Ενοχλήθηκε η Αθήνα από τις εθνικιστικά φορτισμένες αναφορές που έκανε ο Ερντογάν την εβδομάδα αυτήν για την επέτειο της «απελευθέρωσης της Σμύρνης» τον Αύγουστο του 1922. Μεταξύ άλλων, αναφέρθηκε στους Έλληνες της Σμύρνης ως «εχθρούς». Που όταν κατανικήθηκαν, λέει, από τα τουρκικά στρατεύματα και έφυγαν ηττημένοι από την Σμύρνη, «την έκαψαν».
Λίγα 24ωρα μάλιστα πριν από την συνάντηση των Υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας στην Αγκυρα, στην πρώτη προσπάθεια που γίνεται μετά από πολλά χρόνια αποκοπής κι τοξικότητας, να εγκαινιαστεί μια νέα προσπάθεια προσέγγισης και συνεννόησης επάνω σε θέματα που θα συμφωνηθούν εκ των προτέρων, ο Τούρκος Πρόεδρος, απευθυνόμενος προφανώς στο γονατισμένο του ακροατήριο, και ίσως όχι μόνο σε αυτό, επέλεξε να υπενθυμίσει ακόμα, πόσο «ιδιαίτερος μήνας» είναι ο Αύγουστος για την χώρα του, ”επειδή νικήσαμε σε Κύπρο, Σμύρνη και Ματζικέρτ”. Νίκες που, όπως είπε γράφτηκαν με χρυσά γράμματα στην ιστορία της Τουρκίας.
Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, όπως μου μεταφέρθηκε από έγκυρη πηγή, συνειδητά επέλεξε να μην ανεβάσει τόνους, διότι θεωρεί πολύ πιο σημαντικό «να στηρίξουμε την προσπάθεια συνεννόησης και επαναπροσέγγισης». Για αυτό και πολύ σεμνά (σε σχέση με τον εχθρικό πνεύμα του Ερντογάν), τόνίζεται ότι τέτοιες δηλώσεις «είναι αντιπαραγωγικές και δεν συμβάλλουν στην εμπέδωση του κλίματος ηρεμίας, συνεργασίας και διαλόγου που επιχειρείται να οικοδομηθεί στις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας την τρέχουσα περίοδο”.
Όπως και νάχει, η ίδια πηγή εκτιμά ότι ο Γεραπετρίτης θα βρεί τον τρόπο όταν συναντηθεί κατ’ ιδίαν με τον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν την ερχόμενη Τρίτη, 5 Σεπτεμβρίου.
Για την Τουρκία, η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, όπως και η «Απελευθέρωση της Σμύρνης», όπως την ονομάζουν, είναι «Ορόσημα Νίκης».
Παραθέτω εδώ, ως τροφή για σκέψη, αυτήν την άποψη της συναδέλφου μου δημοσιογράφου Χριστίνας Πουλίδου πολιτικής συντάκτριας και από τις πιο έμπειρες και καταξιωμένες στο δύσκολο πεδίο του διπλωματικού ρεπορτάζ στην Ελλάδα:
«Δεν έχω εντρυφήσει στο θέμα, αλλά θέλω να σας πω μια σκέψη. Συνήθως οι εθνικές γιορτές καθιερώνονται τιμής ένεκεν ενός στρατιωτικού γεγονότος. Στην Τουρκία έχει καθιερωθεί η Ημέρα Νίκης – έναντι της Ελλάδας, στα μαύρα για μας χρόνια της μικρασιατικής καταστροφής. Κυρίως για να τιμηθεί ο Κεμάλ.
Γιατί λοιπόν μας ξίνισε που το ΝΑΤΟ συνεχάρη την Τουρκία για την εθνική της επέτειο (σ.σ. της Σμύρνης); Επειδή αυτή συμπίπτει με μια μαύρη στιγμή στη δική μας ιστορία; Ζητάμε δηλαδή απ΄την Τουρκία να αλλάξει την επέτειό της και τα λέμε στη νύφη να τ΄ακούει η πεθερά;
Και αυτή η ευαισθησία μας προέκυψε ξαφνικά, ύστερα από 100 χρόνια; Και ποιός μας ρώτησε στο φινάλε; Να προσθέσουμε λοιπόν στις ελληνο-τουρκικές διαφορές, πλάι στον προσδιορισμό της υφαλοκρηπίδας, και το θέμα της Ημέρας Νίκης; Και να μας πάρει ο διάολος….»
Υστερόγραφο, και ευκαιρίας δοθείσης, προτείνω το βιβλίο «ΣΜΥΡΝΗ – Από τον κοσμοπολιτισμό έως τους εθνικισμούς», του Γάλλου ερευνητή και συγγραφέα Herve Georgelin (μετάφραση: Μαρία Μαλαφέκα), από τις Εκδόσεις Κέρδος. Περίληψη από το οπισθόφυλλο:
Η Σμύρνη στα μέσα του 19ου αιώνα γοητεύει με τον αστραφτερό κοσμοπολιτισμό της. Προάγγελος της τόσο επίκαιρης σήμερα πολυπολιτισμικότητας, συγκεντρώνει στους κόλπους της όλες τις ανθρώπινες ομάδες των Βαλκανίων και της Εγγύς Ανατολής. Σταυροδρόμι λαών, πολιτισμών, θρησκειών, ιδεών. Πρότυπο πνευματικής άνθησης οικονομικής ευμάρειας και κοινωνικής προόδου.
Ο συγγραφέας δίνει ανάγλυφα την περίπλοκη ιστορία αυτής της ιδιαίτερης πληθυσμιακής μίξης. Εξετάζει την κοινωνική και πολιτική ζωή στην οθωμανική Σμύρνη από το τέλος της δεκαετίας του 1870 έως τις παραμονές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και την καταστροφή της πόλης. Περιγράφει τις δραστηριότητες, τις πρακτικές και την αλληλεπίδραση των διαφορετικών πληθυσμών, εξετάζοντας τις επιρροές που δέχονται από τις μητροπόλεις της Ευρώπης. Φωτίζει την εύθραυστη συνύπαρξη τους υπό το πρίσμα της διαφορετικής παιδείας που προωθεί η κάθε εθνότητα, παράγοντας αποσταθεροποιητικός, όπως υποστηρίζει, για μία ομοιογενή τοπική κουλτούρα.
Στο πολιτικό σκηνικό, τα ιστορικά γεγονότα ερμηνεύονται σε δύο αντικρουόμενα επίπεδα: την επίσημη κρατική γραμμή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το τοπικό κοινοτικό πνεύμα που στηρίζουν οι κάτοικοι ανεξαρτήτως εθνικών καταβολών. Το τέλος της Σμύρνης είναι τελικά η αρχή του βίαιου τέλους όλον τον κοσμοπολίτικων πόλεων της Ανατολικής Μεσογείου.
