Η Ευρωπαϊκή αυτονομία σε δοκιμασία
Tα τελευταία 3 χρόνια η Ευρωπαϊκή (και όχι μόνο) οικονομία βάλλεται και μεταβάλλεται από τις εξελίξεις που διαδραματίζονται στο διεθνή χώρο. Αφενός η πανδημία και αφετέρου ο πόλεμος στην Ουκρανία από την εισβολή της Ρωσίας, κατέδειξαν την περιορισμένη αυτονομία της Ευρώπης σε αρκετούς τομείς, θέτοντας ταυτόχρονα σε αμφισβήτηση το οικονομικό οικοδόμημα και βιομηχανική πολιτική της.
Συγκεκριμένα, από την έναρξη της πανδημίας η Ευρώπη (όπως και πολλές άλλες χώρες) προσέτρεξε προς την Κίνα για την εξασφάλιση προμηθειών σε αναλώσιμο ιατρικό εξοπλισμό, όπως μάσκες, γάντια, στολές, ενώ στη συνέχεια συμβλήθηκε με ξένες εταιρείες, εκτός ΕΕ, για τα απαραίτητα εμβόλια, ενάντια στο Covid-19. Αυτό αποκάλυψε την εξάρτηση της ΕΕ από την Κίνα, καθώς και από άλλες χώρες σε στοιχειώδη ζητήματα.
Όσον αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η έλλειψη φυσικού αεριού, σε συνδυασμό με τα μέτρα / εμπάργκο για το ρωσικό πετρέλαιο, εκτόξευσαν τις παγκόσμιες τιμές καυσίμων, πυροδοτώντας ένα φαύλο κύκλο αρνητικών εξελίξεων και πληθωριστικών εξάρσεων. Τα γεγονότα αυτά ανέδειξαν την εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο της Ρωσίας, καταδεικνύοντας πόσο ευάλωτος είναι ο Ευρωπαϊκός χώρος, αλλά και o σχεδιασμός για την Πράσινη Συμφωνία.
Αδυναμίες και αστοχίες σε πολιτικές και μέτρα της ΕΕ
Προφανώς υπάρχουν διαθρωτικές αδυναμίες εντός της ΕΕ, αλλά και αστοχία πολλών μέτρων και πολιτικών που προώθησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα προηγούμενα χρόνια, τα οποία οδήγησαν στην έλλειψη αυτονομίας της Ευρωπαϊκής βιομηχανίας και οικονομίας.
Για παράδειγμα, η Στρατηγική για Έξυπνη Εξειδίκευση της περασμένης δεκαετίας, ναι μεν επικεντρώθηκε σε αυτά που ήταν αποδοτικότερα να παραχθούν στις διάφορες περιοχές/ περιφέρειες της Ευρώπης, αλλά είχε ως αποτέλεσμα πολλά άλλα προϊόντα, όπως τα προαναφερθέντα, να κατευθυνθούν για παραγωγή εκτός ΕΕ. Εκ των υστέρων αποδεικνύεται ότι αυτή ήταν μια σοβαρή παράλειψη που οδήγησε την ΕΕ σε εξάρτηση από εξωτερικές εφοδιαστές αλυσίδες.
Όσον αφορά τη βιομηχανική πολιτική, η ΕΕ έθεσε ως προτεραιότητα να διασφαλίσει ότι η βιομηχανία της μπορεί να πρωτοστατήσει στη μετάβαση σε μια πράσινη, ψηφιακή και ανθεκτική οικονομία. Ιεράρχησε κάποιους άξονες πολιτικής ως σημαντικούς, ενώ προώθησε μια σειρά από Βιομηχανικές Συμμαχίες.
Παρ’ όλους τους σχεδιασμούς παρατηρούμε την Ευρώπη να ταλαιπωρείται σήμερα με προβλήματα και ελλείψεις στην εφοδιαστική αλυσίδα που προέκυψαν με αφορμή την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Για παράδειγμα, πέραν των θεμάτων υγείας και ενέργειας που προαναφέρθηκαν, παρατηρούνται προβλήματα στην επάρκεια εξαρτημάτων, επεξεργαστών και ημιαγωγών για οχήματα και ηλεκτρικές συσκευές, τα οποία προέρχονται κυρίως από Κίνα και Ασία. Το ίδιο ισχύει και στον τομέα των μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα.
Δεν είναι άσχετο το γεγονός ότι στο Forbes Global 2000, που κατατάσσει τις μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο στη λίστα του 2022, οι Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφουν την μεγαλύτερη παρουσία με 590 εταιρείες, ακολουθούμενες από την Κίνα/Χονγκ Κονγκ (351) και την Ιαπωνία (196). Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και ο κατάλογος Fortune 500.
Αυτά τα δεδομένα θα πρέπει να προβληματίσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση και πως καθορίζει τους στόχους και στρατηγικές της.
Η κρίση από την πανδημία υποχρέωσε την ΕΕ στην αναθεώρηση των πολιτικών και μέτρων σε σχέση με την πορεία της προς το μέλλον. Προώθησε το NextGenerationEU, ένα προσωρινό μέσο ανάκαμψης ύψους άνω των 800 δισ. ευρώ, για την αποκατάσταση των άμεσων οικονομικών και κοινωνικών ζημιών που έχει προκαλέσει η πανδημία του κορωνοϊού, ώστε μετά την πανδημία η Ευρώπη θα είναι πιο πράσινη, πιο ψηφιακή, πιο ανθεκτική, και καλύτερα προσαρμοσμένη στις τρέχουσες και στις μελλοντικές προκλήσεις.
Πρόσθετα, η ΕΕ τον Μάιο του 2021 αναθεώρησε τη βιομηχανική πολιτική ώστε να απαντώνται οι προκλήσεις που προέκυψαν από την πανδημία και να διασφαλίζει ότι η βιομηχανία της Ευρώπης μπορεί να ηγηθεί του μετασχηματισμού σε μια πράσινη, ψηφιακή και ανθεκτική οικονομία. Βασικοί άξονες της αναθεώρησης αυτής είναι η ανθεκτικότητα της ενιαίας αγοράς, η ενίσχυση της ανοικτής στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ και η επιτάχυνση της διττής μετάβασης.
Παρόλα αυτά εκκρεμούν διορθωτικές κινήσεις από την πλευρά της ΕΕ σε επίπεδο πολιτικής, πρωτοβουλιών και βιομηχανικών συμμαχιών όσον αφορά τα θέματα που ενέκυψαν από τον πόλεμο στην Ουκρανία, ιδιαίτερα όσον αφορά τα ενεργειακά και επισιτιστικά.
Επίλογος
Είναι σαφές πλέον ότι, η Ευρώπη θα πρέπει να ενισχύσει την αυτονομία της, μέσω της ανάπτυξης μιας ανταγωνιστικής οικονομίας και βιομηχανίας, για μείωση της εξάρτησής της από τρίτες χώρες, ώστε να διασφαλίσει την επάρκεια σε βασικά ζητήματα για την επιβίωσή της σε περιπτώσεις κρίσεων.
Γι’ αυτό απαιτούνται πρόσθετα μέτρα από την ΕΕ για ουσιαστική αυτονομία και αυτάρκεια στην οικονομία και τη βιομηχανία όπως :
Προώθηση της βιομηχανικής συνεργασίας επιχειρήσεων αναμεταξύ χωρών, αλλά και περιφερειών της ΕΕ για παραγωγή προϊόντων
Εγκατάσταση από την ΕΕ ενός Μηχανισμού Αλληλεγγύης και Υποστήριξη της Εφοδιαστικής Αλυσίδας σε περιπτώσεις κρίσης (όπως έγινε με τα εμβόλια και τα θέματα αντιμετώπισης πυρκαγιών να υπάρχει και σε θέματα καυσίμων, ενέργειας μεταφορών, τροφίμων, φαρμάκων, πρώτων υλών κλπ).
Επανεξέταση της Πολιτικής Ανταγωνισμού της ΕΕ ώστε να επιτρέπει συγχωνεύσεις και συνεργασίες για δημιουργία επιχειρήσεων κολοσσών, – όπως κατ’ αντιστοιχία αυτών στις ΗΠΑ και Κίνα- , όχι μόνο στην τεχνολογία αλλά και στη βιομηχανία. Η έλλειψη αυτών των οργανισμών δεν επιτρέπει τη δημιουργία της ανάλογης κρίσιμης μάζας και οικονομιών κλίμακος ώστε να είναι ανταγωνιστική η Ευρωπαϊκή Βιομηχανία, και κατ’ επέκταση η οικονομία, με τη διάχυση ωφελημάτων προς τις ΜμΕ που αποτελούν την ραχοκοκαλιά της Ευρώπης.
Αναθεώρηση πολιτικών και μέτρων για την Πράσινη Συμφωνία, κυκλική οικονομία και ενέργεια, αλλά και αναπροσαρμογή του δυσβάστακτου κόστους για τις επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Διασύνδεση με πιο αποτελεσματικούς τρόπους της Εκπαίδευσης και Έρευνας στην ΕΕ με το Ευρωπαϊκό Επιχειρείν για ουσιαστική στήριξη της καινοτομίας και αλλαγής.
Η Κύπρος χώρα μέλος της ΕΕ έχει το δικό της ρόλο να διαδραματίσει στην αναθεώρηση αυτής της πορείας, παρουσιάζοντας τεκμηριωμένες ιδέες, λύσεις και εισηγήσεις, για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή μας οικογένεια, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τη σημασία της αλληλεγγύης αναμεταξύ των Ευρωπαϊκών Χωρών μελών της ΕΕ και των λαών της.
Η Νέα Βιομηχανική Πολιτική 2019-2030 της Κύπρου που παρουσίασε το Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, είχε θετικό αντίκτυπο στην οικονομία της χώρας καθώς η συνεισφορά του κλάδου στο ΑΕΠ έφτασε το 8,5% για το 2022, ενώ οι εγχώριες εξαγωγές σημειώνουν αύξηση σε σχέση με το 2019. Τα Επιμελητήρια της Κύπρου συνέβαλαν ενεργά και σημαντικά στη διαδικασία διαμόρφωσης αυτής της Νέας Βιομηχανικής Πολιτικής. Τα γεγονότα των τελευταίων τριών χρόνων επιβάλουν την αναθεώρηση της Νέας Βιομηχανικής Πολιτικής της Κύπρου, ώστε να ανταποκρίνεται στις νέες προκλήσεις και συνθήκες.
* Αναπληρωτής Γραμματέας ΕΒΕ Λευκωσίας.
