Η μεγάλη εποποιία του 1940 ήρθε να αναπτερώσει το ηθικό ενός ταλαιπωρημένου έθνους. Η απρόσμενη νίκη κατά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας καθήλωσε όλη την ανθρωπότητα.
Οι διαφορές της Ιταλίας με την Ελλάδα άρχισαν πολύ πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1912 η Ιταλία κατέλαβε τα Δωδεκάνησα. Το 1914 κατέλαβε το λιμάνι του Αυλώνα στην Αλβανία. Το 1919 είχε βλέψεις για την κατάληψη της Σμύρνης και ανάγκασε την Ελλάδα να εμπλακεί σε περιπετειώδη πόλεμο με την Τουρκία με πολύ οδυνηρές συνέπειες, ενώ η Ιταλία έδωσε αθρόα βοήθεια στην Τουρκία. Η Ιταλία από σύμμαχος της Αντάντ στον Μεγάλο Πόλεμο (Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο) βρέθηκε αντίπαλος στον Δεύτερο Παγκόσμιο στο πλευρό του Χίτλερ. Το 1923 κατά την διάρκεια διαπραγματεύσεων για την Βόρεια Ήπειρο είχε συμβεί θερμό επεισόδιο με την δολοφονία του Ιταλού στρατηγού Τελλίνι στην Κακαβιά της Αλβανίας, γεγονός που οδήγησε στην κατάληψη της Κέρκυρας από τους Ιταλούς. Ο τορπιλισμός του καταδρομικού Έλλη στην Τήνο ανήμερα της γιορτής της Κοίμησης της Θεοτόκου το 1940 ήταν η προειδοποίηση για τον επερχόμενο πόλεμο.
Το ΟΧΙ του Μεταξά στις 28 Οκτωβρίου 1940 ήταν αναμενόμενο αφού οι ελληνοϊταλικές σχέσεις βρίσκονταν σε ένταση από παλιά. Το τελεσίγραφο της Ιταλίας για παράδοση των στρατηγικών σημείων της Ελλάδας απορρίφθηκε. Η συγκινητική συμμετοχή του λαού στην επιστράτευση ανέβασε το εθνικό φρόνημα και δυνάμωσε την αποφασιστικότητα για απόκρουση της ιταλικής απειλής του Μουσολίνι. Ο Μουσολίνι γίνεται γνωστός στην Ελλάδα με τη συμμετοχή του στη Συνθήκη της Λωζάνης. Ο στρατηγός Μεταξάς είχε συνδέσει το όνομα του με την άρνηση του να ηγηθεί της Μικρασιατικής Εκστρατείας γιατί είχε προβλέψει ότι η επιχείρηση θα αποτύγχανε.
Μεγάλες μάχες συνήφθησαν στο Καλπάκι, Χειμάρρα, Πίνδοκαι Ύψωμα 731. Διακρίθηκαν οι αξιωματικοί Κοντογιάννης, Κατσιμήτρος, Δαβάκης, Τσολάκογλου, Τσακαλώτος και Παπάγος. Αποκρούστηκε η ταξιαρχία αλπινιστών Τζούλια και η εαρινή επίθεση. Η μεγάλη νίκη δεν κράτησε πολύ. Η γερμανική επίθεση έβαλε την Ελλάδα στην θλιβερή κατοχή από τον Απρίλη του 1941 μέχρι τον Νοέμβριο του 1944 (μέχρι τον Μάιο του 1945 στην Κρήτη). Η εμπλοκή της Γερμανίας στην Ελλάδα καθυστέρησε την επίθεση κατά της Ρωσίας (επιχείρηση Barbarossa) με αποτέλεσμα η Γερμανία να βρεθεί μέσα στον πολύ δύσκολο ρωσικό χειμώνα και να ηττηθεί στις μάχες του Λένινγκραντ, Μόσχας και Στάλινγκραντ. Η κατοχή της Ελλάδας ήταν τριπλή: Γερμανία, Ιταλία και Βουλγαρία. Η κατοχή έφερε την μεγάλη πείνα, άνθηση της μαύρης αγοράς και εκτελέσεις αμάχων (Καλάβρυτα, Δίστομο, Καισαριανή). Η Εθνική Αντίσταση αγωνίστηκε με γενναιότητα με κορυφαίο γεγονός την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου το 1942.
Οι απώλειες της Ελλάδας κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο σε στρατιώτες και πολίτες ανήλθε σε 800 χιλιάδες. Οι νεκροί του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου έφτασαν τα 50 εκατομμύρια. Η Αγγλία με τον στρατηγό Σκόμπυ και την συνδρομή των κυβερνητικών δυνάμεων περιλαμβανομένου του Γρίβα παρενέβη στα Δεκεμβριανά του 1944 στην Αθήνα και άρχισε ένοπλες συγκρούσεις με τις αριστερές αντιστασιακές ή πολιτικές οργανώσεις ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ ενώ στο τέλος επισκέφθηκε την Αθήνα ο Τσώρτσιλ για διαπραγματεύσεις. Η Συμφωνία της Βάρκιζας δεν μπορούσε να εφαρμοστεί μετά την ειρήνευση. Η Αγγλία προετοίμασε το έδαφος για τον εμφύλιο πόλεμο του 1946-1949 και διέγραψε για μια ακόμα φορά το αίτημα για την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα που τόσα πρόσφερε στον αγώνα κατά του ναζισμού.
Όλοι οι σύμμαχοι της Ελλάδας επαίνεσαν την τεράστια προσφορά της στον Δεύτερο Παγκόσμιο και θαύμασαν τον ηρωισμό της στα πεδία των μαχών. Το όφελος για την Ελλάδα ήταν η ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων το 1947.Η Ελλάδα κατέλαβε την Βόρεια Ήπειρο τρεις φορές (1912/1914/1940) αλλά τελικά δόθηκε στην Αλβανία.
Το έπος του ‘40 αποτελεί σύμβολο εθνικής και γενναιότητας και ομοψυχίας.
Όπως επισημαίνει ο Ρίτσος: «Μια μέρα η λευτεριά θα νικήσει τον πόλεμο».
*Φιλόλογος
