Στην κρίση του 2013, επαιρόμουν στους Ελλαδίτες φίλους για τα εξαιρετικά αντανακλαστικά της κατ’ επιλογήν πατρίδας μου, της Κύπρου. Πόσο γρήγορα στήθηκαν κοινωνικά παντοπωλεία για τους δυσπραγούντες, πόσο άμεσα πολλοί ιδιοκτήτες μείωσαν τα ενοίκια, πόσο ο κόσμος παρέμενε ψύχραιμος στις ουρές των Τραπεζών… και άλλα πολλά που είδα τότε και μου άρεσαν. Πιθανόν γιατί είχα μικρότερη εμπλοκή στην κυπριακή καθημερινότητα…
 
Καθυστέρησα επίτηδες να σχολιάσω μια αντίδραση που πέρασε σχετικά στα ψιλά των εφημερίδων και μέσα στον χαμό των ημερών δεν πολυσχολιάστηκε. Αλλά την είχα κρατημένη για να την ανασύρω. Εννοώ την αντίδραση των οκτώ τοπικών αρχόντων, τεσσάρων δημάρχων και άλλων τόσων προέδρων κοινοτήτων της Επαρχίας Αμμοχώστου, που ξεσηκώθηκαν απειλώντας θεούς και δαίμονες όταν ανακοινώθηκε πως επελέγη το Νοσοκομείο Αμμοχώστου ως Νοσοκομείο Αναφοράς για τα θύματα του νέου ιού. Σε αυτούς αφιερώνω το κείμενο που ακολουθεί, μήπως και κάτι καταλάβουν…
Λοιπόν, φανταστείτε πως κοντά στα μεσάνυχτα μιας Παραμονής Πρωτοχρονιάς, την ώρα που γυρίζει ο χρόνος, μπαίνετε σε μια αίθουσα κινηματογράφου. Η ταινία που πρόκειται να παρακολουθήσετε φέρει τον τίτλο «Ο Πλανήτης μας» και θα παίζεται ασταμάτητα, όλο το 24ωρο, για όσον καιρό χρειαστεί. Αρχίζει την ώρα που μπαίνει ο καινούργιος χρόνος –από πού αλλού;– από την αρχή!
Είμαστε κάπου 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, ακριβώς τη στιγμή που διαστημικά πετρώματα και αέρια, απομεινάρια αστέρων που είχαν εκραγεί προ πολλού, αρχίζουν να στροβιλίζονται και να αλληλοσυγκρούονται, χάρη στη δύναμη της βαρύτητας. Με τον καιρό, ανάμεσα σε άλλα πολλά, μια διάπυρη μπάλα σχηματίζεται. Η επιφάνειά της είναι ρευστή, λόγω της ασύλληπτα έντονης ηφαιστειακής δραστηριότητας στα έγκατά της. Μα κάποια στιγμή αυτή η λάβα αρχίζει να ψύχεται. Ο πλανήτης τον οποίο κάποτε θα ονόμαζαν Γη, Terre, Terra, Erde, Earth, Daigdig, Ziemia, Jord, Domhan, Talamh… έχει γεννηθεί.
Μετά ήρθε η βροχή… Λένε πως ένα εκατομμύριο χρόνια έβρεχε! Τότε η ζωή, τελείως μικροσκοπική, γεννιέται στους ωκεανούς. Είμαστε κάπου στα 3,8-3,5 δισεκατομμύρια χρόνια πριν από σήμερα. Έξω από τον κινηματογράφο θριαμβεύει πια η άνοιξη. Μα εμείς, μέσα στον κινηματογράφο, παρακολουθούμε τώρα τις συγκρούσεις των τεκτονικών πλακών στην επιφάνεια του πλανήτη «μας». Οι ήπειροι μεγαλώνουν, συνενώνονται και διαχωρίζονται σε έναν χορό που μοιάζει αέναος… Αλλά η ζωή, αν και υπάρχει, παραμένει ουσιαστικά αόρατη. Μικρόβια τη λένε. Σας λέει τίποτα η λέξη;
 
Θα χρειαστούν άλλα 1,5-1,8 δισεκατομμύρια χρόνια μέχρι να εμφανιστεί ζωή ικανή να φωτοσυνθέτει. Κι αυτό θα είναι μια πραγματική επανάσταση, γιατί θα επηρεάσει δραστικά και ζωογόνα την ατμόσφαιρα του πλανήτη. Γιατί ατμόσφαιρα υπήρχε ήδη. Αλλά ήταν δηλητηριώδης για τις περισσότερες ζωικές μορφές που γνωρίζουμε σήμερα, καθώς δεν περιείχε σχεδόν καθόλου οξυγόνο. Τώρα όμως, χάρη σε αυτούς τους οργανισμούς που φωτοσυνθέτουν, η ατμόσφαιρα αρχίζει να εμπλουτίζεται με οξυγόνο… Αλλά θα χρειαστεί ακόμα μια επανάσταση, που συμβαίνει κάπου 500-580 εκατομμύρια χρόνια πριν, στη διάρκεια της Κάμβριας περιόδου. Τότε η Γη θα υποστεί έναν μεγάλο κλυδωνισμό που θα προκαλέσει τη συγκέντρωση των περισσότερων από τις ηπείρους γύρω από τον ισημερινό, πράγμα που θα βοηθήσει όχι μόνο στην ανάπτυξη πολυκύτταρων οργανισμών, αλλά και στη δημιουργία μιας τεράστιας ποικιλίας μορφών ζωής, κάποιες από τις οποίες μάς είναι γνώριμες: μέδουσες, θαλάσσιες ανεμώνες, σπόγγοι, αρθρόποδα και άλλα πολλά, που όλα ζουν στη θάλασσα.
 
Αλλά ας επιταχύνουμε… Η στεριά έχει πια γεμίσει φυτά και σε ολόκληρο το γήινο οικοσύστημα ένα είδος κυριαρχεί: οι δεινόσαυροι! Κι αυτό θα συνεχίζεται για πάνω από 160 εκατομμύρια χρόνια. Έξω έχει χειμωνιάσει για τα καλά. Και τότε, παφ! Οι φοβεροί και τρομεροί κυρίαρχοι του πλανήτη εξαφανίζονται…
 
Μα πού είναι, επιτέλους, οι άνθρωποι; Έξω από τον κινηματογράφο έχει μπει πια ο Δεκέμβρης. Με φρίκη οι θεατές ανακαλύπτουν πως όχι μόνο κοντεύουν να έχουν περάσει έναν ολόκληρο χρόνο κλεισμένοι μέσα στον κινηματογράφο, αλλά έχει πάει μεσημέρι και η αυτού μεγαλειότης ο άνθρωπος δεν έχει κάνει ακόμα την εμφάνισή του… Ο πλανήτης Γη, αδιάφορος, συνεχίζει να περιστρέφεται λοξά στον άξονά του και να αλλάζει όψεις. Ζωικά είδη εμφανίζονται και εξαφανίζονται – ανάμεσά τους και ο Homo Erectus, ο όρθιος άνθρωπος. Μα αυτός δεν πρόκειται να κυριαρχήσει στον πλανήτη, αν και μαθαίνει να χρησιμοποιεί τη φωτιά…
 
Στις 8 το βράδυ της 31ης Δεκεμβρίου βλέπουμε τα πρώτα δίποδα με ανατομία παρόμοια με τη δική μας. Είναι το είδος που πολύ σεμνά θα το χαρακτηρίσουμε Homo Sapiens, δηλαδή σοφό άνθρωπο!
Μόλις δεκαπέντε λεπτά προτού μπει ο επόμενος χρόνος, οι άνθρωποι εγκαθίστανται επιτέλους σε μόνιμους οικισμούς, εξημερώνουν ζώα και αρχίζουν να καλλιεργούν τη γη. Αλλά τους φτάνουν αυτά τα δεκαπέντε λεπτά για να τα κάνουν όλα άνω-κάτω. Καθώς αυξάνονται και πληθύνονται ως η άμμος της θαλάσσης, κατακυριεύουν τη Γη. Αλλά από εδώ και πέρα, που νομίζετε ότι τα γνωρίζετε όλα, σας προτείνω να διαβάσετε ένα βιβλίο. Είναι το Sapiens – Μια σύντομη Ιστορία του Ανθρώπου, του Γιουβάλ Νώε Χαράρι (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, μετάφραση Μιχάλη Λαλιώτη). Σε κάποιο σημείο τίθεται το ερώτημα: Ποιος καλλιέργησε ποιον, ο άνθρωπος ή το σιτάρι; Η απάντηση θα σας ξαφνιάσει: Το σιτάρι…
 
Ο Χαράρι δεν χάνει στιγμή το ανατρεπτικό χιούμορ του, αλλά αυτό δεν τον εμποδίζει να θέτει συχνά το ερώτημα: Τελικά, όλη αυτή η πρόοδος κάνει άραγε τη ζωή μας πιο εύκολη κι εμάς πιο ευτυχισμένους; Ανακαλύψτε το μόνοι σας…
 
ΥΓ: «Μούσα τον πολλοπάητον άντραν να τραουδήσεις / τα όσα είδεν τζι έπαθεν να μας τα ιστορήσεις». Τώρα που εκπαιδευόμαστε στην υπομονή, απολαύστε το έργο ενός ανθρώπου με σπάνια υπομονή, του Άκη Σπανούδη. Γιατί αν πήρε δέκα χρόνια η πολιορκία της Τροίας κι άλλα τόσα η επιστροφή του πολύπαθου Οδυσσέα στο νησί του, περισσότερα από είκοσι χρειάστηκε ο ταπεινός κι ακάματος ταβερνιάρης της Πύλας, ο γεννημένος στην Κατωκοπιά, για να πραγματοποιήσει το όνειρό του: Όχι απλώς να μεταγράψει στην κυπριακή διάλεκτο την Ιλιάδα και την Οδύσσεια, αλλά παράλληλα να διασώσει και σωρεία ξεχασμένων λέξεων της διαλέκτου, με ρίζες πανάρχαιες, μα και δροσιά απαράμιλλη. Αρωγός στο όλο εγχείρημα, ο ομηριστής και επιμελητής της Ιλιάδας, Τίτος Χριστοδούλου. Αν δεν διαβάσετε τώρα τα ομηρικά έπη, πότε θα το κάνετε;
 
Φωτογραφία: Φέτος δεν χειροκροτήσαμε καμία παρέλαση. Ας χειροκροτήσουμε τώρα! Γιατί το αξίζει πραγματικά η εξειδικευμένη στην επίλυση έκτακτων καταστάσεων Ιατρική Ταξιαρχία από την Κούβα, που έσπευσε να βοηθήσει τους δοκιμαζόμενους Ιταλούς. Την αποτελούν 36 γιατροί, 15 νοσηλευτές και ένας συντονιστής. Que vive Cuba!