Δεν ξέρω αν το έχετε νιώσει, αλλά το καράβι της ενωμένης Ευρώπης πλοηγείται ήδη από κυπριακά χέρια, σε μια περίοδο κρίσιμη κατά την οποία η ήπειρος επαναπροσδιορίζει θεμελιώδεις σταθερές εν μέσω γεωπολιτικών, κοινωνικών και υπαρξιακών αναταράξεων.
Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, ο πολιτισμός βρίσκεται στο επίκεντρο. Η προώθηση της Κοινής Διακήρυξης για την Πυξίδα Πολιτισμού (Culture Compass) και η ουσιαστική πρόοδος των διαβουλεύσεων για το AgoraEU, το νέο μεγάλο χρηματοδοτικό πλαίσιο για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό, συνιστούν καθοριστικότατες πολιτιστικές διεργασίες για την επόμενη δεκαετία. Δεν μιλάμε για τεχνικά κείμενα ή απλώς για αυξημένους προϋπολογισμούς, αλλά για μια επικείμενη αλλαγή παραδείγματος: μια συνειδητοποιημένη -όσο και απέλπιδα- προσπάθεια να μετακινηθεί ο πολιτισμός από συμπληρωματική πολιτική σε δομικό πυλώνα του ευρωπαϊκού κοινωνικού συμβολαίου.
Η Πυξίδα Πολιτισμού είναι μια απόπειρα της κοινότητας να αποκτήσει για πρώτη φορά συνεκτική, οριζόντια πολιτιστική πολιτική, με δεσμευτικό πολιτικό βάρος. Πέρα από στόχους, θέτει κυρίως αξιακές γραμμές και αναγνωρίζει ρητά τον καλλιτέχνη ως εργαζόμενο, τον πολιτισμό ως δημόσιο αγαθό, τη δημιουργία ως παράγοντα δημοκρατίας, κοινωνικής συνοχής και ανθεκτικότητας. Από τα κράτη- μέλη θα ζητηθεί ευθυγράμμιση. Η Κοινή Διακήρυξη είναι κρίσιμη ακριβώς επειδή δεν είναι τεχνικό κείμενο, αλλά πολιτική δέσμευση.
Η ταπεινή Κυπριακή Προεδρία καλείται να οικοδομήσει συγκλίσεις, να διαδραματίσει ρόλο διαμεσολαβητή, επιταχυντή και εγγυητή μιας διαδικασίας που αναμένεται να ολοκληρωθεί με την τελική ψήφιση της Πυξίδας τον Μάιο του 2026. Παράλληλα, θα διαχειριστεί κρίσιμες διαπραγματεύσεις για ένα χρηματοδοτικό πρόγραμμα με διπλάσιο προϋπολογισμό και σαφώς αυξημένες απαιτήσεις, που επαναπροσδιορίζει τους πυλώνες Creative Europe, MEDIA και CERV.
Μια παράξενη ανατριχίλα θα έπρεπε να διαπερνά τη σπονδυλική στήλη κι όχι απαραίτητα από αδημονία και περηφάνια. Η ευθύνη αυτή προϋποθέτει πολιτική ωριμότητα, διοικητική επάρκεια και καθαρή κρατική θέση. Έτσι, αναδύεται μια περίπλοκη αντίφαση. Ένα Υφυπουργείο νεοσύστατο, άγουρο και ακόμη εγκλωβισμένο σε μεταβατική λογική, καλείται να συντονίσει τη σημαντικότερη πολιτιστική μεταρρύθμιση της επόμενης δεκαετίας.
Κι αυτό τη στιγμή που στο εσωτερικό παραμένουν στάσιμα βασικά ζητήματα. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το νομοσχέδιο για την κατοχύρωση της ιδιότητας του καλλιτέχνη– ζήτημα που βρίσκεται στον πυρήνα όσων πρεσβεύει η Culture Compass. Η μπλοκαρισμένη υπόθεση εξακολουθεί σήμερα να μοιάζει με γραφειοκρατική άσκηση.
Το προσεχές εξάμηνο, λοιπόν, μπορεί να είναι κρίσιμο, έως και αποκαλυπτικό. Μένει να φανεί κατά πόσο η ευρωπαϊκή πρόκληση θα λειτουργήσει ως καταλύτης που θα «σπάσει» την εσωτερική αδράνεια ή ως μια διαχείριση διαδικασιών, χωρίς ουσιαστικό αποτύπωμα.
Ελεύθερα, 4.1.2026
