Πέντε χρόνια μετά από το διασυρμό της Κύπρου διεθνώς για το σκάνδαλο των «χρυσών διαβατηρίων», η κατάληξη είναι σκληρή: Ουδείς καταδικάστηκε. Χθες, κατέρρευσε ακόμη μια υπόθεση με την αθώωση Συλλούρη και Τζιοβάννη. Στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα παρέμεινε να αιωρείται εκείνο το εφιαλτικό σλόγκαν «This is Cyprus», που αλλιώς είχε αρχικά ειπωθεί αλλά εκφράζει πλήρως το σαθρό σύστημα σε αυτό τον τόπο.
Δεν θα υποκαταστήσουμε τα δικαστήρια. Η απόφαση είναι σεβαστή. Όμως, όποιος διαβάσει το σκεπτικό της δεν μπορεί να αποφύγει ένα αμείλικτο συμπέρασμα. Αυτή η υπόθεση δεν χάθηκε στον αγώνα εντός της δικαστικής αρένας. Χάθηκε στην προθέρμανση, στο προπονητήριο της Νομικής Υπηρεσίας. Όπου εξόφθαλμα οι ασκήσεις που ακολουθήθηκαν ήσαν ακατάλληλες για ένα τόσο δύσκολο αγώνα…
Αυτή η κατάρρευση δεν έπεσε από τον ουρανό. Ήταν προαναγγελθείσα. Από τις 21 Νοεμβρίου 2023, η στήλη είχε προειδοποιήσει δημόσια ότι η υπόθεση του βίντεο του Αλ Τζαζίρα οδηγείται σε ναυάγιο. Όταν ένας από τους κατηγορούμενους απαλλάχθηκε και η Νομική Υπηρεσία απέσυρε το κατηγορητήριο χωρίς την παραμικρή εξήγηση, γράφαμε ότι επρόκειτο για «ανεπανάληπτη κωλοτούμπα». Θέταμε τότε το αυτονόητο ερώτημα: Δεν υπήρχε εξαρχής υπόθεση ή κατέρρευσε στην πορεία; Και στις δύο περιπτώσεις, η ευθύνη είναι πολύ βαριά.
Την ίδια περίοδο επισημαίναμε ότι για τους Τζιοβάννη και Αντωνίου η Εισαγγελία είχε ήδη δεχθεί καθοριστικό πλήγμα, αφού ακυρώθηκε η αξιοποίηση κρίσιμου ψηφιακού μαρτυρικού υλικού. Αυτό, όπως γράφαμε, ήταν αρκετό ακόμη και για «κάποιο νομικά αδαή» να αντιληφθεί πού κατευθυνόταν η υπόθεση. Ειδικά για τον Δημήτρη Συλλούρη προειδοποιούσαμε ότι το κατηγορητήριο ήταν εξαιρετικά αδύναμο.
Τον Ιανουάριο του 2025 επανήλθαμε. Μετά την απόσυρση κατηγοριών και την απώλεια του βασικότερου μάρτυρα κατηγορίας, προειδοποιούσαμε ότι «θα είναι τεράστια έκπληξη αν υπάρξει καταδίκη». Χθες, αυτή η «έκπληξη» δεν ήρθε. Αντίθετα, ήρθε η πλήρης επιβεβαίωση μιας προδιαγεγραμμένης αποτυχίας.
Το δικαστήριο εξηγεί στην απόφασή του γιατί. Μιλά για ουσιώδη ανακριτικά κενά. Για μάρτυρες που δεν κλήθηκαν. Για μάρτυρες που δεν έγινε κατορθωτό να πειστούν να καταθέσουν. Για μάρτυρες που αποσύρθηκαν. Για emails που δεν παρουσιάστηκαν. Για δεδομένα που δεν ήταν καν προσβάσιμα στο σύνολό τους. Αναφέρει ότι 56 από τα 103 μηνύματα δεν άνοιγαν καν. Τονίζει ότι οι κατηγορούμενοι δεν ανακρίθηκαν για κρίσιμα τεκμήρια, που αφορούσαν την οικονομική πτυχή της συμφωνίας. Πρόκειται για ακτινογραφία μιας θεσμικής απεπάρκειας.
Αυτά δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η καρδιά της ποινικής διαδικασίας. Όταν δεν ανακρίνεις τους υπόπτους για τα κεντρικά στοιχεία της υπόθεσης, όταν δεν καλείς τους αρμόδιους λειτουργούς του κράτους για τα οικονομικά δεδομένα, όταν δεν εξασφαλίζεις καν ότι τα ψηφιακά τεκμήρια σου είναι αναγνώσιμα, τότε δεν έχεις χτίσει ούτε υπόθεση, ούτε κατηγορία. Απλώς, έχεις φτιάξει ένα ναρκοπέδιο για τον ίδιο σου τον εαυτό.
Όπως εύστοχα επισήμανε ο νομικός Αχιλλέας Αιμιλιανίδης, η ήττα αυτή εκθέτει τη Νομική Υπηρεσία. Όχι γιατί έχασε αλλά για τον τρόπο με τον οποίο έχασε. Πρόκειται για τη φυσική συνέπεια μιας κακής, ελλιπούς και αντιφατικής διαχείρισης.
Σε μια χώρα που διασύρθηκε διεθνώς, που είδε το όνομά της να ταυτίζεται με την εμπορία υπηκοοτήτων, αυτή η δίκη υποτίθεται ότι θα αποκαθιστούσε ένα ελάχιστο κύρος. Όχι βεβαίως, γιατί οι κατηγορούμενοι έπρεπε να καταδικαστούν αν ήσαν αθώοι. Αλλά κυνηγώντας στο έπακρο κάθε σημείο το οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί.
Αντί γι’ αυτό, επιβεβαιώθηκε ακριβώς το αντίθετο. Πως ούτε καν σε μια υπόθεση-σύμβολο, οι αρμόδιοι θεσμοί έχουν τη δυνατότητα να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Να πράξουν στο μέγιστο βαθμό όσα όφειλαν και αν χάσουν τον αγώνα, τουλάχιστον, αυτό να γίνει αξιοπρεπώς.
Η ανεξαρτησία της Νομικής Υπηρεσίας δεν σημαίνει απουσία λογοδοσίας. Σημαίνει ότι έχει ακόμη μεγαλύτερη υποχρέωση να απαντά όταν αποτυγχάνει σε υποθέσεις τέτοιου μεγέθους. Όταν μια υπόθεση που παρουσιάστηκε ως «η απόδειξη ότι το σύστημα καθαρίζει» καταρρέει λόγω παραλείψεων, τότε μιλάμε για θεσμική πρόκληση.
Ο Γενικός και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας είναι ακόμη στη γραφείο τους; Δεν έχουν ακόμη αποχωρήσει; Η ανεξαρτησία της Νομικής Υπηρεσίας δεν σημαίνει ασυλία. Δεν σημαίνει πως όταν μια υπόθεση εθνικής σημασίας καταρρέει λόγω και παραλείψεων, όλοι απλώς σηκώνουν τους ώμους και συνεχίζουν. Απαιτείται εκείνοι που έχουν την εξουσία της ποινικής δίωξης, να έχουν και το θάρρος της ευθύνης.
Ο Γενικός και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας οφείλουν, θεσμικά και ηθικά, να αναλάβουν εμπράκτως την ευθύνη αυτής της αποτυχίας. Όχι γιατί οι δικαστές έκαναν καλά τη δουλειά τους. Αλλά επειδή η Κατηγορούσα Αρχή δεν έκανε καλά τη δική της.
Σε μια χώρα που διασύρθηκε διεθνώς, που κουβαλά ακόμη το στίγμα των «χρυσών διαβατηρίων», που βλέπει τη διαφθορά να υπονομεύει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, αυτή η ήττα δεν μπορεί να περάσει χωρίς συνέπειες. Αν δεν υπάρξει ευθιξία έστω και τώρα, τότε το This is Cyprus δεν θα είναι ένα απλό σλόγκαν. Θα καταστεί το επίσημο δόγμα.
