Με την προεκλογική περίοδο να μπαίνει πλέον στο τελευταίο της μίλι, το μεγάλο ερώτημα για τους τρεις βασικούς υποψήφιους για την Προεδρία της Δημοκρατίας, Αβέρωφ Νεοφύτου, Ανδρέα Μαυρογιάννη και Νίκο Χριστοδουλίδη, είναι με ποιον θα βρίσκονται αντιμέτωποι στον δεύτερο γύρο των εκλογών. Με τον Νίκο Χριστοδουλίδη να διατηρεί προς το παρόν μια διαφορά ασφαλείας από τους άλλους δυο, φαίνεται ότι η δεύτερη υποψηφιότητα που θα βρεθεί στον τελικό, μεταξύ Αβέρωφ Νεοφύτου και Ανδρέα Μαυρογιάννη, θα κριθεί στο νήμα. Αυτά βέβαια στο παρόν στάδιο, καθώς υπάρχει ακόμα χρόνος μέχρι να ξεκαθαρίσει οριστικά το σκηνικό.
Εν πάση περιπτώσει, θα ασχοληθώ σήμερα με ένα μείζον θέμα, που κατά την άποψή μου δεν προτίθεται κανένας από τους τρεις βασικούς υποψήφιους να αντιμετωπίσει με τρόπο ουσιαστικό και ριζοσπαστικό. Είναι το θέμα της αναδιάρθρωσης του δημόσιου τομέα, της εξυγίανσης, της αξιοποίησης του προσωπικού σε ικανοποιητικό βαθμό και βεβαίως της συγκράτησης αρχικά και της μείωσης στη συνέχεια του μισθολογικού κόστους που συνεχίζει να αυξάνεται και να απορροφά σημαντικό μέρος των εσόδων του κράτους. Τα τελευταία τρία χρόνια, το κράτος δαπάνησε για το κρατικό μισθολόγιο, εξαιρουμένων των δαπανών για συντάξεις και φιλοδωρήματα, συνολικά 6,3 δισ. ευρώ και έχει προϋπολογίσει για την επόμενη τριετία δαπάνες 7,7 δισ. ευρώ, σύνολο 14 δισ. ευρώ. Ένα ποσό που, μαζί με τις κρατικές συντάξεις και τα φιλοδωρήματα, υπολογίζεται ότι θα ανέλθει για την εξαετία στα 18,7 δισ. ευρώ.
Και οι τρεις υποψήφιοι παραδέχονται μέσα από τα προγράμματά τους ότι ο δημόσιος τομέας νοσεί και χρήζει εκσυγχρονισμού, ωστόσο οι εισηγήσεις τους εξαντλούνται σε γενικόμορφες ιδέες.
Αβέρωφ Νεοφύτου, Άξονας 38
Ο Αβέρωφ Νεοφύτου στον 38ο άξονα του, από τους 100 που περιλαμβάνει στο προεκλογικό του πρόγραμμα, σημειώνει ότι «το κυπριακό κράτος, με εξαίρεση τις αλλαγές που έγιναν κατά την εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τις μεγάλες» όπως τις χαρακτηρίζει, «μεταρρυθμίσεις που προώθησε η Κυβέρνηση Αναστασιάδη, παραμένει ουσιαστικά με τις ίδιες δομές από το 1960». Προσθέτει πως «η Επόμενη Μέρα της Κύπρου» απαιτεί να προχωρήσουμε «σε ένα κράτος επιτελικό, ρυθμιστικό και αποτελεσματικό». Υπόσχεται πως «μέσα από πολύ σοβαρή μελέτη και με τη συμβολή κορυφαίων εξειδικευμένων οίκων και το καλό παράδειγμα ξένων κυβερνήσεων», θα προχωρήσει «στη ριζική αναδιοργάνωση των δομών του κράτους, με τρόπο που αυτό να ανταποκρίνεται καλύτερα και αποτελεσματικότερα στις ανάγκες της χώρας και των πολιτών της».
Α. Μαυρογιάννης, «Προοδευτικός εκσυγχρονισμός»
Ο Ανδρέας Μαυρογιάνης, σε μια από τις 23 θεματικές ενότητες του προγράμματος του, κάτω από τον τίτλο «Προοδευτικός εκσυγχρονισμός του Κράτους, των Θεσμών και της Δημόσιας Διοίκησης», υπογραμμίζει ότι «η ταχύτητα και η ποιότητα της παροχής υπηρεσιών από το κράτος προς τους πολίτες εξακολουθούν να παραμένουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα». Υποστηρίζει ότι οι όποιες προσπάθειες εκσυγχρονισμού της δημόσιας υπηρεσίας την τελευταία δεκαετία υπήρξαν αποσπασματικές και αναποτελεσματικές. Στόχος της διακυβέρνησής του θα είναι, όπως λέει, «ο προοδευτικός εκσυγχρονισμός του κράτους», μέσα από «ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης, όπου η Κυβέρνηση θα παράγει πολιτική και θα χρησιμοποιεί και θα κατευθύνει τη δημόσια διοίκηση με βάση το Σύνταγμα και την αρχή της νομιμότητας της διοικητικής δράσης, κάνοντας χρήση των βέλτιστων πρακτικών».
Ν. Χριστοδουλίδης, «Πυλώνας Πολιτεία»
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης υπογραμμίζει πως στόχος της δικής του διακυβέρνησης θα είναι «η δημιουργία ενός σύγχρονου κράτους, μέσα από την ανασύστασή του και την αλλαγή πολιτικής κουλτούρας».
Όπως σημειώνεται στο πρόγραμμά του, στο κεφάλαιο «Πυλώνας Πολιτεία», «η διακυβέρνηση θα πρέπει να ασκείται µε πλήρη σεβασµό στους πολίτες, στους θεσµούς, στους κανόνες, στην αξιοκρατία και ισονοµία (…). Υπάρχει ανάγκη για τη δηµιουργία επιπλέον µηχανισµών που θα επιτρέπουν την εύρυθµη λειτουργία του Κράτους µε τρόπο δίκαιο, διαφανή και αποτελεσµατικό». Υπόσχεται επίσης βελτίωση της εξυπηρέτησης των πολιτών και των επιχειρήσεων.
Τι δείχνουν οι αριθμοί
Οι αριθμοί, πάντως, δείχνουν μια εικόνα ζοφερή, που γίνεται ακόμα ζοφερότερη εάν αναλογιστεί κανείς ότι έχουμε ένα κράτος δυσκίνητο, που εμποδίζει την ανάπτυξη της οικονομίας και τη βελτίωση της ευημερίας της κοινωνίας, που λειτουργεί αναξιοκρατικά και πολλές φορές παράνομα και που παρουσιάζει σοβαρές ελλείψεις ως προς την ταχύτητα και την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχει.
Όπως έχω προαναφέρει, η Κυβέρνηση την τριετία 2020 – 2022 κατέβαλε σε μισθούς, συντάξεις και φιλοδωρήματα 8,6 δισ. ευρώ και θα δαπανήσει για την επόμενη τριετία 2023 – 2025 άλλα 10 δισ. ευρώ.
Το μισθολόγιο στη Δημόσια Υπηρεσία, εξαιρουμένων των συντάξεων και φιλοδωρημάτων, αποτελούσε το 2020 και το 2021 το 20,6% και το 2022 το 22,4% των συνολικών δαπανών του κράτους, ενώ για την τριετία 2023 – 2025 υπολογίστηκε σε 23,2%, 22,1% και 23,7% αντίστοιχα. Δηλαδή, περίπου, 23 στα 100 ευρώ που θα δαπανά το κράτος αφορά μισθούς, ενώ μαζί με τις συντάξεις και τα φιλοδωρήματα θα ανέλθει για την τριετία 2023 – 2025 στα 30 ευρώ. Κι αυτό με σημερινούς υπολογισμούς, χωρίς πιθανές αυξήσεις μισθών και αύξηση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων. Σημειώστε, επίσης, ότι στο πιο πάνω μισθολόγιο δεν περιλαμβάνονται οι δαπάνες προσωπικού στους ημικρατικούς οργανισμούς και την τοπική αυτοδιοίκηση, που αποτελούν βραχίονες της κρατικής μηχανής.
Με βάση τους αριθμούς, εξαιρουμένων των δαπανών για συντάξεις και φιλοδωρήματα, γύρω στο 20% των συνολικών εσόδων του κράτους απορροφούνται από το κρατικό μισθολόγιο.
Κύριοι τολμάτε (;), ιδού… η Ρόδος
Υπό αυτά τα δεδομένα, σαφώς και δεν μπορούν οι προεκλογικές εξαγγελίες των υποψηφίων να μας ικανοποιούν. Θα θέλαμε να δούμε δεσμεύσεις που, όταν υλοποιηθούν, θα αλλάξουν ουσιαστικά τη σημερινή κατάσταση. Ο δημόσιος τομέας χρειάζεται ριζική αναδόμηση και όχι επιφανειακές παρεμβάσεις. Θα πρέπει να είναι ένας συνδυασμός ολοκληρωμένης μελέτης για όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων του και ψηφιακής αναβάθμισης, προκειμένου να εξαλειφθεί η γραφειοκρατία, να κλείσουν τμήματα και υπηρεσίες που δεν χρειάζονται και να δημιουργηθούν νέα, εκεί που υπάρχουν ανάγκες. Οι δομές να τροποποιηθούν ανάλογα και να εισαχθούν σύγχρονοι τρόποι διοίκησης και ελέγχου. Να εκπαιδευτεί και να αξιοποιηθεί το προσωπικό ανάλογα, να καταργηθούν υφιστάμενες κενές θέσεις και με την αφυπηρέτηση υπηρετούντων υπαλλήλων να μην ξαναπληρωθούν. Εν ανάγκη, να δοθούν και κίνητρα πρόωρων αφυπηρετήσεων. Δηλαδή, να καταρτιστεί ένα σχέδιο – δράσης τριετίας, μέσα από το οποίο θα αλλάξουν όσα πρέπει, διότι δεν παίρνει κανέναν να συνεχίσουμε να στηρίζουμε μια δομή με προδιαγραφές του 1960 (και πριν), όσο ρετούς κι αν της κάνουμε και όση ψηφιοποίηση κι αν επιχειρήσουμε. Θα πρόκειται για σημαντικές δαπάνες, χωρίς το ανάλογο αποτέλεσμα.
Και θα πρέπει να καταλάβουν και οι δημόσιοι υπάλληλοι πως ο εκσυγχρονισμός της δημόσιας υπηρεσίας είναι προς όφελος και των ιδίων. Διότι, όπως πάμε, κάποια μέρα, όχι και τόσο αργά, η φούσκα θα σπάσει και θα παρασύρει όλους.
Πρόκειται για ένα βασικό και καίριο στοίχημα, κύριοι βασικοί υποψήφιοι Πρόεδροι της Δημοκρατίας. Θα τολμήσετε να θέσετε τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων; Πολύ αμφιβάλλω…
* Δημοσιογράφος
(panicoscharal.j@gmail.com)
