτερο. Εγώ δεν έχω φθορά κόσμου, γιατί δεν βλέπω κανέναν. Δεν πάω πουθενά. Παρά το ότι έχω ξεπεράσει τα 65, είμαι ένας άνθρωπος μανιώδης της εργασίας και ο ιός με εμποδίζει απ’ το να πάω από το σπίτι μου στο γραφείο και να ασχοληθώ με τις εκδόσεις μου – κάτι που κάνω εδώ και 39 χρόνια. Ο Τσαρούχης έλεγε το εξής: “έχω τόση πολλή δουλειά που με σκοτώνει”. Σήμερα έστειλα στο τυπογραφείο επτά βιβλία. Αλλά όλα τα κάνω τηλεφωνικά και ηλεκτρονικά». «Γιατί, πιστεύετε, πολύς κόσμος φοβάται να μείνει στο σπίτι του τόσες πολλές μέρες;». «Γιατί έχει μάθει στην άσκοπη ζωή: να κάνει βόλτες, να πηγαίνει στις καφετερίες, σε μπαρ, να κάνει ξενύχτια. Αυτά κοπήκαν». «Σας μελαγχολεί η συνεχής παραμονή σας στο σπίτι;». «Δεν έχω μελαγχολία στη ζωή μου. Από τα είκοσί μου η λέξη αυτή δεν ξαναμπήκε στο λεξιλόγιό μου. Εγώ έχω τις λέξεις “εργασία”, “ύπνος”, “ξεκούραση”, “σιωπή”. Έχω τόσα πράγματα να κάνω κάθε μέρα που δεν μου φτάνει…». «“Ανακαλύπτοντας” αυτές τις μέρες παλιές δικές σας φωτογραφίες αναγνωρίζετε το πρόσωπο;». «Είδα πόσο έχω μεγαλώσει. Αλλά νιώθω νέος. Κάθε πρωί που ξυπνώ αισθάνομαι επτά ετών. Όσο μεγαλώνει κανείς έχω την εντύπωση πως πρέπει να πηγαίνει προς τα πίσω. Προς τη γέννησή του». «Σας φοβίζει το μέλλον, στην εποχή του κορωνοϊού;». «Πιστεύω πως θα βρεθεί το εμβόλιο. Δεν είναι άτρωτος ο ιός. Μόνο στον θάνατο δεν βρίσκεται το εμβόλιο. Απλώς παρατείνεται η ζωή».
