Κατ’ αρχήν, θα ήθελα να διευκρινίσω ότι προσωπικά είμαι υπέρ του θεσμού των τετράμηνων εξετάσεων. Θεωρώ ότι είναι μια σωστή εκπαιδευτική πράξη προς το συμφέρον των μαθητών. Επομένως, εκείνο που εισηγούμαι να γίνει, δεν είναι η κατάργηση τους αλλά σημαντικές διορθωτικές κινήσεις.
Εξηγώ τη θέση μου που βασίζεται σε καθαρά εκπαιδευτικούς λόγους: οι εξετάσεις δημιουργούν συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού, τόσο ανάμεσα στα σχολεία, όσο και ανάμεσα στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Τα αποτελέσματα των εξετάσεων δημιουργούν προϋποθέσεις σύγκρισης. Η σύγκριση που προκύπτει οδηγεί στη λογοδοσία, κάτι που απουσιάζει τις τελευταίες δεκαετίες από τα δημόσια σχολεία. Για παράδειγμα, είναι δύσκολο να εξηγήσει κάποιος τη μη κάλυψη συγκεκριμένης ύλης. Αυτός είναι, κατά τη γνώμη μου, ένας σημαντικός λόγος που οι συνδικαλιστικές οργανώσεις αντιτίθενται στον θεσμό αυτό. Η παιδεία είναι ο κύκλος των γνώσεων και των δεξιοτήτων, που πρέπει να μεταδίδονται και να καλλιεργούνται με τη διδασκαλία. Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι αν το εκπαιδευτικό μας σύστημα προσφέρει μια πραγματική παιδεία με την κυριολεκτική έννοια του όρου. Η αλήθεια είναι πως όχι. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν προάγει ούτε τις δεξιότητες, αλλά ούτε την ανάπτυξη του τρόπου σκέψης και την κατανόηση της γνώσης, βασικά στοιχεία της εκπαίδευσης.
Όλα τα σχολεία έχουν εξεταστικές περιόδους, ενώ κανένα πανεπιστήμιο στον κόσμο δεν δέχεται φοιτητές χωρίς εξετάσεις. Επιπρόσθετα, οι εξετάσεις τετραμήνων κρατούν τους μαθητές σε εγρήγορση και τους κάνουν πιο υπεύθυνους καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς. Όμως, θα πρέπει να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα ώστε ο θεσμός των τετράμηνων εξετάσεων να εφαρμόζεται ορθά και να δημιουργεί τα επιθυμητά αποτελέσματα.
Πρώτα απ’ όλα, θεωρώ ότι δεν υπάρχει λόγος να γίνονται εξετάσεις μετά τις γιορτές των Χριστουγέννων αλλά πριν από αυτές. Η κακή αξιοποίηση των διακοπών είναι άκρως αντι-παιδαγωγική. Οι διακοπές των μαθητών θα πρέπει να είναι πραγματικές διακοπές. Οι δε διακοπές του Πάσχα (πολλές φορές τον Μάιο) θα πρέπει να περιορισθούν σε 7 μέρες αντί σε 14 και οι υπόλοιπες 7 να δοθούν ως δύο τριήμερα στη μέση του κάθε τετραμήνου, έτσι ώστε τα παιδιά μας να έχουν λίγο χρόνο για ξεκούραση. Οι τετράμηνες εξετάσεις θα πρέπει να περιοριστούν στις τρεις τελευταίες τάξεις του Λυκείου, και θα πρέπει να μετρούν διαφορετικά, να έχουν δηλαδή διαφορετική βαρύτητα και ο συνολικός βαθμός να αποτελεί τον βαθμό πρόσβασης των μαθητών στα πανεπιστήμια. Για παράδειγμα, οι εξετάσεις της πρώτης Λυκείου μπορούν να έχουν βαρύτητα 20%, της δευτέρας Λυκείου 30% και της τρίτης Λυκείου 50%. Με αυτό τον τρόπο θα μπορούσαμε να καταργήσουμε τις παγκύπριες εξετάσεις εξοικονομώντας σημαντικό εκπαιδευτικό χρόνο. Για κάποιες πολύ ανταγωνιστικές σχολές και για λόγους αξιοπιστίας, (πχ. ιατρική σχολή) θα μπορούσαν να υπάρχουν αποκλειστικές εξετάσεις, οργανωμένες από τις ίδιες τις σχολές.
Είναι επίσης σημαντικό να καταγραφεί ότι, για να είναι ουσιαστικές οι εξετάσεις των τετραμήνων, θα πρέπει τα δοκίμια να εξετάζουν κυρίως τις δεξιότητες και τον τρόπο σκέψης των μαθητών. Θα πρέπει επιτέλους να αντιληφθούμε ότι υπάρχουν σύγχρονα βιβλία βγαλμένα από εμπειρίες δεκαετιών, τα οποία χρειάζεται να μεταφράσουμε και να εισάξουμε στα σχολεία μας. Από τα υφιστάμενα βιβλία, θα πρέπει να κρατήσουμε μόνο αυτά που έχουν αποδειχθεί ως εύστοχα και παιδαγωγικά. Οι δε εκπαιδευτικοί χρειάζεται επίσης να εκπαιδευτούν, ώστε να διδάσκουν δεξιότητες και όχι απλά να παρουσιάζουν την ύλη ενός βιβλίου. Εκπαίδευση δεν είναι η παπαγαλία συγγραμμάτων.
Μέσα σε αυτές τις δομικές αλλαγές που απαιτείται να γίνουν, είναι απαραίτητο να περιοριστεί ο αριθμός των μαθημάτων. Ειδικά στην δευτέρα και τρίτη Λυκείου δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα έξι και τα πέντε μαθήματα αντίστοιχα. Αυτές οι χρονιές θα πρέπει να προετοιμάζουν τους μαθητές για το πανεπιστήμιο, δηλαδή να γίνεται μεγαλύτερη εμβάθυνση. Είμαι βέβαιος ότι αν ρωτήσετε τους συναδέλφους μου στο Πανεπιστήμιου Κύπρου θα σας πουν για το πόσο απροετοίμαστοι έρχονται πλέον οι φοιτητές. Όσοι από εμάς είμαστε στο Πανεπιστήμιο Κύπρου από την ίδρυση του (1992) γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει σύγκριση ανάμεσα στο τότε και το τώρα. Εάν μελετήσει κανείς και συγκρίνει τα εξεταστικά δοκίμια των φοιτητών μας τότε και τώρα θα αντιληφθεί του λόγου το αληθές.
Πολύ σημαντικό επίσης είναι οι γονείς των μαθητών να πάψουν να παρασύρονται από τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και να διακρίνουν επιτέλους ποιο είναι το αληθινό συμφέρον το παιδιών τους. Το συμφέρον τους είναι να έχουμε πραγματικά μορφωμένα παιδιά και ανταγωνιστικά στα πανεπιστήμια της Κύπρου και του κόσμου. Θέλω να μοιραστώ μαζί σας τις διαπιστώσεις στο άρθρο του Καθηγητή Hanushek από το Στάνφορντ των ΗΠΑ, ο οποίος γράφει: «η αύξηση του εθνικού εισοδήματος μιας χώρας είναι απόλυτα συνυφασμένη με την ποιότητα της μέσης εκπαίδευσης». Ο Hanushek χρησιμοποιεί προφανώς τα αποτελέσματα της Pisa. Όμως, εμείς, στην Κύπρο, αντί να δούμε τα προβλήματα και να τα αντιμετωπίσουμε , στρεφόμαστε εναντίον εκείνων που τα θέτουν επί τάπητος! Χρειάζεται επιτέλους να αντιληφθούμε ότι ο ανταγωνισμός δεν αφορά πλέον τα Λύκεια του τόπου μας, π.χ. το Λύκειο Κύκκου ή το Λανίτειο. Ο ανταγωνισμός είναι ανάμεσα στα κυπριακά σχολεία και τα μεγάλα σχολεία του Παρισιού, της Βιέννης και των Βρυξελλών. Δεν πρέπει να σπαταλάμε άλλο χρόνο σε ανούσιες αντιπαραθέσεις. Πρέπει να προλάβουμε το μέλλον που φεύγει.
Όλοι αναγνωρίζουμε τον έντονο ανταγωνισμό που επικρατεί στην εποχή μας, σε τοπικό και διεθνές επίπεδο. Πριν λίγο καιρό, ο Γενικός διευθυντής της Dell έγραφε ότι δεν υπάρχει πλέον θέση γι’ αυτούς που αδυνατούν να προβούν σε σημαντικές αλλαγές και μετασχηματισμούς. Το μέλλον ανήκει στους προσαρμοστικούς, τους καινοτόμους, τους τολμηρούς, τους οραματιστές.
Η πρόσβαση στην παιδεία είναι βασικό στοιχείο κοινωνικής δικαιοσύνης και ο πλέον αποτελεσματικός μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας. Ονειρευόμαστε ένα δυνατό δημόσιο σχολείο, που θα είναι πράγματι η ατμομηχανή ανάπτυξης του τόπου μας. Έχουμε Σχέδιο!
*Τέως Πρύτανης Πανεπιστημίου Κύπρου – Υποψήφιος Πρόεδρος για τις Εκλογές του 2023.
