Η βέλτιστη διαχείριση των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που διαθέτει η κάθε χώρα σε συνδυασμό με τα κατάλληλα καύσιμα δεν είναι πλέον απλά μια επιλογή, είναι επιτακτική ανάγκη, γιατί η μη αποδοτική χρήση τους, καταστρέφει το περιβάλλον και αλλάζει το κλίμα της γης, λόγω της ανεξέλεγκτης εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα και άλλων βλαβερών ουσιών. Το πρόσκαιρο οικονομικό κέρδος όμως κατευθύνει τόσον τις προσωπικές όσο και τις εθνικές μας αποφάσεις σε θέματα ενέργειας. Το κέρδος αυτό είναι πρόσκαιρο, γιατί μακροχρόνια η χρήση των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με τις υψηλότερες αποδόσεις και τις χαμηλότερες εκπομπές ρύπων, έχει μεγαλύτερο οικονομικό κέρδος και οφέλη. Αυτό το μακροχρόνιο οικονομικό κέρδος θα είναι όχι μόνο για εμάς, αλλά και για το περιβάλλον και κυρίως έναντι των μελλοντικών γενεών.
Συστηματική εκπαίδευση όλων μας σε θέματα ενέργειας, επένδυση στην έρευνα και καινοτομία, με ταυτόχρονη ανάπτυξη νέων αποδοτικότερων συστημάτων διαχείρισης ηλεκτρικής ενέργειας, σε συνδυασμό με τη χρήση του υδρογόνου, φυσικού αερίου ως κύριων καυσίμων και δελεαστικά οικονομικά κίνητρα τόσο στη βιομηχανία όσο και στα νοικοκυριά για τη χρήση έξυπνων συστημάτων, είναι μερικά από τα μέτρα που πρέπει να πάρουμε. Το νέο ανταγωνιστικό περιβάλλον που δημιουργήθηκε με την ένταξη μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επιβάλλει στους παραγωγικούς φορείς της χώρας να γίνουν πιο ευέλικτοι και παραγωγικοί σε όλους ανεξαιρέτως τους τομείς για να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν, στις προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.
Με την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1η Μαΐου του 2004, ο τομέας ενέργειας στην Κύπρο έχει αλλάξει σημαντικά, με τις πιο κάτω διαφοροποιήσεις:
Ο Ευρωπαϊκός Στόχος και Πολιτική είναι πλέον η δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς ενέργειας με την ελεύθερη ροή ηλεκτρισμού και αερίου μεταξύ των χωρών της ΕΕ, σε ανταγωνιστικές τιμές και με ποιότητα εξυπηρέτησης των καταναλωτών.
Η υπάρχουσα φιλοδοξία της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια για το 2030 είναι τουλάχιστον 40% περικοπές στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τα επίπεδα του 1990, τουλάχιστον 32% μερίδιο διείσδυσης στο ενεργειακό μίγμα για ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας) και τουλάχιστον 32,5% βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το Σεπτέμβριο του 2020 να αυξηθεί ο στόχος μείωσης των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου το 2030, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών και των αφαιρέσεων, σε τουλάχιστο 55% σε σύγκριση με το 1990, πράγμα που θα επιτρέψει στην ΕΕ να κινηθεί σε μια οικονομία με καθαρές μηδενικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050.
Η ΑΗΚ αναμένεται να χάσει το μονοπώλιο της (δεσπόζουσα θέση), γιατί από την 1η Ιανουαρίου 2014 η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας έχει ελευθεροποιηθεί για όλους τους καταναλωτές.
Η ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού αναμένεται να λειτουργήσει εντός του 2023, με τον ταυτόχρονο στόχο για έλευση του φυσικού αερίου το συντομότερο δυνατό, μέσω της ενδιάμεσης λύσης (πλωτή μονάδα ΕΤΥΦΑ-Προμηθέας).
Το ηλεκτρικό σύστημα της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει πλέον διασυνδεθεί με το αντίστοιχο των Τουρκοκυπρίων εγκατεστημένης ισχύος 400MWκαι υπάρχει σχεδιασμός να διασυνδεθεί με την ΕΕ και το Ισραήλ με υποθαλάσσιο αμφίδρομο ηλεκτρικό καλώδιο χωρητικότητας 2.000 MW και μήκους 1.208 χλμ., μέχρι το Δεκέμβριο του 2027.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ καλούνται να πληρώνουν τις επιπλέον εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που παράγουν και το κόστος στην Κύπρο προστίθεται στην τιμή της kWh, όσο αφορά την Ηλεκτροπαραγωγή.
Επομένως η χρήση του υδρογόνου, φυσικού αερίου, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και η ανάπτυξη συστημάτων βελτιστοποίησης και αποτελεσματικότερης χρήσης των διαθέσιμων μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που διαθέτει η κάθε χώρα, είναι πλέον οι τομείς στους οποίους πρέπει να επικεντρωθούν οι Παραγωγοί Ηλεκτρικής Ενέργειας και η ΕΕ μέσω των ΔΣΜ (Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς), αλλά και η Παγκόσμια Αγορά Ηλεκτρισμού.
Με βάσει τα πιο πάνω νέα δεδομέναη ΑΗΚ για να μπορέσει να ανταπεξέρθει, αλλά και να επιβιώσει πρέπει τάχιστα να υλοποιήσει/τροχιοδρομήσει τα πιο κάτω:
Επιδίωξη στενότερης συνεργασίας με το ΔΣΜΚ (Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου) για καλύτερη διαχείριση του χαρτοφυλακίου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της, με προτεραιότητα στις αποδεδειγμένα πιο οικονομικές μονάδες (στο καύσιμο και στις εκπομπές CO2).
Άσκηση της επιρροής της για την επίσπευση της διαδικασίας έλευσης του φυσικού αερίου, για οικονομικούς αλλά και περιβαλλοντικούς λόγους.
Οι διατιμήσεις της ΑΗΚ, σύμφωνα με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, ρυθμίζονται από τη ΡΑΕΚ (Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου) επί τη βάση σχετικής μεθοδολογίας, βασική αρχή της οποίας είναι η σχέση κόστους και χρέωσης. Άρα με την έγκαιρη μείωση του κόστους παραγωγής η Αρχή θα είναι σε πλεονεκτική θέση για μείωση των διατιμήσεων της, έναντι του επερχόμενου ανταγωνισμού.
Καλούμαστε να πληρώνουμε τις επιπλέον εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που παράγουμε, άρα η χρήση του φυσικού αερίου και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό της μείγμα, καθώς και η αποδοτικότερη διαχείρισης των μονάδων παραγωγής της, επιβάλλεται όσο ποτέ άλλοτε.
Με την εισαγωγή του ανταγωνισμού 2023-2024 (λειτουργία με καύσιμο Φυσικό Αέριο της ΜΑΣΚ (Μονάδα Αεριοστρόβιλων Συνδυασμένου Κύκλου) 260ΜW από τη εταιρία PEC και των ΜΕΚ (Μηχανές Εσωτερικής Καύσης) 105ΜWαπό την εταιρία Paramount Energy Corporation στην ανταγωνιστική αγορά ηλεκτρισμού (ΑΑΕ) της Κύπρου ο στόχος του ΔΣΜΚ θα τείνει να είναι η ελαχιστοποίηση της συνολικής δαπάνης για την εξυπηρέτηση του φορτίου ηλεκτρικής ενέργειας σε κάθε Ημέρα Κατανομής, υπό όρους καλής και ασφαλούς λειτουργίας του Συστήματος και διασφάλισης επαρκών εφεδρειών. Επομένως προτεραιότητα στο σύστημα διανομής και μεταφοράς θα έχει αυτός που έχει αποδεδειγμένα το χαμηλότερο κόστος παραγωγής (οικονομικό συν περιβαλλοντικό).
Πρέπει να τοποθετήσει έξυπνους μετρητές για την καταγραφή της κατανάλωσης καυσίμων, αλλά και για τη μέτρηση των εκπομπών αερίων για την κάθε μονάδα ξεχωριστά. Οι μετρητές αυτοί πρέπει να είναι ενωμένοι με λογισμικό για ευκολότερη πρόσβαση και επεξεργασία των δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Οι καταγραφές των μετρητών αυτών πρέπει να συμφωνούν με τις μετρήσεις των δεξαμενών αποθήκευσης καυσίμων, για να θεωρούνται αξιόπιστα τα αποτελέσματα και για πιο ουσιαστικό έλεγχο παραλαβής και κατανάλωσης. Επίσης θα είναι σε θέση να εντοπίζουν άμεσα τυχών δυσλειτουργίες των μονάδων παραγωγής, όταν τα δεδομένα καταγραφής έχουν σημαντικές αποκλείσεις από τις προδιαγραφές λειτουργίας των μονάδων.
Εισαγωγή και δημιουργία λογισμικών τα οποία με την ανάλυση των δεδομένων θα μπορούν να δίνουν τις βέλτιστες λύσεις ανάλογα με το σενάριο ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, θεωρείται πλέον καθοριστικής σημασίας για τη συνολική μείωση του κόστους παραγωγής και των εκπομπών CO2.
Με την πλήρη λειτουργία εντός του 2024 της έκτης μονάδας συνδυασμένου κύκλου δυναμικότητας ΜΑΣΚ 160MW της ΑΗΚ στο Βασιλικό, οι ατμοηλεκτρικές μονάδες 6x60MW με καύσιμο το μαζούτ, πρέπει να αποσυρθούν. Επίσης οι αεριοστρόβιλοι 4×37,5MW και 1x38MW πρέπει να τίθενται σε παραγωγή μόνο για την κάλυψη απρόβλεπτων φορτίων αιχμής ή και βλαβών, λόγω του αυξημένου κόστους λειτουργίας τους και εκπομπών CO2 με καύσιμο το ντίζελ.
Τοποθέτηση και εφαρμογή συστημάτων Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας για περαιτέρω αύξηση της αποδοτικότητας των Ηλεκτροπαραγωγών Σταθμών και εξοικονόμησης ενέργειας. Πρέπει να γίνει άμεσα τεχνοοικονομική μελέτη για την τοποθέτηση συστήματος και αγωγού για αξιοποίηση της θερμότητας που απορρίπτεται από τους ΗΣ (Ηλεκτροπαραγωγούς Σταθμούς), για εξυπηρέτηση ιδίως των ξενοδοχειακών μονάδων με θερμικό φορτίο το χειμώνα και ψυκτικό το καλοκαίρι.
Μελέτη για κατασκευή νέων ΜΑΣΚ με ΦΑ (Φυσικό Αέριο) στους ΗΣ Μονής και Δεκέλειας, για εξαγωγή ηλεκτρισμού μέσω του υποθαλάσσιου καλωδίου.
Νέα επικαιροποιημένη Μελέτη για κατασκευή Χερσαίου Τερματικού με μονάδες ΜΑΣΚ με ΦΑ, για συμπίεση και εξαγωγή υγροποιημένου Φυσικού Αερίου στην ΕΕ.
Αξιοποίηση Προγραμμάτων Χρηματοδότησης ΕΕ για σταδιακή ολοκληρωμένη μετάβαση στις ΑΠΕ και στην παραγωγή/αποθήκευση Υδρογόνου για χρήση του ως κύριου καυσίμου, στις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Πλήρη ανάπτυξη/βελτίωση και λειτουργία συστημάτων διασφάλισης της ποιότητας ISO9001, διεύθυνσης ολικής ποιότητας, περιβάλλοντος ISO14001 και ασφάλειας και υγείας στον εργασιακό χώρο OHSAS18001, για εκμηδενισμών των λαθών και των επικαλύψεων στις αρμοδιότητες και στις διαδικασίες.
Παροχή συγκεκριμένων κινήτρων και υποκίνησης στο προσωπικό για υλοποίηση των στρατηγικών στόχων.
Στις 16 Νοεμβρίου 2000 η Βουλή των Αντιπροσώπων προχώρησε και ενέκρινε την τροποποίηση της υφιστάμενης περί Ηλεκτρισμού Νομοθεσίας, έτσι που να μπορεί η ΑΗΚ να επιδοθεί και σε άλλους τομείς δραστηριοτήτων και υπηρεσιών. Η Αρχή δικαιούται, με την έγκριση του Υπουργού Ενέργειας, να διεξάγει δραστηριότητες σε τομείς που έχουν σχέση με την εκμετάλλευση και ανάπτυξη των περιουσιακών της εγκαταστάσεων, των υπηρεσιών και της τεχνογνωσίας π.χ. μπορεί να εγγράψει θυγατρικές εταιρίες για πώληση και εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πλαισίων, για τηλεπικοινωνίες με αξιοποίηση του δικτύου οπτικών ινών που διαθέτει, για αποθήκευση ενέργειας κ.τλ.
Οι ανανεώσιμες πηγές και ιδίως τα φωτοβολταϊκά πλαίσια κερδίζουν συνεχώς μερίδιο αγοράς στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο και στην ΕΕ, επομένως η ΑΗΚ πρέπει μελετήσει το ενδεχόμενο αξιοποίησης του χώρου των ΗΣ της Μονής, Δεκέλειας ή και άλλων διαθέσιμων χώρων, για κατασκευή εργοστασίων παραγωγής φωτοβολταϊκών πλαισίων και αποθήκευσης ενέργειας για εγχώρια χρήση, αλλά και για εξαγωγές.
Οι υφιστάμενες δεξαμενές καυσίμων που υπάρχουν στους ΗΣ Μονής, Δεκέλειας και Βασιλικού με την έλευση του φυσικού αερίου μπορούν να ενοικιαστούν στον ΚΟΔΑΠ (Κυπριακό Οργανισμό Διαχείρισης Αποθεμάτων Πετρελαιοειδών) για αποθήκευση στρατηγικών αποθεμάτων καυσίμου, με άμεση αξιοποίηση των τεσσάρων δεξαμενών μαζούτ του ΗΣ Μονής που παραμένουν διαθέσιμες από το 2013 που αποσύρθηκαν οι έξι ατμοηλεκτρικές μονάδες 6x30MW μαζούτ και παραμένουν μέχρι σήμερα κενές, παρόλο που έχουν επισκευαστεί και ετοιμαστεί γι’ αυτό το σκοπό.
Με βάση τις πιο πάνω εισηγήσεις ο Υπουργός Ενέργειας, το Διοικητικό Συμβούλιο της Αρχής, η Διεύθυνση καθώς και οι Συντεχνίες πρέπει να συνεργαστούν μεταξύ τους και να συμβάλουν σε ένα τριετές (2023-2025) Στρατηγικό Σχεδιασμό, ο οποίος θα μπορεί να διασφαλίσει το όραμα της ΑΗΚ “να είναι πρωταγωνιστής σε θέματα ενέργειας και υπηρεσιών”, αλλά και να συμβάλει στην αποτελεσματική υποκίνηση όλου του προσωπικού στην επίτευξη των επιχειρησιακών στόχων και την αποτελεσματική αντιμετώπιση του ανταγωνισμού. Ο ανταγωνισμός απαιτεί γρήγορες κινήσεις, αποφασιστικότητα και ευελιξία.
Από τη στιγμή που θα υιοθετηθεί ο Στρατηγικός Σχεδιασμός, πρέπει να καταρτιστεί μία ανώτατη διευθυντική ομάδα, η οποία θα συντονίζει και θα ελέγχει τα χρονοδιαγράμματα για την εκτέλεση των διαφόρων εργασιών και θα προβαίνει στις απαιτούμενες διορθωτικές ενέργειες, δίνοντας την αναγκαία πληροφόρηση σε όλα τα εμπλεκόμενα τμήματα. Η επιβίωση πλέον των οργανισμών θα εξαρτηθεί από την κατανόηση της παγκόσμιας αγοράς και των νέων αναγκών που δημιουργούνται για αξιοποίηση όλων των παραγωγικών μέσων (ανθρώπινου δυναμικού, κεφαλαίων, καινοτόμων ιδεών, υφιστάμενου εξοπλισμού και εγκαταστάσεων) με τον πιο βέλτιστο τρόπο. Η συνεχής βελτίωση των συντελεστών παραγωγής δεν είναι σήμερα μόνο ένα σύνθημα των οικονομολόγων, αλλά μία επιτακτική ανάγκη επιβίωσης. Όπως έχει πει και ο Dr. Edward Deming δεν είσαι αναγκασμένος να το κάνεις, η επιβίωση δεν είναι αναγκαστική.
BEng, BSc, MBA, MBA&MPA, MSc, MPA, PhD candidate
Διορισμένο Μέλος ΠΕ Λεμεσού ETEK & VDI
Τα πιο πάνω αποτελούν προσωπικές απόψεις του μελετητή και προκαταρτικά συμπεράσματα διδακτορικής διατριβής με θέμα «Οικονομική Ανάλυση και Βελτιστοποίηση Ενεργειακών και Περιβαλλοντικών Πολιτικών στον Τομέα της Ηλεκτροπαραγωγής, με τη χρήση του Φυσικού Αερίου ως Βασικού Καυσίμου» στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών του ΤΕΠΑΚ.
