Το θέμα των ημερών είναι η διαρροή των θεμάτων στις εξετάσεις τετραμήνων. Το βασικό μου σχόλιο είναι πώς προσπαθεί το Υπουργείο Παιδείας να επιβάλει ένα θεσμό για τον οποίο διαμαρτύρονται οι βασικοί συντελεστές (εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς);
Στην κυπριακή πραγματικότητα κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση εξαγγέλλεται «μεταρρύθμιση της παιδείας», χωρίς να προηγηθεί η διάγνωση της υφιστάμενης κατάστασης, της παθολογίας και αναγκών, να καθοριστούν οι στόχοι και να προταθεί θεραπεία ΜΟΝΟ για τους τομείς που χρειάζεται. Βιαζόμαστε για ριζική μεταρρύθμιση τη στιγμή που ομολογουμένως τα σχολεία μας ήταν σε πολύ ψηλό επίπεδο. Προβαίνουμε σε πειραματισμούς σε βάρος των παιδιών μας.
Η οποιαδήποτε αλλαγή στην εκπαίδευση είναι εύκολο να εξαγγελθεί αλλά παίρνει πολύ χρόνο να φανούν τα αποτελέσματα.
Παράδειγμα: Αρχικά τα σχολεία μας είχαν ως επιλογές την πρακτική, την κλασσική, την οικονομική και την εμπορική κατεύθυνση. Υπουργός εισηγήθηκε να μπουν πολλές επιλογές (μέχρι 300) στα σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης ώστε ο μαθητής να μπορεί να επιλέγει ότι θέλει. Δόθηκε πολλή δημοσιότητα στο θέμα. Πήραμε εντολή να «πλάσουμε» επιλογές και αναγκαστήκαμε να βάζουμε τίτλους όπως «Αστροφυσική», «Περιβάλλον» χωρίς να υπάρχει περιεχόμενο. Στις διαμαρτυρίες μας ότι δεν υπήρχε αναλυτικό ή βιβλία μας απαντούσαν «κάμετε». Μετά από χρόνια φάνηκαν οι συνέπειες. Οι μαθητές επέλεγαν τις πιο εύκολες επιλογές ώστε να έχουν ψηλό βαθμό. Οι πρώτοι απόφοιτοι διαπίστωσαν ότι δεν μπορούσαν να διεκδικήσουν καν θέση σε Πανεπιστήμιο (π.χ. ένας που επέλεξε Βρεφοκομία, Φωτογραφική και Γυμναστική…). Δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι το γεγονός ότι σε μικρά σχολεία της υπαίθρου (π.χ. Λεμύθου, Πύργος) που μπορεί να έχουν 100 μαθητές περίπου όταν ο καθένας διαλέγει το δικό του συνδυασμό μαθημάτων δεν μπορούσε να βγει το πρόγραμμα. Μετά από γνωμάτευση της Επιτρόπου ότι έπρεπε να ικανοποιήσουμε όλους, ήταν σύνηθες να υπάρχει τμήμα με ένα μαθητή μόνο, εκτοξεύοντας το κόστος της εκπαίδευσης στα ύψη. Ταυτόχρονα ο στόχος της κοινωνικοποίησης του μαθητή δεν μπορούσε να επιτευχθεί με 1-2 μαθητές στην τάξη.
Επόμενος υπουργός λόγω των προσωπικών του βιωμάτων (είχε αποβληθεί στο σχολείο) αποφάσισε χαλάρωση των κανονισμών πειθαρχίας στα σχολεία. Ζήτησε να μην αποβάλλονται οι μαθητές και να μην χειροδικούν οι καθηγητές. Σε λίγα χρόνια φτάσαμε από το ένα άκρο (ο καθηγητής έδινε άγριο ξύλο) στο άλλο άκρο (οι μαθητές να δέρνουν τους καθηγητές). Εφαρμόστηκε και το δήθεν πρωτοποριακό πρόγραμμα Ρ. για απειθάρχητους μαθητές. Για όσους ενοχλούσαν στην τάξη γινόταν προσωπική συμφωνία να βγαίνουν έξω (π.χ. αυλή) με την υπόσχεση ότι τελικά θα τους περνούσαν. Αποτέλεσμα οι ταραξίες αυξήθηκαν κατακόρυφα.
Μετά διατάχθηκε να αφαιρεθεί η μισή ύλη απ’ όλα τα αναλυτικά με κάθετη πτώση επιπέδων.
Αυτά είναι μόνο μερικά παραδείγματα.
Οι έννοιες παιδεία και η εκπαίδευση είναι διαφορετικές παρόλο που προέρχονται από το ίδιο ρήμα «παιδεύω», υπάρχει ουσιαστική διάκριση. Η παιδεία είναι η διαδικασία ανάπτυξης της προσωπικότητας του ανθρώπου όπως ορίζεται από τον Πλάτωνα («παραγιγνομένην πρώτον παισίν αρετήν», αρετή= ολοκληρωμένη προσωπικότητα) που δεν είναι ποτέ στάσιμη, αφού αναπτύσσεται σε ολόκληρη τη ζωή του ανθρώπου. Η εκπαίδευση, με τη στενή της σημασία σημαίνει τη συστηματική και την οργανωμένη διαδικασία της αγωγής και της μάθησης (σχολείο). Εκτός από τη θεσμοθετημένη εκπαίδευση που υπάρχει, συμβάλουν η οικογένεια, τα μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας, το ευρύτερο περιβάλλον με τις επικρατούσες αξίες και αντιλήψεις, η πολιτιστική ατμόσφαιρα μιας κοινωνίας.
Συναντάμε πολλούς ανθρώπους με πτυχία, αλλά λίγους με παιδεία.
Θα ήθελα να σχολιάσω το σύνθημα που έπεσε τα τελευταία χρόνια: «Αποφόρτωση της διδακτέας ύλης». Οι γνώσεις αποτελούν απαραίτητα και αναγκαία βάθρα στήριξης του προσωπικού οικοδομήματος, το όχημα πάνω στο οποίο θα καλλιεργήσει την λογική, την κριτική ικανότητα, τον προβληματισμό.
Παραθέτω αποτελέσματα σχετικών επιστημονικών ερευνών. Η προετοιμασία και η ενασχόληση με το αντικείμενο του ενδιαφέροντος μας αποδίδουν τους πρωταθλητές και τα «ταλέντα». Όπως το σώμα χρειάζεται εξάσκηση άλλο τόσο χρειάζεται και το μυαλό. Έρευνα του ψυχολόγου K. Anders Ericsson και του νευρολόγου Daniel Levitin εξηγεί ότι χρειάζονται τουλάχιστον 10,000 ώρες ενασχόλησηςμε ένα συγκεκριμένο θέμα για διάκριση. Παραδείγματα πολλά: Mozart, κορυφαίοι σκακιστές Bobby Fisher, Κασπάρωφ, οι μουσικοί The Beatles, ο Bill Gates, ο Γιάννης Αντετοκούνμπο κ.ά.
Εδώ πρέπει να τονιστεί και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ο Μέγας Αλέξανδρος είχε δάσκαλό του τον Αριστοτέλη, ο οποίος είχε δάσκαλό τον Πλάτωνα, ο οποίος είχε δάσκαλό του τον Σωκράτη. Ο Einstein είχε δάσκαλο του αλλά και φίλο τον σπουδαίο έλληνα μαθηματικό Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή (1873-1950) που ήταν τότε εγκαταστημένος στο Βερολίνο. Τυχαίο;
Σε κάθε εξαγγελία εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης συμπεριλαμβάνεται και «η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης». Ναι, αλλά επειδή οι μαθητές μας μιμούνται, χρειάζονται σωστά πρότυπα. Ο εκπαιδευτικός διδάσκει πρωτίστως με το παράδειγμα του διότι οι μαθητές μιμούνται.«Είτε το θέλει ο δάσκαλος είτε όχι, αποτελεί πρότυπο για το μαθητή του, ως προς τον τρόπο μάθησης και τις στρατηγικές που ακολουθεί ο ίδιος» (Nisbet).
Οραματίζομαι ένα εκπαιδευτικό σύστημα που να σέβεται τη διαφορετικότητα και προάγει την κριτική σκέψη αντί της παπαγαλίας. Που θα τους μάθει να συνυπάρχουν αρμονικά και με σεβασμό προς τον συνάνθρωπο.
Οραματίζομαι μια κοινωνία ανθρώπων όπου θα υπάρχει αξιοκρατία, που θα χαμογελά συχνότερα, που θα μπορεί να ελπίζει.
