Η Κύπρος επενδύει στη μη τυπική μάθηση και στον εθελοντισμό. Το μεγάλο στοίχημα όμως δεν είναι μόνο οι πολιτικές και οι θεσμοί. Είναι να διασφαλίσουμε ότι θα υπάρχουν πάντα άνθρωποι πρόθυμοι να αφιερώσουν χρόνο, γνώσεις και ψυχή στις επόμενες γενιές.
Ένα παιδί δεν θυμάται πάντα το μάθημα της Τρίτης ή το διαγώνισμα της Παρασκευής.
Θυμάται όμως τον άνθρωπο που το ενθάρρυνε όταν φοβήθηκε. Εκείνον που του έδωσε την πρώτη του ευθύνη. Που του έμαθε να συνεργάζεται, να σέβεται, να προσφέρει, να σηκώνεται όταν αποτυγχάνει και να πιστεύει στον εαυτό του.
Κάθε παιδί κουβαλά στη ζωή του έναν τέτοιο άνθρωπο. Και, πολύ συχνά, αυτός ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ο γονιός ή ο δάσκαλος.
Είναι ο ενήλικος εθελοντής.
Ο Αρχηγός Προσκόπων. Ο προπονητής. Ο συνοδός μιας ομάδας νέων. Ο εκπαιδευτής. Ο άνθρωπος που, αφού τελειώσει τη δουλειά του και αφήσει για λίγο στην άκρη τη δική του οικογένεια, επιλέγει να αφιερώσει τον χρόνο του στα παιδιά κάποιου άλλου.
Ίσως αυτή να είναι η πιο αθόρυβη, αλλά και η πιο σημαντική μορφή παιδείας που διαθέτει μια κοινωνία.
Κάθε απόγευμα, όταν χτυπά το τελευταίο κουδούνι του σχολείου, χιλιάδες παιδιά σε ολόκληρη την Κύπρο συνεχίζουν να μαθαίνουν. Όχι μέσα από βιβλία ή βαθμούς, αλλά μέσα από εμπειρίες, συνεργασία, υπευθυνότητα, παιχνίδι και προσφορά. Εκεί, μακριά από τις σχολικές αίθουσες, υπάρχει μια δεύτερη μορφή παιδείας. Μια παιδεία που δεν βαθμολογείται, αλλά διαμορφώνει χαρακτήρες.
Πίσω από αυτή την αθόρυβη εκπαιδευτική διαδικασία βρίσκονται άνθρωποι. Ο Αρχηγός Προσκόπων που θα αφιερώσει το Σαββατοκύριακο του σε μια δράση. Ο προπονητής που θα μείνει μετά την προπόνηση για να μιλήσει σε ένα παιδί που έχασε την αυτοπεποίθησή του. Ο εθελοντής διάσωσης, ο συνοδός μιας ομάδας νέων, ο εκπαιδευτής, ο μέντορας. Άνθρωποι που, χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα και χωρίς να επιδιώκουν τη δημοσιότητα, επενδύουν χρόνο, γνώσεις και καρδιά στις επόμενες γενιές.
Συχνά συζητούμε για την ποιότητα της εκπαίδευσης. Για τα σχολικά προγράμματα, τις εξετάσεις, τις μεταρρυθμίσεις και τις επιδόσεις των μαθητών. Σπάνια όμως αναρωτιόμαστε ποιος διαμορφώνει τον χαρακτήρα ενός παιδιού όταν τελειώνει το σχολικό ωράριο. Ποιος του μαθαίνει τι σημαίνει συνεργασία, υπευθυνότητα, ηγεσία, σεβασμός, δημοκρατική συμμετοχή και κοινωνική προσφορά.
Τα τελευταία χρόνια η Κύπρος έχει κάνει σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Η προώθηση της μη τυπικής και άτυπης μάθησης, η ενίσχυση του youth work, η δράση των οργανώσεων νεολαίας, το έργο του Παγκύπριου Συντονιστικού Συμβουλίου Εθελοντισμού, που εκπροσωπεί περισσότερες από 415 οργανώσεις, αλλά και η ενεργός συμμετοχή της χώρας μας στο Διεθνές Έτος Εθελοντών 2026, αποδεικνύουν ότι η Πολιτεία αναγνωρίζει ολοένα και περισσότερο πως η εκπαίδευση δεν περιορίζεται μέσα στους τέσσερις τοίχους μιας σχολικής αίθουσας.
Η Ευρώπη κινείται προς την ίδια κατεύθυνση. Η μη τυπική μάθηση και η εργασία με νέους δεν αντιμετωπίζονται πλέον μόνο ως μορφές κοινωνικής προσφοράς, αλλά και ως διαδικασίες ανάπτυξης δεξιοτήτων, ηγετικών ικανοτήτων και ενεργών πολιτών. Σε χώρες όπως η Φινλανδία, η γνώση που αποκτάται εκτός της τυπικής εκπαίδευσης μπορεί ακόμη και να οδηγήσει σε επίσημα επαγγελματικά προσόντα, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο και στον Καναδά η εμπειρία αυτή αξιοποιείται τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην αγορά εργασίας.
Η Κύπρος, λοιπόν, βρίσκεται στον σωστό δρόμο.
Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που οφείλουμε να θέσουμε από σήμερα.
Ποιος θα συνεχίσει αυτό το έργο σε δέκα ή είκοσι χρόνια;
Γιατί όλες οι στρατηγικές, όλες οι πολιτικές και όλα τα ευρωπαϊκά προγράμματα έχουν έναν κοινό παρονομαστή: προϋποθέτουν ότι θα υπάρχουν άνθρωποι πρόθυμοι να αφιερώσουν απογεύματα, Σαββατοκύριακα και ένα σημαντικό κομμάτι της προσωπικής τους ζωής για να καθοδηγήσουν, να εκπαιδεύσουν και να εμπνεύσουν τα παιδιά της επόμενης γενιάς.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας.
Δεν δυσκολευόμαστε να βρούμε παιδιά που θέλουν να συμμετέχουν. Δυσκολευόμαστε ολοένα και περισσότερο να βρούμε τους ενήλικες που θα σταθούν δίπλα τους.
Όχι γιατί οι νέοι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται για την προσφορά. Αλλά γιατί η καθημερινότητά τους έχει αλλάξει. Οι αυξημένες επαγγελματικές απαιτήσεις, το υψηλό κόστος ζωής, η δυσκολία εξισορρόπησης προσωπικής και επαγγελματικής ζωής, αλλά και οι αυξημένες ευθύνες που συνοδεύουν έναν εθελοντικό ηγετικό ρόλο, καθιστούν αυτή την επιλογή πιο απαιτητική από ποτέ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να συμβιβαστούμε.
Αντίθετα, σημαίνει ότι ήρθε η ώρα να ανοίξουμε μια νέα συζήτηση.
Το Διεθνές Έτος Εθελοντών 2026 δεν πρέπει να περιοριστεί σε επετειακές εκδηλώσεις και τιμητικές βραβεύσεις. Μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για μια νέα εθνική προσπάθεια ενίσχυσης της μη τυπικής μάθησης και του ενήλικου εθελοντισμού. Μια προσπάθεια που θα επενδύει στη διαδοχή των εθελοντών, θα ενισχύει την εκπαίδευση νέων στελεχών, θα αναγνωρίζει ουσιαστικά τις δεξιότητες που αποκτώνται μέσα από την προσφορά και θα δημιουργεί ισχυρότερες γέφυρες συνεργασίας ανάμεσα στο κράτος, την τοπική αυτοδιοίκηση, τα σχολεία, τις οργανώσεις νεολαίας και τους εργοδότες.
Δεν χρειάζονται απαραίτητα περισσότερες διακηρύξεις.
Χρειαζόμαστε περισσότερους ανθρώπους που θα αποφασίσουν να γίνουν το παράδειγμα που χρειάζεται η επόμενη γενιά.Γιατί καμία πολιτική δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον άνθρωπο που θα πιστέψει σε ένα παιδί όταν ακόμη εκείνο δεν πιστεύει στον εαυτό του.
Όποιος έχει βρεθεί έστω και μία φορά δίπλα σε μια ομάδα παιδιών γνωρίζει ότι η μεγαλύτερη ανταμοιβή δεν είναι ένα μετάλλιο ή μια τιμητική διάκριση. Είναι η στιγμή που βλέπεις ένα παιδί να πιστεύει λίγο περισσότερο στον εαυτό του επειδή κάποιος πίστεψε πρώτα σε εκείνο.
Συνηθίζουμε να λέμε ότι τα παιδιά είναι το μέλλον. Η αλήθεια όμως είναι ότι κανένα παιδί δεν γίνεται υπεύθυνος πολίτης μόνο του. Πίσω από κάθε νέο άνθρωπο που έμαθε να συνεργάζεται, να προσφέρει, να ηγείται και να σέβεται, υπάρχει κάποιος που του αφιέρωσε χρόνο, γνώσεις και εμπιστοσύνη.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, οι αυριανοί πολίτες δεν θα θυμούνται μόνο όσα έμαθαν. Θα θυμούνται κυρίως εκείνους που τους έμαθαν να γίνουν άνθρωποι.
«Ως άνθρωπος που ζω τον εθελοντισμό από μέσα, γνωρίζω ότι πίσω από κάθε χαμόγελο ενός παιδιού κρύβονται αμέτρητες ώρες προετοιμασίας, ευθύνης και προσφοράς. Και αυτό είναι ίσως το πιο όμορφο κομμάτι αυτής της διαδρομής.»
