Οι φόβοι που είχαν εκφραστεί ότι η μετάβαση της εξουσίας στη Βραζιλία δεν θα ήταν ομαλή, έγιναν πραγματικότητα το απόγευμα της Κυριακής. Ένας οργισμένος όχλος οπαδών του πρώην προέδρου, Ζαΐχ Μπολσονάρο, που διαμαρτυρόταν για την επιστροφή στην εξουσία, του Ινάσιο Λούλα εισέβαλε στο Κογκρέσο, το προεδρικό μέγαρο και το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας. Προκάλεσε τεράστιες ζημιές, έσπασε ό,τι έβρισκε μπροστά του και από θαύμα δεν υπήρξαν θύματα.
Η σύγκριση με την εισβολή υποστηρικτών του Ντόναλντ Τραμπ πριν από τρία χρόνια στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ είναι αναπόφευκτη. Όπως και τότε, έτσι και τώρα ένας μεγάλος αριθμός φανατικών ανθρώπων δεν δέχτηκε το αποτέλεσμα μιας νόμιμης εκλογικής αναμέτρησης και επειδή θεώρησαν πως τους «έκλεψαν τη νίκη» πίστεψαν πως είχαν κάθε δικαίωμα να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. «Η Μπραζίλια έζησε τη δική της ημέρα του Καπιτωλίου» έγραψε στο Twitter ο Ροντρίγκο Ρανζέλ, Βραζιλιάνος πολιτικός αναλυτής.
Το τι έγινε στη Βραζιλία όπως και στις ΗΠΑ αποτελεί απλώς μια υπενθύμιση πως η συστηματική παραπληροφόρηση και ο βομβαρδισμός της κοινής γνώμης με fake news μπορεί να υποδαυλίσει τη δημοκρατία, εξίσου αποτελεσματικά με ένα πραξικόπημα. Όταν άνθρωποι φανατισμένοι για βδομάδες ίσως και μήνες ακούν και διαβάζουν για «εχθρούς», όταν με συστηματικά ψέματα μια ανυπόστατη θεωρία γίνεται πεποίθηση και όταν πολιτικοί και ηγέτες προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους καταλήγουν να υπονομεύουν τους θεσμούς, γεγονότα σαν αυτά δεν παραξενεύουν κανένα. Με λίγα λόγια η δημοκρατία αυτοϋπονομεύεται από τους αντιδημοκράτες που πίνουν νερό στο όνομά της.
Εδώ και καιρό υπάρχουν οι προειδοποιήσεις πως οι σύγχρονες δημοκρατίες κινδυνεύουν όχι από εξωτερικούς εχθρούς, αλλά κυρίως από αυτούς που πρώτοι από όλους έπρεπε να τις προστατεύουν. Η ανεξέλεγκτη διάχυση ψευδών ειδήσεων και οι διαρκείς επιθέσεις στους θεσμούς δημιουργούν ένα τοξικό κλίμα και ροκανίζουν τα θεμέλια του δημοκρατικού συστήματος. Επιπλέον, η ανασφάλεια, ο φόβος, η οικονομική δυσπραγία, η απέχθεια απέναντι στο σύστημα διακυβέρνησης, αποτελούν το πλέον πρόσφορο έδαφος για την εδραίωση απολυταρχικών αντιλήψεων, ποτισμένων με μισαλλοδοξία.
Αποτέλεσμα είναι οι κίνδυνοι για τις ελευθερίες, πολιτικές οικονομικές, αλλά και κοινωνικές να πολλαπλασιάζονται. Κανένας δεν διαφωνεί πως η δημοκρατία είναι ένα πολίτευμα υψηλών απαιτήσεων, την ίδια ώρα όμως ενέχει και πολλές ατέλειες. Η λύση δεν είναι βέβαια η κατάλυσή της αλλά η βελτίωσή της. Διαφορετικά, θα ζούμε όλο και πιο συχνά σκηνές όπως αυτές στη Βραζιλία. Ενδεχομένως και χειρότερες.
