Σε πεδίο αντιπαράθεσης με προεκτάσεις που αγγίζουν τη δεοντολογία, την ιστορική μνήμη και τα όρια της λογοτεχνικής αναπαράστασης εξελίσσεται η ένταξη του βιβλίου «Καὶ πολλὰ ἐπικράνθη – Η Ελένη της Καρπασίας» της Ευρυδίκης Περικλέους-Παπαδοπούλου στη βραχεία λίστα του Βραβείου Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUPL) για το 2026.
Στον πυρήνα της διαμάχης βρίσκεται η ίδια η Ελένη Φωκά, η εμβληματική δασκάλα του γένους και γυναίκα σύμβολο του κυπριακού αγώνα, στη ζωή της οποίας βασίζεται το έργο.
Μέσω του νομικού της εκπροσώπου, Λάρη Βραχίμη, ζητεί από την επιτροπή του θεσμού την απόσυρση του βιβλίου από τη διαδικασία, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται ουσιαστικά για βιογραφία βασισμένη σε προσωπικές της μαρτυρίες, οι οποίες, όπως τονίζεται, δεν μπορούν να παρουσιάζονται ως προϊόν μυθοπλασίας χωρίς να πλήττεται η ιστορική τους βαρύτητα και η προσωπική της αξιοπρέπεια και χωρίς να αλλοιώνεται η φύση του περιεχομένου.
Παράλληλα, τίθεται και θέμα επιλεξιμότητας, καθώς το βραβείο αφορά έργα μυθοπλασίας.
Απάντηση έδωσε η συγγραφέας μέσω του νομικού της συμβούλου Αχιλλέα Αιμιλιανίδη, όπου απορρίπτει κατηγορηματικά τον χαρακτηρισμό του έργου ως βιογραφίας. Όπως αναφέρεται, το βιβλίο δεν είναι βιογραφία αλλά λογοτεχνικό έργο εμπνευσμένο από πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα, το οποίο ενσωματώνει στοιχεία μυθοπλασίας.
Η διάσταση αυτή, σημειώνεται, δηλώνεται ρητά στο ίδιο το βιβλίο. Επιπλέον, υποστηρίζεται ότι η χρήση μυθοπλαστικών στοιχείων έγινε συνειδητά και ήταν σε γνώση και συναίνεση των προσώπων που συνέβαλαν με τις μαρτυρίες τους, συμπεριλαμβανομένης της Ελένης Φωκά.
Η Ευρυδίκη Περικλέους επισημαίνει ότι η χρήση μυθοπλαστικών στοιχείων δεν ήταν μόνο αισθητική επιλογή, αλλά και ηθική αναγκαιότητα, ώστε να προστατευθούν πρόσωπα και ευαίσθητες μαρτυρίες.
- Διαβάστε εδώ συνέντευξη της Ευρυδίκης Περικλέους Παπαδοπούλου για τη διαδικασία συγγραφής του βιβλίου.
Το έργο έχει ήδη διανύσει μια σημαντική πορεία στο λογοτεχνικό πεδίο πριν από την ευρωπαϊκή του υποψηφιότητα. Μάλιστα, είχε συμπεριληφθεί και στη βραχεία λίστα των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας στην κατηγορία «Μυθιστόρημα», χωρίς να καταγραφεί τότε αντίστοιχη ένσταση ως προς τον χαρακτηρισμό του.
Η επιλογή του ως κυπριακή πρόταση για το EUPL προέκυψε μέσα από διαδικασία εθνικής επιτροπής. Η πρόεδρος του ΠΕΝ Κύπρου, Αγγέλα Χριστοφίδου, που συμμετείχε στην επιτροπή, ανέφερε ότι τηρήθηκαν οι συμφωνημένες διαδικασίες και ότι το βιβλίο επιλέχθηκε με βάση το σύστημα ψηφοφορίας. Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η ίδια διαφώνησε με την επιλογή, αν και υπερασπίζεται τη νομιμότητα της διαδικασίας.
Σε γραπτή της τοποθέτηση, η Α. Χριστοφίδου εξέφρασε επιφυλάξεις για τη συμμετοχή του έργου σε διαγωνισμό μυθοπλασίας, καθώς περιέχει πρωτογενές μαρτυρικό υλικό υψηλής ιστορικής και εθνικής σημασίας, το οποίο, αν παρουσιαστεί ως μυθοπλασία, ενδέχεται να αποδυναμωθεί ως τεκμήριο.Όπως σημείωσε, η ένστασή της δεν αφορά την ποιότητα του βιβλίου, αλλά τον τρόπο αξιοποίησής του στο συγκεκριμένο πλαίσιο.
Το Βραβείο Λογοτεχνίας της ΕΕ απονέμεται στο πλαίσιο του προγράμματος «Δημιουργική Ευρώπη» και βασίζεται σε μία εθνική υποψηφιότητα από κάθε συμμετέχουσα χώρα. Η κυπριακή πρόταση συγκαταλέγεται φέτος ανάμεσα σε 14 έργα που έχουν προκριθεί στο τελικό στάδιο αξιολόγησης.
Η υπόθεση παραμένει ανοικτή, με το βασικό ζήτημα να αφορά τον χαρακτηρισμό του έργου και, κατ’ επέκταση, τη θέση του στη διαδικασία του ευρωπαϊκού βραβείου. Η εξέλιξη ενδέχεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για το πώς η κυπριακή και ευρύτερα η ευρωπαϊκή λογοτεχνία διαχειρίζεται το εύθραυστο υλικό της μνήμης.
