Ορισμένες εκλογικές αναμετρήσεις για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο στην Κύπρο δεν ήταν ειρηνικές. Μια από τις μεγάλες διαμάχες, γνωστή ως αρχιεπισκοπικό ζήτημα δίχασε τον ελληνισμό της Κύπρου κατά την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα (1900-1910). Η φιλονικία ξέσπασε μεταξύ του μητροπολίτη Κιτίου Κύριλλου που λόγω της μεγάλης σωματικής του διάπλασης ονομάστηκε Κυριλλάτσος και του μητροπολίτη Κυρηνείας Κυρίλλου που απεκλήθη Κυριλλούδι. Η εκλογική διαμάχη άρχισε με κατηγορίες θεολογικού χαρακτήρα για να περάσει σε συζητήσεις πολιτικού και κοινωνικού χαρακτήρα. Ο Κιτίου Κυριλλάτσος υποστηριζόταν από αστικές τάξεις και κατηγορήθηκε ως μασόνος. Από τον καιρό της Φιλικής Εταιρείας αυξήθηκε ο τεκτονισμός στην Κύπρο. Το Κυρηνείας Κυριλλούδι υποστηριζόταν από πλούσιους γαιοκτήμονες και ήταν οπαδός του θεολόγου Μακράκη με αντιμασονικές τάσεις. Στις εκλογές με τους εκλέκτορες πλειοψήφησε ο Κιτίου Κυριλλάτσος, αλλά ο αντίπαλος δεν αναγνώρισε το αποτέλεσμα. Δημιουργήθηκαν ταραχές που ανάγκασαν τη βρετανική αποικιοκρατική διοίκηση να επέμβει. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο πήρε θέση υπέρ του Κυρηνείας. Το Πατριαρχείο προχώρησε σε εκλογή του Κυρηνείας με δική του σύνοδο. Το 1908 αποφασίστηκε η διεξαγωγή νέων εκλογών που τις κέρδισε πάλι ο Κιτίου Κυριλλάτσος και εξελέγη Αρχιεπίσκοπος το 1909 ως Κύριλλος Β΄. Οι ταραχές συνεχίστηκαν και το 1910 επενέβη η κυβέρνηση της Ελλάδας που μεσολάβησε για την συμφιλίωση των δύο ιεραρχών.
Η πλειοψηφία του λαού υποστήριζε τον Κιτίου Κυριλλάτσο που ήταν γνωστός ως εθνικιστής και φιλελεύθερος με επαναστατική προοπτική για να επιδιώξει την ένωση της Κύπρου. Ο Κυριλλάτσος παρέμεινε στον θρόνο μέχρι τον θάνατο του και τον διαδέχθηκε το Κυριλλούδι το 1916. Το Κυριλλούδι γνωστός ως Κύριλλος Γ΄ ανέπτυξε μεγάλη δράση για την ένωση κατά την λήξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και βοήθησε 2.400 Μικρασιάτες πρόσφυγες να εγκατασταθούν στην Κύπρο. Περισσότερα στοιχεία υπάρχουν στο βιβλίο του Στέφανου Κωνσταντινίδη «Επισκόπηση της νεότερης κυπριακής ιστορίας».
* Φιλόλογος
